Devi Bhagavata Purana · Chapter 9.8

nārāyaṇanāradasaṃvāde kalimāhātmyavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
sarasvatī puṇyakṣetramājagāma ca bhārate /
gaṅ‌gāśāpena kalayā svayaṃ tasthau hareḥ pade

bhāratī bhārataṃ gatvā brāhmī ca brahmaṇaḥ priyā /
vāṇyadhiṣṭhātṛdevī sā tena vāṇī prakīrtitā

saro vāpyāṃ ca srotastu sarvatraiva hi dṛśyate /
hariḥ sarasvāṃstasyeyaṃ tena nāmnā sarasvatī

sarasvatī nadī sā ca tīrtharūpātipāvanī /
pāpināṃ pāpadāhāya jvaladagnisvarūpiṇī

paścād‍bhāgīrathī nītā mahīṃ bhagīrathena ca /
sā vai jagāma kalayā vāṇīśāpena nārada

tatraiva samaye tāṃ ca dadhāra śirasā śivaḥ /
vegaṃ soḍhumayaṃ śakto bhuvaḥ prārthanayā vibhuḥ

padmā jagāma kalayā sā ca padmāvatī nadī /
bhārataṃ bhāratīśāpātsvayaṃ tasthau hareḥ pade

tato'nyayā sā kalayā lebhe janma ca bhārate /
dharmadhvajasutā lakṣmīrvikhyātā tulasīti ca

purā sarasvatīśāpātpaścācca hariśāpataḥ /
babhūva vṛkṣarūpā sā kalayā viśvapāvanī

kaleḥ pañcasahasraṃ ca varṣaṃ sthitvā tu bhārate /
jagmustāśca sarid‌rūpaṃ vihāya śrīhareḥ padam

yāni sarvāṇi tīrthāni kāśīṃ vṛndāvanaṃ vinā /
yāsyanti sārdhaṃ tābhiśca vaikuṇṭhamājñayā hareḥ

śālagrāmaḥ śaktiśivau jagannāthaśca bhāratam /
kalerdaśasahasrānte tyaktvā yānti nijaṃ padam

sādhavaśca purāṇāni śaṅ‌khāni śrāddhatarpaṇe /
vedoktāni ca karmāṇi yayustaiḥ sārdhameva ca

devapūjā devanāma tatkīrtiguṇakīrtanam /
vedāṅ‌gāni ca śāstrāṇi yayustaiḥ sārdhameva ca

santaśca satyadharmaśca vedāśca grāmadevatāḥ /
vrataṃ tapaścānaśanaṃ yayustaiḥ sārdhameva ca

vāmācāraratāḥ sarve mithyākapaṭasaṃyutāḥ /
tulasīrahitā pūjā bhaviṣyati tataḥ param

śaṭhāḥ krūrā dāmbhikāśca mahāhaṅ‌kārasaṃyutāḥ /
corāśca hiṃsakāḥ sarve bhaviṣyanti tataḥ param

puṃso bhedaḥ strīvibhedo vivāho vāpi nirbhayaḥ /
svasvāmibhedo vastūnāṃ bhaviṣyati tataḥ param

sarve strīvaśagāḥ puṃsaḥ puścalyaśca gṛhe gṛhe /
tarjanairbhartsanaiḥ śaśvatsvāminaṃ tāḍayanti ca

gṛheśvarī ca gṛhiṇī gṛhī bhṛtyādhiko'dhamaḥ /
ceṭīdāsasamau vadhvāḥ śvaśrūśca śvaśurastathā

kartāro balino gehe yonisambandhibāndhavāḥ /
vidyāsambandhibhiḥ sārdhaṃ sambhāṣāpi na vidyate

yathāparicitā lokāstathā puṃsaśca bāndhavāḥ /
sarvakarmākṣamāḥ puṃso yoṣitāmājñayā vinā

brahmakṣatraviśaḥ śūdrā jātyācāravivarjitāḥ /
sandhyā ca yajñasūtraṃ ca bhavelluptaṃ na saṃśayaḥ

mlecchācārā bhaviṣyanti varṇāścatvāra eva ca /
mlecchaśāstraṃ paṭhiṣyanti svaśāstrāṇi vihāya ca

brahmakṣatraviśāṃ vaṃśāḥ śūdrāṇāṃ sevakāḥ kalau /
sūpakārā dhāvakāśca vṛṣavāhāśca sarvaśaḥ

satyahīnā janāḥ sarve sasyahīnā ca medinī /
phalahīnāśca taravo'patyahīnāśca yoṣitaḥ

kṣīrahīnāstathā gāvaḥ kṣīraṃ sarpirvivarjitam /
dampatī prītihīnau ca gṛhiṇaḥ satyavarjitāḥ

pratāpahīnā bhūpāśca prajāśca karapīḍitāḥ /
jalahīnā mahānadyo dīrghikākandarādayaḥ

dharmahīnā puṇyahīnā varṇāścatvāra eva ca /
lakṣeṣu puṇyavānko'pi na tiṣṭhati tataḥ param

kutsitā vikṛtākārā narā nāryaśca bālakāḥ /
kuvārtā kutsitaḥ śabdo bhaviṣyati tataḥ param

kecid‌grāmāśca nagarā naraśūnyā bhayānakāḥ /
kecitsvalpakuṭīreṇa nareṇa ca samanvitāḥ

araṇyāni bhaviṣyanti grāmeṣu nagareṣu ca /
araṇyavāsinaḥ sarve janāśca karapīḍitāḥ

sasyāni ca bhaviṣyanti taḍāgeṣu nadīṣu ca /
prakṛṣṭavaṃśajā hīnā bhaviṣyanti kalau yuge

alīkavādino dhūrtāḥ śaṭhāścāsatyavādinaḥ /
prakṛṣṭāni ca kṣetrāṇi sasyahīnāni nārada

hīnāḥ prakṛṣṭā dhanino devabhaktāśca nāstikāḥ /
hiṃsakāśca dayāhīnā paurāśca naraghātinaḥ

vāmanā vyādhiyuktāśca narā nāryaśca sarvataḥ /
svalpāyuṣo gadāyuktā yauvanai rahitāḥ kalau

palitāḥ ṣoḍaśe varṣe mahāvṛddhāśca viṃśatau /
aṣṭavarṣā ca yuvatī rajoyuktā ca garbhiṇī

vatsarāntaprasūtā strī ṣoḍaśe ca jarānvitā /
patiputravatī kācitsarvā vandhyāḥ kalau yuge

kanyāvikrayiṇaḥ sarve varṇāścatvāra eva ca /
mātṛjāyāvadhūnāṃ ca jāropetānnabhakṣakāḥ

kanyānāṃ bhaginīnāṃ vā jāropāttānajīvinaḥ /
harernāmnāṃ vikrayiṇo bhaviṣyanti kalau yuge

svayamutsṛjya dānaṃ ca kīrtivardhanahetave /
tataḥ paścātsvadānaṃ ca svayamullaṅ‌ghayiṣyati

devavṛttiṃ brahmavattiṃ vṛttiṃ gurukulasya ca /
svadattāṃ paradattāṃ vā sarvamullaṅ‌ghayiṣyati

kanyakāgāminaḥ kecitkecicca śvaśrugāminaḥ /
kecidvadhūgāminaśca kecidvai sarvagāminaḥ

bhaginīgāminaḥ kecitsapat‍nīmātṛgāminaḥ /
bhrātṛjāyāgāminaśca bhaviṣyanti kalau yuge

agamyāgamanaṃ caiva kariṣyanti gṛhe gṛhe /
mātṛyoniṃ parityajya vihariṣyanti sarvataḥ

pat‍nīnāṃ nirṇayo nāsti bhartṝṇāṃ ca kalau yuge /
prajānāṃ caiva grāmāṇāṃ vastunāṃ ca viśeṣataḥ

alīkavādinaḥ sarve sarve caurāśca lampaṭāḥ /
parasparaṃ hiṃsakāśca sarve ca naraghātinaḥ

brahmakṣatraviśāṃ vaṃśā bhaviṣyanti ca pāpinaḥ /
lākṣā loharasānāṃ ca vyāpāraṃ lavaṇasya ca

vṛṣavāhā vipravaṃśāḥ śūdrāṇāṃ śavadāhinaḥ /
śūdrānnabhojinaḥ sarve sarve ca vṛṣalīratāḥ

pañcayajñavihīnāśca kuhūrātrau ca bhojinaḥ /
yajñasūtravihīnāśca saṃdhyāśaucavihīnakāḥ

puṃścalī vārdhuṣājīvā kuṭṭanī ca rajasvalā /
viprāṇāṃ randhanāgāre bhaviṣyati ca pācikā

annānāṃ niyamo nāsti yonīnāṃ ca viśeṣataḥ /
āśramāṇāṃ janānāṃ ca sarve mlecchāḥ kalau yuge

evaṃ kalau sampravṛtte sarvaṃ mlecchamayaṃ bhavet /
hastapramāṇe vṛkṣe ca aṅ‌guṣṭhe caiva mānave

viprasya viṣṇuyaśasaḥ putraḥ kalkirbhaviṣyati /
nārāyaṇakalāṃśaśca bhagavān balināṃ varaḥ

dīrgheṇa karavālena dīrghaghoṭakavāhanaḥ /
mlecchaśūnyāṃ ca pṛthivīṃ trirātreṇa kariṣyati

nirmlecchāṃ vasudhāṃ kṛtvā cāntardhānaṃ kariṣyati /
arājakā ca vasudhā dasyugrastā bhaviṣyati

sthūlāpramāṇā ṣaḍ‌rātraṃ varṣadhārā''plutā mahī /
lokaśūnyā vṛkṣaśūnyā gṛhaśūnyā bhaviṣyati

tataśca dvādaśādityāḥ kariṣyantyudayaṃ mune /
prāpnoti śuṣkatāṃ pṛthvī samā teṣāṃ ca tejasā

kalau gate ca durdharṣe pravṛtte ca kṛte yuge /
tapaḥsattvasamāyukto dharmaḥ pūrṇo bhaviṣyati

tapasvinaśca dharmiṣṭhā vedajñā brāhmaṇā bhuvi /
pativratāśca dharmiṣṭhā yoṣitaśca gṛhe gṛhe

rājānaḥ kṣatriyāḥ sarve viprabhaktā manasvinaḥ /
pratāpavanto dharmiṣṭhāḥ puṇyakarmaratāḥ sadā

vaiśyā vāṇijyaniratā viprabhaktāśca dhārmikāḥ /
śūdrāśca puṇyaśīlāśca dharmiṣṭhā viprasevinaḥ

viprakṣatraviśāṃ vaṃśā devībhaktiparāyaṇāḥ /
devīmantraratāḥ sarve devīdhyānaparāyaṇāḥ

śrutismṛtipurāṇajñāḥ pumāṃsa ṛtugāminaḥ /
leśo nāsti hyadharmasya pūrṇo dharmaḥ kṛte yuge

dharmastripācca tretāyāṃ dvipācca dvāpare tataḥ /
kalau vṛtte caikapācca sarvaluptistataḥ param

vārāḥ sapta tathā vipra tithayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ /
tathā dvādaśa māsāśca ṛtavaśca ṣaḍeva ca

dvau pakṣau cāyane dve ca caturbhiḥ praharairdinam /
caturbhiḥ praharai rātrirmāsastriṃśaddinaistathā

varṣaṃ pañcavidhaṃ jñeyaṃ kālasaṃkhyāvidhikrame /
yathā cāyānti yāntyeva yathā yugacatuṣṭayam

varṣe pūrṇe narāṇāṃ ca devānāṃ ca divāniśam /
śatatraye ṣaṣṭhyadhike narāṇāṃ ca yuge gate

devānāṃ ca yugaṃ jñeyaṃ kālasaṃkhyāvidāṃ matam /
manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ

manvantarasamaṃ jñeyamāyuṣyañca śacīpateḥ /
aṣṭāviṃśatime cendre gate brahmadivāniśam

aṣṭottaraśate varṣe gate pātaśca brahmaṇaḥ /
pralayaḥ prākṛto jñeyastatrādṛṣṭā vasundharā

jalaplutāni viśvāni brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
ṛṣayo jñāninaḥ sarve līnāḥ satye cidātmani

tatraiva prakṛtirlīnā tatra prākṛtiko layaḥ /
laye prākṛtike jāte pāte ca brahmaṇo mune

nimeṣamātraṃ kālaśca śrīdevyāḥ procyate mune /
evaṃ naśyanti sarvāṇi brahmāṇḍānyakhilāni ca

nimeṣāntarakālena punaḥ sṛṣṭikrameṇa ca /
evaṃ katividhā sṛṣṭirlayaḥ katividho'pi vā

kati kalpā gatāyātāḥ saṃkhyāṃ jānāti kaḥ pumān /
sṛṣṭīnāṃ ca layānāṃ ca brahmāṇḍānāṃ ca nārada

brahmādīnāṃ ca brahmāṇḍe saṃkhyāṃ jānāti kaḥ pumān /
brahmāṇḍānāṃ ca sarveṣāmīśvaraścaika eva saḥ

sarveṣāṃ paramātmā ca saccidānandarūpadhṛk /
brahmādayaśca tasyāṃśāstasyāṃśaśca mahāvirāṭ

tasyāṃśaśca virāṭ kṣudraḥ saiveyaṃ prakṛtiḥ parā /
tasyāḥ sakāśātsañjāto'pyardhanārīśvarastataḥ

saiva kṛṣṇo dvidhābhūto dvibhujaśca caturbhujaḥ /
caturbhujaśca vaikuṇṭhe goloke dvibhujaḥ svayam

brahmāditṛṇaparyantaṃ sarvaṃ prākṛtikaṃ bhavet /
yadyatprākṛtikaṃ sṛṣṭaṃ sarvaṃ naśvarameva ca

evaṃvidhaṃ sṛṣṭihetuṃ satyaṃ nityaṃ sanātanam /
svecchāmayaṃ paraṃ brahma nirguṇaṃ prakṛteḥ param

nirupādhi nirākāraṃ bhaktānugrahakātaram /
karoti brahmā brahmāṇḍaṃ yajjñānātkamalod‍bhavaḥ

śivo mṛtyujjayaścaiva saṃhartā sarvasattvavit /
yajjñānādyasya tapasā sarveśastu tapo mahān

mahāvibhūtiyuktaśca sarvajñaḥ sarvadarśanaḥ /
sarvavyāpī sarvapātā pradātā sarvasampadām

viṣṇuḥ sarveśvaraḥ śrīmān yad‍bhaktyā yasya sevayā /
mahāmāyā ca prakṛtiḥ sarvaśaktimayīśvarī

saiva proktā bhagavatī saccidānandarūpiṇī /
yajjñānādyasya tapasā yad‍bhaktyā yasya sevayā

sāvitrī devamātā ca vedādhiṣṭhātṛdevatā /
pūjyā dvijānāṃ vedajñā yajjñānādyasya sevayā

sarvavidyādhidevī sā pūjyā ca viduṣāṃ parā /
yatsevayā yattapasā sarvaviśveṣu pūjitā

sarvagrāmādhidevī sā sarvasampatpradāyinī /
sarveśvarī sarvavandyā sarveṣāṃ putradāyinī

sarvastutā ca sarvajñā sarvadurgārtināśinī /
kṛṣṇavāmāṃśasambhūtā kṛṣṇaprāṇādhidevatā

kṛṣṇaprāṇādhikā premṇā rādhikā śaktisevayā /
sarvādhikaṃ ca rūpaṃ ca saubhāgyaṃ mānagaurave

kṛṣṇavakṣaḥsthalasthānaṃ pat‍nītve prāpa sevayā /
tapaścakāra sā pūrvaṃ śataśṛṅ‌ge ca parvate

divyavarṣasahasraṃ ca patiṃ prāptyarthameva ca /
jāte śaktiprasāde tu dṛṣṭvā candrakalopamām

kṛṣṇo vakṣaḥsthale kṛtvā ruroda kṛpayā vibhuḥ /
varaṃ tasyai dadau sāraṃ sarveṣāmapi durlabham

mama vakṣaḥsthale tiṣṭha mama bhaktā ca śāśvatī /
saubhāgyena ca mānena premṇātho gauraveṇa ca

tvaṃ me śreṣṭhā ca jyeṣṭhā ca preyasī sarvayoṣitām /
variṣṭhā ca gariṣṭhā ca saṃstutā pūjitā mayā

satataṃ tava sādhyo'haṃ vaśyaśca prāṇavallabhe /
ityuktvā ca jagannāthaścakāra lalanāṃ tataḥ

sapat‍nīrahitāṃ tāṃ ca cakāra prāṇavallabhām /
anyā yā yāśca tā devyaḥ pūjitāḥ śaktisevayā

tapastu yādṛśaṃ yāsāṃ tādṛktādṛkphalaṃ mune /
divyavarṣasahasraṃ ca tapastaptvā himācale

durgā ca tatpadaṃ dhyātvā sarvapūjyā babhūva ha /
sarasvatī tapastaptvā parvate gandhamādane

lakṣavarṣaṃ ca divyaṃ ca sarvavandyā babhūva sā /
lakṣmīryugaśataṃ divyaṃ tapastaptvā ca puṣkare

sarvasampatpradātrī ca jātā devīniṣevaṇāt /
sāvitrī malaye taptvā pūjyā vandyā babhūva sā

ṣaṣṭivarṣasahasraṃ ca divyaṃ dhyātvā ca tatpadam /
śatamanvantaraṃ taptaṃ śaṅ‌kareṇa purā vibho

śatamanvantaraṃ cedaṃ brahmā śaktiṃ jajāpa ha /
śatamanvantaraṃ viṣṇustaptvā pātā babhūva ha

daśamanvantaraṃ taptvā śrīkṛṣṇaḥ paramaṃ tapaḥ /
golokaṃ prāptavāndivyaṃ modate'dyāpi yatra hi

daśamanvantaraṃ dharmastaptvā vai bhaktisaṃyutaḥ /
sarvaprāṇaḥ sarvapūjyaḥ sarvādhāro babhūva saḥ

evaṃ devyāśca tapasā sarve devāśca pūjitāḥ /
munayo manavo bhūpā brāhmaṇāścaiva pūjitāḥ

evaṃ te kathitaṃ sarvaṃ purāṇaṃ sayathāgamam /
guruvaktrādyathā jñātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe
nārāyaṇanāradasaṃvāde kalimāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ