Devi Bhagavata Purana · Chapter 8.15
bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhānorgamanamuttamam /
śīghramandādigatibhistrividhaṃ gamanaṃ raveḥ
sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni surasattama /
sthānaṃ jāradgavaṃ madhyaṃ tathairāvatamuttaram
vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiti tattvataḥ /
aśvinī kṛttikā yāmyā nāgavīthīti śabditā
rohiṇyārdrā mṛgaśiro gajavīthyabhidhīyate /
puṣyāśleṣā tathā''dityā vīthī cairāvatī smṛtā
etāstu vīthayastisra uttaro mārga ucyate /
tathā dve cāpi phalgunyau maghā caivārṣabhī matā
hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā /
jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā
etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate /
mūlāṣāḍhottarāṣāḍhā ajavīthyabhiśabditā
śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣak tathā /
vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrtitā
etāstu vīthayastisro dakṣiṇo mārga ucyate /
uttarāyaṇamāsādya yugākṣāntarnibaddhayoḥ
karṣaṇaṃ pāśayorvāyubaddhayo rohaṇaṃ smṛtam /
tadābhyantaragānmaṇḍalādrathasya gaterbhavet
māndyaṃ divasavṛddhiśca jāyate surasattama /
rātrihrāsaśca bhavati saumyāyanakramo hyayam
dakṣiṇāyanake pāśe preraṇādavarohaṇam /
bahirmaṇḍalaveśena gatiśaighryaṃ tadā bhavet
tadā dinālpatā rātrivṛddhiśca parikīrtitā /
vaiṣuve pāśasāmyāttu samāvasthānato raveḥ
madhyamaṇḍalaveśaśca sāmyaṃ rātridinādike /
ākṛṣyete yadā tau tu dhruveṇa samadhiṣṭhitau
tadābhyantarataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca /
dhruveṇa mucyamānena punā raśmiyugena tu
tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca /
tasminmerau pūrvabhāge puryaindrī devadhānikā
dakṣiṇe vai saṃyamanī nāma yāmyā mahāpurī /
paścānnimlocanī nāma vāruṇī vai mahāpurī
taduttare purī saumyā proktā nāma vibhāvarī /
aindrapuryāṃ raveḥ prokta udayo brahmavādibhiḥ
saṃyamanyāṃ ca madhyāhne nimlocanyāṃ nimīlanam /
vibhāvaryāṃ niśīthaḥ syāttigmāṃśoḥ surapūjitaḥ
pravṛtteśca nimittāni bhūtānāṃ tāni sarvaśaḥ /
meroścaturdiśaṃ bhānoḥ kīrtitāni mayā mune
merusthānāṃ sadā madhyaṃ gata eva vibhāti hi /
savyaṃ gacchandakṣiṇena karoti svarṇaparvatam
udayāstamaye caiva sarvakālaṃ tu sammukhe /
diśāsvaśeṣāsu tathā surarṣe vidiśāsu ca
yairyatra dṛśyate bhāsvānsa teṣāmudayaḥ smṛtaḥ /
tirobhāvaṃ ca yatraiti tatraivāstamanaṃ raveḥ
naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ /
udayāstamanākhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ
śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam /
vikarṇau dvau vikarṇasthastrīnkoṇāndve pure tathā
sarveṣāṃ dvīpavarṣāṇāṃ meruruttarataḥ sthitaḥ /
yairyatra dṛśyate bhānuḥ saiva prācīti cocyate
tadvāmabhāgato merurvartateti vinirṇayaḥ /
yadi caindryāḥ pracalate ghaṭikā daśapañcabhiḥ
yāmyāṃ tadā yojanānāṃ sapādaṃ koṭiyugmakam /
sārdhadvādaśalakṣāṇi pañcanetrasahasrakam
prakrāmati sahasrāṃśuḥ kālamārgapradarśakaḥ /
evaṃ tato vāruṇīṃ ca saumyāmaindrīṃ sahasradṛk
paryeti kālacakrātmā dyumaṇiḥ kālabuddhaye /
tathā cānye grahāḥ somādayo ye digvicāriṇaḥ
nakṣatraiḥ saha codyanti saha cāstaṃ vrajanti te /
evaṃ muhūrtena ratho bhānoraṣṭaśatādhikam
yojanānāṃ catustriṃśallakṣāṇi bhramati prabhuḥ /
trayīmayaścaturdikṣu purīṣu ca samīraṇāt
pravahākhyātsadā kālacakraṃ paryeti bhānumān /
yasya cakraṃ rathasyaikaṃ dvādaśāraṃ trinābhikam
ṣaṇnemi kavayastaṃ ca vatsarātmakamūcire /
merumūrdhani tasyākṣo mānasottaraparvate
kṛtetaravibhāgo yaḥ protaṃ tatra rathāṅgakam /
tailakārakayantreṇa cakrasāmyaṃ paribhraman / ३५ //
mānasottaranāmnīha girau paryeti cāṃśumān /
tasminnakṣe kṛtaṃ mūlaṃ dvitīyo'kṣo dhruve kṛtaḥ
turyamānena tailasya yantrākṣavaditīritaḥ /
kṛtoparitano bhāgaḥ sūryasya jagatāṃ pateḥ
rathanīḍastu ṣaṭtriṃśallakṣayojanamāyataḥ /
tatturyabhāgataḥ so'yaṃ pariṇāhena kīrtitaḥ
tāvānarkarathasyātra yugastasminhayāḥ śubhāḥ /
saptacchando'bhidhānāśca sūrasūtena yojitāḥ
vahanti devamādityaṃ lokānāṃ sukhahetave /
purastātsavituḥ sūto'ruṇaḥ paścānniyojitaḥ
sautye karmaṇi saṃyukto vartate garuḍāgrajaḥ /
tathaiva bālakhilyākhyā ṛṣayo'ṅguṣṭhaparvakāḥ
pramāṇena parikhyātāḥ ṣaṣṭisāhasrasaṃkhyakāḥ /
stuvanti purataḥ sūryaṃ sūktavākyaiḥ suśobhanaiḥ
tathā cānye ca ṛṣayo gandharvā apsaroragāḥ /
grāmaṇyo yātudhānāśca devāḥ sarve pareśvaram
ekaikaśaḥ sapta sapta māsi māsi virocanam /
sārdhalakṣottaraṃ koṭinavakaṃ bhūmimaṇḍalam
dvisahasraṃ yojanānāṃ sa gavyūtyuttaraṃ kṣaṇāt /
paryeti devadeveśo viśvavyāpī nirantaram
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe
bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0