Devi Bhagavata Purana · Chapter 8.16
somādigativarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
athātaḥ śrūyatāṃ citraṃ somādīnāṃ gamādikam /
tadgatyanusṛtā nṝṇāṃ śubhāśubhanidarśanā
yathā kulālacakreṇa bhramatā bhramatāṃ saha /
tadāśrayāṇāṃ ca gatiranyā kīṭādināṃ bhavet
evaṃ hi rāśivṛndena kālacakreṇa tena ca /
meruṃ dhuraṃ ca saratāṃ prādakṣiṇyena sarvadā
grahāṇāṃ bhānumukhyānāṃ gatiranyaiva dṛśyate /
nakṣatrāntaragāmitvādbhāntare gamanaṃ tathā
gatidvayaṃ cāviruddhaṃ sarvatraiṣa vinirṇayaḥ /
sa eva bhagavānādipuruṣo lokabhāvanaḥ
nārāyaṇo'khilādhāro lokānāṃ svastaye bhraman /
karmaśuddhinimittaṃ tu ātmānaṃ vai trayīmayam
kavibhiścaiva vedena vijijñāsyo'rkadhābhavat /
ṣaṭsu krameṇa ṛtuṣu vasantādiṣu ca svayam
yathopajoṣamṛtujān guṇān vai vidadhāti ca /
tamenaṃ puruṣāḥ sarve trayyā ca vidyayā sadā
varṇāśramācārapathā tathāmnātaiśca karmabhiḥ /
uccāvacaiḥ śraddhayā ca yogānāṃ ca vitānakaiḥ
añjasā ca yajante ye śreyo vindanti te matam /
athaiṣa ātmā lokānāṃ dyāvābhūmyantareṇa ca
kālacakragato bhuṅkte māsāndvādaśarāśibhiḥ /
saṃvatsarasyāvayavānmāsaḥ pakṣadvayaṃ divā
naktaṃ ceti sa pādarkṣadvayamityupadiśyate /
yāvatā ṣaṣṭhamaṃśaṃ sa bhuñjīta ṛturucyate
saṃvatsarasyāvayavaḥ kavibhiścopavarṇitaḥ /
yāvatārdhena cākāśavīthyāṃ pracarate raviḥ
taṃ prāktanā varṇayanti ayanaṃ munipūjitāḥ /
atha yāvannabhomaṇḍalaṃ saha pratigacchati
kārtsnyena saha bhuñjīta kālaṃ taṃ vatsaraṃ viduḥ /
saṃvatsaraṃ parivatsaramiḍāvatsarameva ca
anuvatsaramidvatsaramiti pañcakamīritam /
bhānormāndyaśaighryasamagatibhiḥ kālavittamaiḥ
evaṃ bhānorgatiḥ proktā candrādīnāṃ nibodhata /
evaṃ candro'rkaraśmibhyo lakṣayojanamūrdhvataḥ
upalabhyamāno mitrasya saṃvatsarabhujiṃ ca saḥ /
pakṣābhyāṃ cauṣadhīnātho bhuṅkte māsabhujiṃ ca saḥ
sapādamābhyāṃ divasabhuktiṃ pakṣabhujiṃ caret /
evaṃ śīghragatiḥ somo bhuṅkte nūnaṃ bhacakrakam
pūryamāṇakalābhiścāmarāṇāṃ prītimāvahan /
kṣīyamāṇakalābhiśca pitṝṇāṃ cittarañjakaḥ
ahorātrāṇi tanvānaḥ pūrvāparasughasrakaiḥ /
sarvajīvanikāyasya prāṇo jīvaḥ sa eva hi
bhuṅkte caikaikanakṣatraṃ muhūrtatriṃśatā vibhuḥ /
sa eva ṣoḍaśakalaḥ puruṣo'nādisattamaḥ
manomayo'pyannamayo'mṛtadhāmā sudhākaraḥ /
devapitṛmanuṣyādisarīsṛpasavīrudhām
prāṇāpyāyanaśīlatvātsa sarvamaya ucyate /
tato bhacakraṃ bhramati yojanānāṃ trilakṣataḥ
merupradakṣiṇenaiva yojitaṃ ceśvareṇa tu /
aṣṭāviṃśatisaṃkhyāni gaṇitāni sahābhijit
tataḥ śukro dvilakṣeṇa yojanānāmathopari /
puraḥ paścātsahaivāsāvarkasya parivartate
śīghramandasamānābhirgatibhirvicaranvibhuḥ /
lokānāmanukūlo'yaṃ prāyaḥ proktaḥ śubhāvahaḥ
vṛṣṭiviṣṭambhaśamano bhārgavaḥ sarvadā mune /
śukrād budhaḥ samākhyāto yojanānāṃ dvilakṣataḥ
śīghramandasamānābhirgatibhiḥ śukravatsadā /
yadārkādvyatiricyeta saumyaḥ prāyeṇa tatra tu
ativātābhrapātānāṃ vṛṣṭyādibhayasūcakaḥ /
upariṣṭhāttato bhaumo yojanānāṃ dvilakṣataḥ
pakṣaistribhistribhiḥ so'yaṃ bhuṅkte rāśīnathaikaśaḥ /
dvādaśāpi ca devarṣe yadi vakro na jāyate
prāyeṇāśubhakṛtso'yaṃ grahaughānāṃ ca sūcakaḥ /
nato dvilakṣamānena yojanānāṃ ca gīṣpatiḥ
ekaikasminnatho rāśau bhuṅge saṃvatsaraṃ caran /
yadi vakro bhavennaivānukūlo brahmavādinām
tataḥ śanaiścaro ghoro lakṣadvayaparo mitaḥ /
yojanaiḥ sūryaputro'yaṃ triṃśanmāsaiḥ paribhraman
ekaikarāśau paryeti sarvān rāśīnmahāgrahaḥ /
sarveṣāmaśubho mandaḥ proktaḥ kālavidāṃ varaiḥ
tata uttarataḥ proktamekādaśasulakṣakaiḥ /
yojanaiḥ parisaṃkhyātaṃ saptarṣīṇāṃ ca maṇḍalam
lokānāṃ śaṃ bhāvayanto munayaḥ sapta te mune /
yattadviṣṇupadaṃ sthānaṃ dakṣiṇaṃ prakramanti te // ३७
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādalasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe
somādigativarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0