Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.3

cyavanasukanyayorgārhasthyavarṇanam
vyāsa uvāca -
iti papraccha tānsarvān rājā cintākulastathā /
paryapṛcchatsuhṛdvargaṃ sāmnā cogratayāpi ca

pīḍyamānaṃ janaṃ vīkṣya pitaraṃ duḥkhitaṃ tathā /
vicintya śūlabhedaṃ sā sukanyā cedamabravīt

vane mayā pitastatra valmīko vīrudhāvṛtaḥ /
krīḍantyā sudṛḍho dṛṣṭaśchidradvayasamanvitaḥ

tatra khadyotavaddīptajyotīṣī vīkṣite mayā /
sūcyāviddhe mahārāja punaḥ khadyotaśaṅkayā

jalaklinnā tadā sūcī mayā dṛṣṭā pitaḥ kila /
hāheti ca śrutaḥ śabdo mando valmīkamadhyataḥ

tadāhaṃ vismitā rājankimetaditi śaṅkayā /
na jāne kiṃ mayā viddhaṃ tasminvalmīkamaṇḍale

rājā śrutvā tu śaryātiḥ sukanyāvacanaṃ mṛdu /
munestaddhelanaṃ jñātvā valmīkaṃ kṣipramabhyagāt

tatrāpaśyattapovṛddhaṃ cyavanaṃ duḥkhitaṃ bhṛśam /
sphoṭayāmāsa valmīkaṃ munidehāvṛtaṃ bhṛśam

praṇamya daṇḍavad‌bhūmau rājā taṃ bhārgavaṃ prati /
tuṣṭāva vinayopetastamuvāca kṛtāñjaliḥ

putryā mama mahābhāga krīḍantyā duṣkṛtaṃ kṛtam /
ajñānād‌bālayā brahman kṛtaṃ tatkṣantumarhasi

akrodhanā hi munayo bhavantīti mayā śrutam /
tasmāttvamapi bālāyāḥ kṣantumarhasi sāmpratam

vyāsa uvāca -
iti śrutvā vacastasya cyavano vākyamabravīt /
vinayopanataṃ dṛṣṭvā rājānaṃ duḥkhitaṃ bhṛśam

cyavana uvāca -
rājannāhaṃ kadācidvai karomi krodhamaṇvapi /
na mayādyaiva śaptastvaṃ duhitrā pīḍane kṛte

netre pīḍā samutpannā mama cādya nirāgasaḥ /
tena pāpena jānāmi duḥkhitastvaṃ mahīpate

aparādhaṃ paraṃ kṛtvā devībhaktasya ko janaḥ /
sukhaṃ labheta yadapi bhavet trātā śivaḥ svayam

kiṃ karomi mahīpāla netrahīno jarāvṛtaḥ /
andhasya paricaryāṃ ca kaḥ kariṣyati pārthiva

rājovāca -
sevakā bahavaḥ sevāṃ kariṣyanti tavāniśam /
kṣamasva muniśārdūla svalpakrodhā hi tāpasāḥ

cyavana uvāca -
andho'haṃ nirjano rājaṃstapastaptuṃ kathaṃ kṣamaḥ /
tvadīyāḥ sevakāḥ kiṃ te kariṣyanti mama priyam

kṣamāpayasi cenmāṃ tvaṃ kuru me vacanaṃ nṛpa /
dehi me paricaryārthaṃ kanyāṃ kamalalocanām

tuṣye'nayā mahārāja putryā tava mahāmate /
kariṣyāmi tapaścāhaṃ sā me sevāṃ kariṣyati

evaṃ kṛte sukhaṃ me syāttava caiva bhaviṣyati /
santuṣṭe mayi rājendra sainikānāṃ na saṃśayaḥ

vicintya manasā bhūpa kanyādānaṃ samācara /
na cātra dūṣaṇaṃ kiñcittāpaso'haṃ yatavrataḥ

vyāsa uvāca -
śaryātirvacanaṃ śrutvā muneścintāturo'bhavat /
na dāsye'pyathavā dāsye kiñcinnovāca bhārata

kathamandhāya vṛddhāya kurūpāya sutāmimām /
devakanyopamāṃ dattvā sukhī syāmātmasambhavām

ko vātmanaḥ sukhārthāya putryāḥ saṃsārajaṃ sukham /
harate'lpamatiḥ pāpo jānannapi śubhāśubham

prāpya sā cyavanaṃ subhrūḥ pañcabāṇaśarārditā /
andhaṃ vṛddhaṃ patiṃ prāpya kathaṃ kālaṃ nayiṣyati

yauvane durjayaḥ kāmo viśeṣeṇa surūpayā /
ātmatulyaṃ patiṃ prāpya kimu vṛddhaṃ vilocanam

gautamaṃ tāpasaṃ prāpya rūpayauvanasaṃyutā /
ahalyā vāsavenāśu vañcitā varavarṇinī

śaptā ca patinā paścājjñātvā dharmaviparyayam /
tasmād‌bhavatu me duḥkhaṃ na dadāmi sukanyakām

iti sañcintya śaryātirvimanā svagṛhaṃ yayau /
sacivāṃśca samādāya mantraṃ cakre'tiduḥkhitaḥ

bho mantriṇo bruvantvadya kiṃ kartavyaṃ mayādhunā /
putrī deyātha viprāya bhoktavyaṃ duḥkhameva vā

vicārayadhvaṃ militā hitaṃ syānmama vai katham /
mantriṇa ūcuḥ -
kiṃ brūmo'sminmahārāja saṅkaṭe'tidurāsade

durbhagāya sukanyaiṣā kathaṃ deyātisundarī /
vyāsa uvāca -
tadā cintākulaṃ vīkṣya pitaraṃ mantriṇastadā

sukanyā tviṅ‌gitaṃ jñātvā prahasyedamuvāca ha /
pitaḥ kasmād‌bhavānadya cintāvyākulitendriyaḥ

matkṛte duḥkhasaṃvigno viṣaṇṇavadano'si vai /
ahaṃ gatvā muniṃ tatra samāśvāsya bhayārditam

kariṣyāmi prasannaṃ taṃ ātmadānena vai pitaḥ /
iti rājā vacaḥ śrutvā bhāṣitaṃ yatsukanyayā

tāmuvāca prasannātmā sacivānāṃ ca śṛṇvatām /
kathaṃ putri tvamandhasya paricaryāṃ vane'balā

kariṣyasi jarārtasya krodhanasya viśeṣataḥ /
kathamandhāya cānena rūpeṇa ratisannibhām

dadāmi jarayā grastadehāya sukhavāñchayā /
pitrā putrī pradātavyā vayojñātibalāya ca

dhanadhānyasamṛddhāya nādhanāya kadācana /
kva te rūpaṃ viśālākṣi kvāsau vṛddho vanecaraḥ

kathaṃ deyā mayā putrī tasmai nātivarāya ca /
uṭaje niyataṃ vāso yasya nityaṃ manohare

kathamambujapatrākṣi kalpanīyo mayā tava /
maraṇaṃ me varaṃ prāptaṃ sainikānāṃ tathaiva ca

na te pradānamandhāya rocate pikabhāṣiṇi /
bhavitavyaṃ bhavatyeva dhairyaṃ naiva tyajāmyaham

susthirā bhava suśroṇi na dāsye'ndhāya karhicit /
rājyaṃ tiṣṭhatu vā yātu deho'yaṃ ca tathaiva me

na tvāṃ dāsyāmyahaṃ tasmai netrahīnāya bālike /
sukanyā taṃ tadā prāha śrutva tadvacanaṃ pituḥ

prasannavadanātīva snehayuktamidaṃ vacaḥ /
sukanyovāca -
na me cintā pitaḥ kāryā dehi māṃ munaye'dhunā

sukhaṃ bhavatu sarveṣāṃ lokānāṃ matkṛtena hi /
sevayiṣyāmi santuṣṭā patiṃ paramapāvanam

bhaktyā paramayā cāpi vṛddhaṃ ca vijane vane /
satīdharmaparā cāhaṃ cariṣyāmi susammatam

na bhogecchāsti me tāta svasthaṃ cittaṃ mamānagha /
vyāsa uvāca -
tacchrutvā bhāṣitaṃ tasyā mantriṇo vismayaṃ gatāḥ

rājā ca paramaprīto jagāma munisannidhau /
gatvā praṇamya śirasā tamuvāca tapodhanam

svāmin gṛhāṇa putrīṃ me sevārthaṃ vidhivadvibho /
ityuktvāsau dadau putrīṃ vivāhavidhinā nṛpaḥ

pratigṛhya muniḥ kanyāṃ prasanno bhārgavo'bhavat /
pāribarhaṃ na jagrāha dīyamānaṃ nṛpeṇa ha

kanyāmevāgrahītkāmaṃ paricaryārthamātmanaḥ /
prasanne'sminmunau jātaṃ sainikānāṃ sukhaṃ tadā

rājñaśca paramāhlādaḥ sañjātastatkṣaṇādapi /
dattvā putrīṃ yadā rājā gamanāya gṛhaṃ prati

matiṃ cakāra tavaṅ‌gī tadovāca nṛpaṃ sutā /
sukanyovāca -
gṛhāṇa mama vāsāṃsi bhūṣaṇāni ca me pitaḥ

valkalaṃ paridhānāya prayacchājinamuttamam /
veṣaṃ tu munipat‍nīnāṃ kṛtvā tapasi sevanam

kariṣyāmi tathā tāta yathā te kīrtiracyutā /
bhaviṣyati bhuvaḥ pṛṣṭhe tathā svarge rasātale

paralokasukhāyāhaṃ cariṣyāmi divāniśam /
dattvāndhāya ca vṛddhāya sundarīṃ yuvatīṃ tu mām

cintā tvayā na kartavyā śīlanāśasamud‌bhavā /
arundhatī vasiṣṭhasya dharmapat‍nī yathā bhuvi

tathaivāhaṃ bhaviṣyāmi nātra kāryā vicāraṇā /
anasūyā yathā sādhvī bhāryātreḥ prathitā bhuvi

tathaivāhaṃ bhaviṣyāmi putrī kīrtikarī tava /
sukanyāvacanaṃ śrutvā rājā paramadharmavit

dattvājinaṃ rurodāśu vīkṣya tāṃ cāruhāsinīm /
tyaktvā bhūṣaṇavāsāṃsi muniveṣadharāṃ sutām

vivarṇavadano bhūtvā sthitastatraiva pārthivaḥ /
rājñyaḥ sarvāḥ sutāṃ dṛṣṭvā valkalājinadhāriṇīm

rurudurbhṛśaśokārtā vepamānā ivābhavan /
tāmāpṛcchya mahīpālo mantribhiḥ parivāritaḥ /
yayau svanagaraṃ rājan muktvā putrīṃ śucārpitām

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
saptamaskandhe cyavanasukanyayorgārhasthyavarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ