Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.2

śaryātirājavarṇanam
mamākhyāhi mahābhāga rājñāṃ vaṃśaṃ suvistaram /
sūryānvayaprasūtānāṃ dharmajñānāṃ viśeṣataḥ

śṛṇu bhārata vakṣyāmi ravivaṃśasya vistaram /
yathā śrutaṃ mayā pūrvaṃ nāradād‌ṛṣisattamāt

ekadā nāradaH śrīmānsarasvatyāstaṭe śubhe /
ājagāmāśrame puṇye vicaransvecchayā muniḥ

praṇamya śirasā pādau tasyāgre saṃsthitastadā /
tatastasyāsanaṃ dattvā kṛtvārhaṇamathādarāt

vidhivatpūjayitvā taṃ uktavānvacanaṃ tvidam /
pāvito'haṃ muniśreṣṭha pūjyasyāgamanena vai

kathāṃ kathaya sarvajña rājñāṃ caritasaṃyutām /
rājāno ye samākhyātāḥ saptame'sminmanoḥ kule

teṣāmutpattiratulā caritaṃ paramād‌bhutam /
śrotukāmo'smyahaṃ brahman sūryavaṃśasya vistaram

samākhyāhi muniśreṣṭha samāsavyāsapūrvakam /
iti pṛṣṭo mayā rājannāradaḥ paramārthavit

uvāca prahasanprītaḥ samābhāṣya mudānvayam /
nārada uvāca -
śṛṇu satyavatīsūno rājñāṃ vaṃśamanuttamam

pāvanaṃ karṇasukhadaṃ dharmajñānādibhiryutam /
brahmā pūrvaṃ jagatkartā nābhipaṅkajasambhavaḥ

viṣṇoriti purāṇeṣu prasiddhaḥ parikīrtitaḥ /
sarvajñaḥ sarvakartāsau svayambhūḥ sarvaśaktimān

tapastaptvā sa viśvātmā varṣāṇāmayutaṃ purā /
sṛṣṭikāmaḥ śivāṃ dhyātvā prāpya śaktimanuttamām

putrānutpadayāmāsa mānasāñchubhalakṣaṇān /
marīciḥ prathisteṣāmabhavatsṛṣṭikarmaṇi

tasya putro'tivikhyātaḥ kaśyapaḥ sarvasammataḥ /
trayodaśaiva tasyāsanbhāryā dakṣasutāḥ kila

devāḥ sarve samutpannā daityā yakṣāśca pannagāḥ /
paśavaḥ pakṣiṇaścaiva tasmātsṛṣṭistu kāśyapī

devānāṃ prathitaḥ sūryo vivasvānnāma tasya tu /
tasya putraḥ sa vikhyāto vaivasvatamanurnṛpaḥ

tasya putrastathekṣvākuḥ sūryavaṃśavivardhanaḥ /
navābhavansutāstasya manorikṣvākupūrvajāḥ

teṣāṃ nāmāni rājendra śṛṇuṣvaikamanāḥ punaḥ /
ikṣvākuratha nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca

nariṣyantastathā prāṃśurnṛgo diṣṭaśca saptamaḥ /
karūṣaśca pṛṣadhraśca navaite mānavāḥ smṛtāḥ

ikṣvākustu manoḥ putraḥ prathamaḥ samajāyata /
tasya putraśataṃ cāsījjyeṣṭho vikukṣirātmavān

navānāṃ vaṃśavistāraṃ saṃkṣepeṇa niśāmaya /
śūrāṇāṃ manuputrāṇāṃ manorantarajanmanām

nābhāgasya tu putro'bhūdambarīṣaḥ pratāpavān /
dharmajñaḥ satyasandhaśca prajāpālanatatparaḥ

dhṛṣṭāttu dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ brahmabhūtamajāyata /
saṃgrāmakātaraṃ samyagbrahmakarmarataṃ tathā

śaryātestanayaścābhūdānarto nāma viśrutaḥ /
sukanyā ca tathā putrī rūpalāvaṇyasaṃyutā

cyavanāya sutā dattā rājñāpyandhāya sundarī /
muniḥ sulocano jātastasyāḥ śīlaguṇena ha

vihito raviputrābhyāmaśvibhyāmiti naḥ śrutam /
janamejaya uvāca
sandeho'yaṃ mahān brahman kathāyāṃ kathitastvayā

yad‌rājā munaye'ndhāya dattā putrī sulocanā /
kurūpā guṇahīnā vā nārī lakṣaṇavarjitā

putrī yadā bhaved‌rājā tadāndhāya prayacchati /
jñātvāndhaṃ sumukhīṃ kasmāddattavānnṛpasattamaḥ

kāraṇaṃ brūhi me brahmannanugrāhyo'smi sarvadā /
sūta uvāca -
iti rājño vacaḥ śrutvā parīkṣitasutasya vai

dvaipāyanaḥ prasannātmā tamuvāca hasanniva /
vyāsa uvāca -
vaivasvatasutaḥ śrīmāñcharyātirnāma pārthivaḥ

tasya strīṇāṃ sahasrāṇi catvāryāsanparigrahāḥ /
rājaputryaḥ sarūpāśca sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ

pat‍nyaḥ premayutāḥ sarvāḥ priyā rājñaḥ susammatāḥ /
ekā putrī tu tāsāṃ vai sukanyā nāma sundarī

pituḥ priyā ca mātṝṇāṃ sarvāsāṃ cāruhāsinī /
nagarānnātidūre'bhūtsaro mānasasannibham

baddhasopānamārgaṃ ca svacchapānīyapūritam /
haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam

dātyūhasārasākīrṇaṃ sarvapakṣigaṇāvṛtam /
pañcadhākamalopetaṃ cañcarīkasusevitam

pārśvataśca drumākīrṇaṃ veṣṭitaṃ pādapaiḥ śubhaiḥ /
sālaistamālaiḥ saralaiḥ punnāgāśokamaṇḍitam

vaṭāśvatthakadambaiśca kadalīkhaṇḍarājitam /
jambīrairbījapūraiśca kharjūraiḥ panasaistathā

kramukairnārikelaiśca ketakaiḥ kāñcanadrumaiḥ /
yūthikājālakaiḥ śubhraiḥ saṃvṛtaṃ mallikāgaṇaiḥ

jambvāmratintiṇībhiśca karañjakuṭajāvṛtam /
palāśanimbakhadirabilvāmalakamaṇḍitam

babhūva kokilārāvaḥ kekāsvanavirājitam /
tatsamīpe śubhe deśe pādapānāṃ gaṇāvṛte

bhārgavaścyavanaḥ śāntastāpasaḥ saṃsthito muniḥ /
jñātvāsau vijanaṃ sthānaṃ tapastepe samāhitaḥ

kṛtvā dṛḍhāsanaṃ maunamādhāya jitamārutaḥ /
indriyāṇi ca saṃyamya tyaktāhārastaponidhiḥ

jalapānādirahito dhyāyannāste parāmbikām /
savalmīko'bhavad‍rājallam̐tābhiḥ pariveṣṭitaḥ

kālena mahatā rājan samākīrṇaḥ pipīlikaiḥ /
tathā sa saṃvṛto dhīmānmṛtpiṇḍa iva sarvataḥ

kadācitsa mahīpālaḥ kāminīgaṇasaṃvṛtaḥ /
ājagāma saro rājan vihartumidamuttamam

śaryātiḥ sundarīvṛndasaṃyutaḥ salile'male /
krīḍāsakto mahīpālo babhūva kamalākare

sukanyā vanamāsādya vijahāra sakhīvṛtā /
sumanāṃsi vicinvantī cañcalā cañcalopamā

sarvābharaṇasaṃyuktā raṇaccaraṇanūpurā /
caṃkramamāṇā valmīkaṃ cyavanasya samāsadat

krīḍāsaktopaviṣṭā sā valmīkasya samīpataḥ /
dadarśa cāsya randhre vai khadyota iva jyotiṣī

kimetaditi sañcintya samuddhartuṃ mano dadhe /
gṛhītvā kaṇṭakaṃ tīkṣṇaṃ tvaramāṇā kṛśodarī

sā dṛṣṭā muninā bālā samīpasthā kṛtodyamā /
vicarantī sukeśāntā manmathasyeva kāminī

tāṃ vīkṣya sudatīṃ tatra kṣāmakaṇṭhastaponidhiḥ /
tāmabhāṣata kalyāṇīṃ kimetaditi bhārgavaḥ

dūraṃ gaccha viśālākṣi tāpaso'haṃ varānane /
mā bhindasvādya valmīkaṃ kaṇṭakena kṛśodari

tenedaṃ procyamānāpi sā cāsya na śṛṇoti vai /
kimu khalvidamityuktvā nirbibhedāsya locane

daivena noditā bhittvā jagāma nṛpakanyakā /
krīḍantī śaṅkamānā sā kiṃ kṛtaṃ tu mayeti ca

cukrodha sa tathā viddhanetraḥ paramamanyumān /
vedanābhyarditaḥ kāmaṃ paritāpaṃ jagāma ha

śakṛnmūtranirodho'bhūtsainikānāṃ tu tatkṣaṇāt /
viśeṣeṇa tu bhūpasya sāmātyasya samantataḥ

gajoṣṭraturagāṇāṃ ca sarveṣāṃ prāṇināṃ tadā /
tato ruddhe śakṛnmūtre śaryātirduḥkhito'bhavat

sainikaiḥ kathitaṃ tasmai śakṛnmūtranirodhanam /
cintayāmāsa bhūpālaḥ kāraṇaṃ duḥkhasambhave

vicintyāha tato rājā sainikānsvajanāṃstathā /
gṛhamāgatya cintārtaḥ kenedaṃ duṣkṛtaṃ kṛtam

sarasaḥ paścime bhāge vanamadhye mahātapāḥ /
cyavanastāpasastatra tapaścarati duścaram

kenāpyapakṛtaṃ tatra tāpase'gnisamaprabhe /
tasmātpīḍā samutpannā sarveṣāmiti niścayaḥ

tapovṛddhasya vṛddhasya variṣṭhasya viśeṣataḥ /
kenāpyapakṛtaṃ manye bhārgavasya mahātmanaḥ

jñātaṃ vā yadi vājñātaṃ tasyedaṃ phalamuttamam /
kaiśca duṣṭaiḥ kṛtaṃ tasya helanaṃ tāpasasya ha

iti pṛṣṭāstamūcuste sainikā vedanārditāḥ /
manovākkāyanitaṃ na vidmo'pakṛtaṃ vayam

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
saptamaskandhe śaryātirājavarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ