Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.25

cāṇḍālājñayā hariścandrasya khaḍgagrahaṇavarṇanam
sūta uvāca -
ekadā tu gato rantuṃ bālakaiḥ sahito bahiḥ /
vārāṇasyā nātidūre rohitākhyaḥ kumārakaḥ

krīḍāṃ kṛtvā tato darbhān grahītumupacakrame /
komalānalpamūlāṃśca sāgrāñchaktyanusārataḥ

āryaprītyarthamityuktvā hastayugmena yat‍nataḥ /
salakṣaṇāśca samidho barhiridhmaṃ salakṣaṇam

palāśakāṣṭhānyādāya tvagnihomārthamādarāt /
mastake bhārakaṃ kṛtvā khidyamānaḥ pade pade

udakasthānamāsādya tadā bālastṛṣānvitaḥ /
bhuvi bhāraṃ vinikṣipya jalasthāne tadā śiśuḥ

kāmataḥ salilaṃ pītvā viśramya ca muhūrtakam /
valmīkopari vinyastabhāro hartuṃ pracakrame

viśvāmitrājñayā tāvatkṛṣṇasarpo bhayāvahaḥ /
mahāviṣo mahāghoro valmīkānnirgatastadā

tenāsau bālako daṣṭastadaiva ca papāta ha /
rohitākhyaṃ mṛtaṃ dṛṣṭvā yayurbālā dvijālayam

tvaritā bhayasaṃvignāḥ procustanmāturagrataḥ /
he vipradāsi te putraḥ krīḍāṃ kartuṃ bahirgataḥ

asmābhiḥ sahitastatra sarpadaṣṭo mṛtastataḥ /
iti sā tadvacaḥ śrutvā vajrapātopamaṃ tadā

papāta mūrcchitā bhūmau chinneva kadalī yathā /
atha tāṃ brāhmaṇo ruṣṭaḥ pānīyenābhyaṣiñcata

muhūrtāccetanāṃ prāptā brāhmaṇastāmathābravīt /
brāhmaṇa uvāca -
alakṣmīkārakaṃ nindyaṃ jānatī tvaṃ niśāmukhe

rodanaṃ kuruṣe duṣṭe lajjā te hṛdaye na kim /
brāhmaṇenaivamuktā sā na kiñcidvākyamabravīt

ruroda karuṇaṃ dīnā putraśokena pīḍitā /
aśrupūrṇamukhī dīnā dhūsarā muktamūrdhajā

atha tāṃ kupito vipro rājapat‍nīmabhāṣata /
dhiktvāṃ duṣṭe krayaṃ gṛhya mama kāryaṃ vilumpasi

aśaktā cetkathaṃ tarhi gṛhītaṃ mama taddhanam /
evaṃ nirbhartsitā tena krūravākyaiḥ punaḥ punaḥ

ruditā kāraṇaṃ prāha vipraṃ gad‌gadayā girā /
svāmin mama suto bālaḥ sarpadaṣṭo mṛto bahiḥ

anujñāṃ me prayacchasva draṣṭuṃ yāsyāmi bālakam /
durlabhaṃ darśanaṃ tena sañjātaṃ mama suvrata

ityuktvā karuṇaṃ bālā punareva ruroda ha /
punastāṃ kupito vipro rājapat‍nīmabhāṣata

brāhmaṇa uvāca -
śaṭhe duṣṭasamācāre kiṃ na jānāsi pātakam /
yaḥ svāmivetanaṃ gṛhya tasya kāryaṃ vilumpati

narake pacyate so'tha mahārauravapūrvake /
uṣitvā narake kalpaṃ tato'sau kukkuṭo bhavet

kimanenāthavā kāryaṃ dharmasaṃkīrtanena me /
yastu pāparato mūrkhaḥ krūro nīco'nṛtaḥ śaṭhaḥ

tadvākyaṃ niṣphalaṃ tasminbhaved‌ bījamivoṣare /
ehi te vidyate kiñcitparalokabhayaṃ yadi

evamuktātha sā vipraṃ vepamānābravīdvacaḥ /
kāruṇyaṃ kuru me nātha prasīda sumukho bhava

prasthāpaya muhūrtaṃ māṃ yāvad‌ drakṣyāmi bālakam /
evamuktvātha sā mūrdhnā nipatya dvijapādayoḥ

ruroda karuṇaṃ bālā putraśokena pīḍitā /
athāha kupito vipraḥ krodhasaṃraktalocanaḥ

vipra uvāca -
kiṃ te putreṇa me kāryaṃ gṛhakarma kuruṣva me /
kiṃ na jānāsi me krodhaṃ kaśāghātaphalapradam

evamuktā sthitā dhairyād‌ gṛhakarma cakāra ha /
ardharātro gatastasyāḥ pādābhyaṅgādikarmaṇā

brāhmaṇenātha sā proktā putrapārśvaṃ vrajādhunā /
tasya dāhādikaṃ kṛtvā punarāgaccha satvaram

na lupyeta yathā prātargṛhakarma mameti ca /
tatastvekākinī rātrau vilapantī jagāma ha

dṛṣṭvā mṛtaṃ nijaṃ putraṃ bhṛśaṃ śokena pīḍitā /
yūthabhraṣṭā kuraṅgīva vivatsā saurabhī yathā

vārāṇasyā bahirgatvā kṣaṇād‌ dṛṣṭvā nijaṃ sutam /
śayānaṃ raṅkavad‌bhūmau kāṣṭhadarbhatṛṇopari

vilalāpātiduḥkhārtā śabdaṃ kṛtvā suniṣṭhuram /
ehi me sammukhaṃ kasmād‌roṣito'si vadādhunā

āyāsyabhimukho nityamambetyuktvā punaḥ punaḥ /
gatvā skhalatpadā tasya papātopari mūrchitā

punaḥ sā cetanāṃ prāpya dorbhyāmāliṅgya bālakam /
tanmukhe vadanaṃ nyasya rurodārtasvanaistadā

karābhyāṃ tāḍanaṃ cakre mastakasyodarasya ca /
hā bāla hā śiśo vatsa hā kumāraka sundara

hā rājan kva gato'si tvaṃ paśyemaṃ bālakaṃ nijam /
prāṇebhyo'pi garīyāṃsaṃ bhūtale patitaṃ mṛtam

tathāpaśyanmukhaṃ tasya bhūyo jīvitaśaṅkayā /
nirjīvavadanaṃ jñātvā mūrchitā nipapāta ha

hastena vadanaṃ gṛhya punarevamabhāṣata /
śayanaṃ tyaja he bāla śīghraṃ jāgṛhi bhīṣaṇam

niśārdhaṃ vardhate cedaṃ śivāśatanināditam /
bhūtapretapiśācādiḍākinīyūthanāditam

mitrāṇi te gatānyastāttvamekastu kutaḥ sthitaḥ /
sūta uvāca -
evamuktvā punastanvī karuṇaṃ praruroda ha

hā śiśo bāla hā vatsa rohitākhya kumāraka /
re putra pratiśabdaṃ me kasmāttvaṃ na prayacchasi

tavāhaṃ jananī vatsa kiṃ na jānāsi paśya mām /
deśatyāgād‌rājyanāśātputra bhartrā svavikrayāt

yaddāsītvācca jīvāmi tvāṃ dṛṣṭvā putra kevalam /
te janmasamaye viprairādiṣṭaṃ yattvanāgatam

dīrghāyuḥ pṛthivīrājaḥ putrapautrasamanvitaḥ /
śauryadānaratiḥ sattvo gurudevadvijārcakaḥ

mātāpitrostu priyakṛtsatyavādī jitendriyaḥ /
ityādi sakalaṃ jātamasatyamadhunā suta

cakramatsyāvātapatraśrīvatsasvastikadhvajāḥ /
tava pāṇitale putra kalaśaścāmaraṃ tathā

lakṣaṇāni tathānyāni tvaddhaste yāni santi ca /
tāni sarvāṇi moghāni sañjātānyadhunā suta

hā rājanpṛthivīnātha kva te rājyaṃ kva mantriṇaḥ /
kva te siṃhāsanaṃ chatraṃ kva te khaḍgaḥ kva taddhanam

kva sāyodhyā kva harmyāṇi kva gajāśvarathaprajāḥ /
sarvametattathā putra māṃ tyaktvā kva gato'si re

hā kānta hā nṛpāgaccha paśyemaṃ svasutaṃ priyam /
yena te riṅgatā vakṣaḥ kuṃkumenāvalepitam

svaśarīrarajaḥpaṅkairviśālaṃ malinīkṛtam /
yena te bālabhāvena mṛganābhivilepitaḥ

bhraṃśito bhālatilakastavāṅkasthena bhūpate /
yasya vaktraṃ mṛdā liptaṃ snehādvai cumbitaṃ mayā

tanmukhaṃ makṣikāliṅgyaṃ paśye kīṭairvidūṣitam /
hā rājan paśya taṃ putraṃ bhuvisthaṃ raṅkavanmṛtam

hā deva kiṃ mayā kṛtyaṃ kṛtaṃ pūrvabhavāntare /
tasya karmaphalasyeha na pāramupalakṣaye

hā putra hā śiśo vatsa kā kumāraka sundara /
evaṃ tasyā vilāpaṃ te śrutvā nagarapālakāḥ

jāgṛtāstvaritāstasyāḥ pārśvamīyuḥ suvismitāḥ /
janā ūcuḥ -
kā tvaṃ bālasya kasyāyaṃ patiste kutra tiṣṭhati

ekaiva nirbhayā rātrau kasmāttvamiha rodiṣi /
evamuktātha sā tanvī na kiñcid‌vākyamabravīt

bhūyo'pi pṛṣṭā sā tūṣṇīṃ stabdhībhūtā babhūva ha /
vilalāpātiduḥkhārtā śokāśruplutalocanā

atha te śaṅ‌kitāstasyāṃ romāñcitatanūruhāḥ /
saṃtrastāḥ prāhuranyonyamud‌dhṛtāyudhapāṇayaḥ

nūnaṃ strī na bhavatyeṣā yataḥ kiñcinna bhāṣate /
tasmādvadhyā bhavedeṣā yat‍nato bālaghātinī

śubhā cettarhi kiṃ hyatra niśārdhe tiṣṭhate bahiḥ /
bhakṣārthamanayā nūnamānītaḥ kasyacicchiśuḥ

ityuktvā tairgṛhitā sā gāḍhaṃ keśeṣu satvaram /
bhujayoraparaiścaiva kaiścāpi galake tathā

khecarī yāsyatītyuktaṃ bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ /
ākṛṣya pakkaṇe nītā cāṇḍālāya samarpitā

he cāṇḍāla bahirdṛṣṭā hyasmābhirbālaghātinī /
vadhyatāṃ vadhyatāmeṣa śīghraṃ nītvā bahiḥsthale

cāṇḍālaḥ prāha tāṃ dṛṣṭvā jñāteyaṃ lokaviśrutā /
na dṛṣṭapūrvā kenāpi lokaḍimbhānyanekadhā

bhakṣitānyanayā bhūri bhavad‌bhiḥ puṇyamārjitam /
khyātirvaḥ śāśvatī loke gacchadhvaṃ ca yathāsukham

dvijastrībālagoghātī svarṇasteyī ca yo naraḥ /
agnido vartmaghātī ca madyapo gurutalpagaḥ

mahājanavirodhī ca tasya puṇyaprado vadhaḥ /
dvijasyāpi striyo vāpi na doṣo vidyate vadhe

asyā vadhaśca me yogya ityuktvā gāḍabandhanaiḥ /
baddhvā keśeṣvathākṛṣya rajjubhistāmatāḍayat

hariścandramathovāca vācā paruṣayā tadā /
re dāsa vadhyatāmeṣā duṣṭātmā mā vicāraya

tadvākyaṃ bhūpatiḥ śrutvā vajrapātopamaṃ tadā /
vepamāno'tha cāṇḍālaṃ prāha strīvadhaśaṅ‌kitaḥ

na śakto'hamidaṃ kartuṃ preṣyaṃ dehi mamāparam /
asādhyamapi yatkarma tatkariṣye tvayoditam

śrutvā taduktaṃ vacanaṃ śvapaco vākyamabravīt /
mā bhaiṣīstvaṃ gṛhāṇāsiṃ vadho'syāḥ puṇyado mataḥ

bālānāmeva bhayadā neyaṃ rakṣyā kadācana /
tacchrutvā vacanaṃ tasya rājā vacanamabravīt

striyo rakṣyāḥ prayat‍nena na hantavyāḥ kadācana /
strīvadhe kīrtitaḥ pāpaṃ munibhirdharmatatparaiḥ

puruṣo yaḥ striyaṃ hanyājjñānato'jñānato'pi vā /
narake pacyate so'tha mahārauravapūrvake

cāṇḍāla uvāca -
mā vadāsiṃ gṛhāṇainaṃ tīkṣṇaṃ vidyutsamaprabham /
yatraikasminvadhaṃ nīte bahūnāṃ tu sukhaṃ bhavet

tasya hiṃsā kṛtaṃ nūnaṃ bahupuṇyapradā bhavet /
bhakṣitānyanayā bhūri loke ḍimbhāni duṣṭayā

tatkṣipraṃ vadhyatāmeṣā lokaḥ svastho bhaviṣyati /
rājovāca -
cāṇḍālādhipate tīvraṃ vrataṃ strīvadhavarjanam

ājanmatastato yat‍naṃ na kuryāṃ strīvadhe tava /
cāṇḍāla uvāca -
svāmikāryaṃ vinā duṣṭa kiṃ kāryaṃ vidyate'param

gṛhītvā vetanaṃ me'dya kasmātkāryaṃ vilumpasi /
yaḥ svāmivetanaṃ gṛhya svāmikāryaṃ vilumpati

narakānniṣkṛtistasya nāsti kalpāyutairapi /
rājovāca -
cāṇḍālanātha me dehi prāpyamanyatsudāruṇam

svaśatruṃ brūhi taṃ kṣipraṃ ghātayiṣyāmyasaṃśayam /
ghātayitvā tu taṃ śatruṃ tava dāsyāmi medinīm

deva devoragaiḥ siddhairgandharvairapi saṃyutam /
devendramapi jeṣyāmi nihatya niśitaiḥ śaraiḥ

etacchrutvā tato vākyaṃ hariścandrasya bhūpateḥ /
cāṇḍālaḥ kupitaḥ prāha vepamānaṃ mahīpatim

cāṇḍāla uvāca -
(naitadvākyaṃ sughaṭitaṃ yadvākyaṃ dāsakīrtitam)
cāṇḍāladāsatāṃ kṛtvā surāṇāṃ bhāṣase vacaḥ /
dāsa kiṃ bahunā nūnaṃ śṛṇu me gadato vacaḥ

nirlajja tava cedasti kiñcitpāpabhayaṃ hṛdi /
kimarthaṃ dāsatāṃ yātaścāṇḍālasya tu veśmani

gṛhāṇainaṃ tataḥ khaḍgamasyāśchindhi śiro'mbujam /
evamuktvātha cāṇḍālo rājñe khaḍgaṃ nyavedayat

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe
cāṇḍālājñayā hariścandrasya khaḍgagrahaṇavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ