Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.26

hariścandropākhyāne rājño hutāśanapraveśodyogavarṇanam
sūta uvāca -
tato'tha bhūpatiḥ prāha rājñīṃ sthitvā hyadhomukhaḥ /
atropaviśyatāṃ bāle pāpasya purato mama

śiraste chedayiṣyāmi hantuṃ śaknoti cetkaraḥ /
evamuktvā samudyamya khaḍgaṃ hantuṃ gato nṛpaḥ

na jānāti nṛpaḥ pat‍nīṃ sā na jānāti bhūpatim /
abravīd‌ bhṛśaduḥkhārtā svamṛtyumabhikāṅkṣati

stryuvāca -
cāṇḍāla śṛṇu me vākyaṃ kiñcittvaṃ yadi manyase /
mṛtastiṣṭhati me putro nātidūre bahiḥ purāt

taṃ dahāmi hataṃ yāvadānayitvā tavāntikam /
tāvatpratīkṣyatāṃ paścādasinā ghātayasva mām

tenātha bāḍhamityuktvā preṣitā bālakaṃ prati /
sā jagāmātiduḥkhārtā vipalantī sudāruṇam

bhāryā tasya narendrasya sarpadaṣṭaṃ hi bālakam /
hā putra hā vatsa śiśo ityevaṃ vadatī muhuḥ

kṛśā vivarṇā malinā pāṃsudhvastaśiroruhā /
śmaśānabhūmimāgatya bālaṃ sthāpyāviśad‌bhuvi

(rājannadya svabālaṃ taṃ paśyasīha mahītale /
ramamāṇaṃ svasakhibhirdaṣṭaṃ duṣṭāhinā mṛtam //)
tasyā vilāpaśabdaṃ tamākarṇya sa narādhipaḥ /
śavasannidhimāgatya vastramasyākṣipattadā

tāṃ tathā rudatīṃ bhāryāṃ nābhijānāti bhūmipaḥ /
cirapravāsasantaptāṃ punarjātāmivābalām

sāpi taṃ cārukeśāntaṃ puro dṛṣṭvā jaṭālakam /
nābhyajānānnṛpavaraṃ śuṣkavṛkṣatvacopamam

bhūmau nipatitaṃ bālaṃ dṛṣṭvāśīviṣapīḍitam /
narendralakṣaṇopetamacintayadasau nṛpaḥ

asya pūrṇenduvadvaktraṃ śubhamunnasamavraṇam /
darpaṇapratimottuṅgakapolayugaśobhitam

nīlānkeśānkuñcitāgrān sāndrāndīrghāṃstaraṅ‌giṇaḥ /
rājīvasadṛśe netre oṣṭhau bimbaphalopamau

viśālavakṣā dīrghākṣo dīrghabāhūnnatāṃsakaḥ /
viśālapādo gambhīraḥsūkṣmāṅgulyavanīdharaḥ

mṛṇālapādo gambhīranābhiruddhatakandharaḥ /
aho kaṣṭaṃ narendrasya kasyāpyeṣa kule śiśuḥ

jāto nītaḥ kṛtāntena kālapāśāddurātmanā /
sūta uvāca -
evaṃ dṛṣṭvātha taṃ bālaṃ māturaṅke prasāritam

smṛtimabhyāgato rājā hāhetyaśrūṇyapātayat /
so'pyuvāca ca vatso me daśāmetāmupāgataḥ

nīto yadi ca ghoreṇa kṛtāntenātmano vaśam /
vicārayitvā rājāsau hariścandrastathā sthitaḥ

tato rājñī mahāduḥkhāveśādidamabhāṣata /
rājñyuvāca -
hā vatsa kasya pāpasya tvapadhyānādidaṃ mahat

duḥkhamāpatitaṃ ghoraṃ tad‌rūpaṃ nopalabhyate /
hā nātha rājan bhavatā māmapāsya suduḥkhitām

kasminsaṃsthīyate sthāne viśrabdhaṃ kena hetunā /
rājyanāśaṃ suhṛttyāgo bhāryātanayavikrayaḥ

hariścandrasya rājarṣeḥ kiṃ vidhātaḥ kṛtaṃ tvayā /
iti tasyā vacaḥ śrutvā rājā sthānacyutastadā

pratyabhijñāya devīṃ tāṃ putraṃ ca nidhanaṃ gatam /
kaṣṭaṃ mamaiva pat‍nīyaṃ bālakaścāpi me sutaḥ

jñātvā papāta santapto mūrcchāmatijagāma ha /
sā ca taṃ pratyabhijñāya tāmavasthāmupāgatam

mūrcchitā nipapātārtā niśceṣṭā dharaṇītale /
cetanāṃ prāpya rājendro rājapat‍nī ca tau samam

vilepatuḥ susantaptau śokabhāreṇa pīḍitau /
rājovāca -
hā vatsa sukumāraṃ te vadanaṃ kuñcitālakam

paśyato me mukhaṃ dīnaṃ hṛdayaṃ kiṃ na dīryate /
tāta tāteti madhuraṃ bruvāṇaṃ svayamāgatam

upaguhya kadā vakṣye vatsavatseti sauhṛdāt /
kasya jānupraṇītena piṅgena kṣitireṇunā

mamottarīyamutsaṅgaṃ tathāṅgaṃ malameṣyati /
na vālaṃ mama sambhūtaṃ mano hṛdayanandana

(mayāsi pitṛmānpitrā vikrīto yena vastuvat /)
gataṃ rājyamaśeṣaṃ me sabāndhavadhanaṃ mahat /
(hīnadaivānnṛśaṃsena dṛṣṭo me tanayastataḥ /)
ahaṃ mahāhidaṣṭasya putrasyānanapaṅkajam

nirīkṣannadya ghoreṇa viṣeṇādhikṛto'dhunā /
evamuktvā tamādāya bālakaṃ bāṣpagad‌gadaḥ

pariṣvajya ca niśceṣṭo mūrcchayā nipapāta ha /
tatastaṃ patitaṃ dṛṣṭvā śaivyā caivamacintayat

ayaṃ sa puruṣavyāghraḥ svareṇaivopalakṣyate /
vidvajjanamanaścandro hariścandro na saṃśayaḥ

tathāsya nāsikā tuṅgā tilapuṣpopamā śubhā /
dantāśca mukulaprakhyāḥ khyātakīrtermahātmanaḥ

śmaśānamāgataḥ kasmādyadyevaṃ sa nareśvaraḥ /
vihāya putraśokaṃ sā paśyantī patitaṃ patim

prahṛṣṭā vismitā dīnā bhartṛputrārtipīḍitā /
vīkṣatī sā tadāpatanmūrcchayā dharaṇītale

prāpya cetaśca śanakaiḥ sā gad‌gadamabhāṣata /
dhiktvāṃ daiva hyakaruṇa nirmaryāda jugupsita

yenāyamamaraprakhyo nīto rājā śvapākatām /
rājyanāśaṃ suhṛttyāgaṃ bhāryātanayavikrayam

prāpayitvāpi yenādya cāṇḍālo'yaṃ kṛto nṛpaḥ /
nādya paśyāmi te chatraṃ siṃhāsanamathāpi vā

cāmaravyajane vāpi ko'yaṃ vidhiviparyayaḥ /
yasyāsya vrajataḥ pūrvaṃ rājāno bhṛtyatāṃ gatāḥ

svottarīyaiḥ prakurvanti virajaskaṃ mahītalam /
so'yaṃ kapālasaṃlagne ghaṭīpaṭanirantare

mṛtanirmālyasūtrāntarlagnakeśasudāruṇe /
vasāniṣpandasaṃśuṣkamahāpaṭalamaṇḍite

bhasmāṅgārārdhadagdhāsthimajjāsaṃghaṭṭabhīṣaṇe /
gṛdhragomāyunādārte puṣṭakṣudravihaṅgame

citādhūmāyatapaṭe nīlīkṛtadigantare /
kuṇapāsvādanamudā samprakṛṣṭaniśācare

caratyamedhye rājendraḥ śmaśāne duḥkhapīḍitaḥ /
evamuktvātha saṃśliṣya kaṇṭhe rājño nṛpātmajā

kaṣṭaṃ śokasamāviṣṭā vilalāpārtayā girā /
rājan svapno'tha tathyaṃ vā yadetanmanyate bhavān

tatkathyatāṃ mahābhāga mano vai muhyate mama /
yadyetadeva dharmajña nāsti dharme sahāyatā

tathaiva vipradevādipūjane satyapālane /
nāsti dharmaḥ kutaḥ satyaṃ nārjavaṃ nānṛśaṃsatā

yatra tvaṃ dharmaparamaḥ svarājyādavaropitaḥ /
sūta uvāca -
iti tasyā vacaḥ śrutvā niḥśvasyoṣṇaṃ sagad‌gadaḥ

kathayāmāsa tanvaṅgyai yathā prāptaḥ śvapākatām /
ruditvā sā tu suciraṃ niḥśvasyoṣṇaṃ suduḥkhitā

svaputramaraṇaṃ bhīruryathāvattaṃ nyavedayat /
śrutvā rājā tathā vākyaṃ nipapāta mahītale

mṛtaputraṃ samānīya jihvayā vilihanmuhuḥ /
hariścandramatho prāha śaivyā gad‌gadayā girā

kuruṣva svāminaḥ preṣyaṃ chedayitvā śiro mama /
svāmidroho na te'stvadya māsatyo bhava bhūpate

māsatyaṃ tava rājendra paradrohastu pātakam /
etadākarṇya rājā tu papāta bhuvi mūrcchitaḥ

kṣaṇena cetanāṃ prāpya vilalāpātiduḥkhitaḥ /
rājovāca -
kathaṃ priye tvayā proktaṃ vacanaṃ tvatiniṣṭhuram

yadaśakyaṃ bhavedvaktuṃ tatkarma kriyate katham /
pat‍nyuvāca -
mayā ca pūjitā gaurī devā viprāstathaiva ca

bhaviṣyasi patistvaṃ me hyanyasmiñjanmani prabho /
śrutvā rājā tadā vākyaṃ nipapāta mahītale

mṛtasya putrasya tadā cucumba duḥkhito mukham /
rājovāca -
priye na rocate dīrghaṃ kālaṃ kleśaṃ mayāśitum

nātmāyatto'haṃ tanvaṅ‌gi paśya me mandabhāgyatām /
cāṇḍālenānanujñātaḥ pravekṣye jvalanaṃ yadi

cāṇḍāladāsatāṃ yāsye punarapyanyajanmani /
narakaṃ ca varaṃ prāpya khedaṃ prāpsyāmi dāruṇam

tāpaṃ prāpsyāmi samprāpya mahārauravaraurave /
magnasya duḥkhajaladhau varaṃ prāṇairviyojanam

eko'pi bālako yo'yamāsīdvaṃśakaraḥ sutaḥ /
mama daivānuyogena mṛto so'pi balīyasā

kathaṃ prāṇānvimuñcāmi parāyatto'smi durgataḥ /
tathāpi duḥkhabāhulyāttyakṣyāmi tu nijāṃ tanum

trailokye nāsti tadduḥkhaṃ nāsipatravane tathā /
vaitaraṇyāṃ kutastadvadyādṛśaṃ putraviplave

so'haṃ sutaśarīreṇa dīpyamāne hutāśane /
nipatiṣyāmi tanvaṅ‌gi kṣantavyaṃ tanmamādhunā

na vaktavya tvayā kiñcidataḥ kamalalocane /
mama vākyaṃ ca tanvaṅ‌gi nibodhāhatamānasā

anujñātātha gaccha tvaṃ vipraveśma śucismite /
yadi dattaṃ yadi hutaṃ guravo yadi toṣitāḥ

saṅgamaḥ paraloke me nijaputreṇa cettvayā /
ihaloke kutastvetad‌bhaviṣyati samīpsitam

yanmayā hasatā kiñcid‌rahasi tvāṃ śucismite /
aśeṣamuktaṃ tatsarvaṃ kṣantavyaṃ mama yāsyataḥ

rājapat‍nīti garveṇa nāvajñeyaḥ sa me dvijaḥ /
sarvayat‍nena toṣyaṃ syātsvāmī daivatavacchubhe

rājñyuvāca
ahamapyatra rājarṣe nipatiṣye hutāśane /
duḥkhabhārāsahā deva saha yāsyāmi vai tvayā

tvayā saha mama śreyo gamanaṃ nānyathā bhavet /
saha svargaṃ ca narakaṃ tvayā bhokṣyāmi mānada /
śrutvā rājā tadovāca evamastu pativrate

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe
hariścandropākhyāne rājño hutāśanapraveśodyogavarṇanaṃ nāma ṣaḍ‌viṃśo'dhyāyaḥ