Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.23

hariścandropākhyānavarṇanam
vyāsa uvāca -
tamevamuktvā rājānaṃ nirghṛṇaṃ niṣṭhuraṃ vacaḥ /
tadādāya dhanaṃ pūrṇaṃ kupitaḥ kauśiko yayau

viśvāmitre gate rājā tataḥ śokamupāgataḥ /
śvāsocchvāsaṃ muhuḥ kṛtvā provācoccairadhomukhaḥ

vittakrītena yasyārtirmayā pretena gacchati /
sa bravītu tvarāyukto yāme tiṣṭhati bhāskaraḥ

athājagāma tvarito dharmaścāṇḍālarūpadhṛk /
durgandho vikṛtoraskaḥ śmaśrulo danturo'ghṛṇī

kṛṣṇo lambodaraḥ snigdhaḥ karālaḥ puruṣādhamaḥ /
hastajarjarayaṣṭiśca śavamālyairalaṅkṛtaḥ

cāṇḍāla uvāca -
ahaṃ gṛhṇāmi dāsatve bhṛtyārthaḥ sumahānmama /
kṣipramācakṣva maulyaṃ kimetatte sampradīyate

vyāsa uvāca -
taṃ tādṛśamathālakṣya krūradṛṣṭiṃ sunirghṛṇam /
vadantamatiduḥśīlaṃ kastvamityāha pārthivaḥ

cāṇḍāla uvāca -
cāṇḍālo'hamiha khyātaḥ pravīreti nṛpottama /
śāsane sarvadā tiṣṭha mṛtacailāpahārakaḥ

evamuktastadā rājā vacanaṃ cedamabravīt /
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi gṛhṇātviti matirmama

uttamasyottamo dharmo madhyamasya ca madhyamaḥ /
adhamasyādhamaścaiva iti prāhurmanīṣiṇaḥ

cāṇḍāla uvāca
evameva tvayā dharmaḥ kathito nṛpasattama /
avicārya tvayā rājannadhunoktaṃ mamāgrataḥ

vicārayitvā yo brūte so'bhīṣṭaṃ labhate naraḥ /
sāmānyameva tatproktamavicārya tvayānagha

yadi satyaṃ pramāṇaṃ te gṛhīto'si na saṃśayaḥ /
hariścandra uvāca -
asatyānnarake gacchetsadyaḥ krūre narādhamaḥ

tataścāṇḍālatā sādhvī na varā me hyasatyatā /
vyāsa uvāca -
tasyaivaṃ vadataḥ prāpto viśvāmitrastaponidhiḥ

krodhāmarṣavivṛttākṣaḥ prāha cedaṃ narādhipam /
cāṇḍālo'yaṃ manasthaṃ te dātuṃ vittamupasthitaḥ

kasmānna dīyate mahyamaśeṣā yajñadakṣiṇā /
rājovāca -
bhagavansūryavaṃśotthamātmānaṃ vedmi kauśika

kathaṃ cāṇḍāladāsatvaṃ gamiṣye vittakāmataḥ /
viśvāmitra uvāca -
yadi cāṇḍālavittaṃ tvamātmavikrayajaṃ mama

na pradāsyasi cettarhi śapsyāmi tvāmasaṃśayam /
cāṇḍālādathavā viprāddehi me dakṣiṇādhanam

vinā cāṇḍālamadhunā nānyaḥ kaściddhanapradaḥ /
dhanenāhaṃ vinā rājanna yāsyāmi na saṃśayaḥ

idānīmeva me vittaṃ na pradāsyasi cennṛpa /
dine'rdhaghaṭikāśeṣe tattvāṃ śāpāgninā dahe

vyāsa uvāca -
hariścandrastato rājā mṛtvavacchritajīvitaḥ /
prasīdeti vadanpādau ṛṣerjagrāha vihvalaḥ

hariścandra uvāca -
dāso'smyārto'smi dīno'smi tvad‌bhaktaśca viśeṣataḥ /
prasādaṃ kuru viprarṣe kaṣṭaścāṇḍālasaṅkaraḥ

bhaveyaṃ vittaśeṣeṇa tava karmakaro vaśaḥ /
tavaiva muniśārdūla preṣyaścittānuvartakaḥ

viśvāmitra uvāca -
evamastu mahārāja mamaiva bhava kiṅkaraḥ /
kiṃtu madvacanaṃ kāryaṃ sarvadaiva narādhipa

vyāsa uvāca -
evamukte'tha vacane rājā harṣasamanvitaḥ /
amanyata punarjātamātmānaṃ prāha kauśikam

tavādeśaṃ kariṣyāmi sadaivāhaṃ na saṃśayaḥ /
ādeśaya dvijaśreṣṭha kiṃ karomi tavānagha

viśvāmitra uvāca -
cāṇḍālāgaccha maddāsamaulyaṃ kiṃ me prayacchasi /
gṛhāṇa dāsaṃ maulyena mayā dattaṃ tavādhunā

nāsti dāsena me kāryaṃ vittāśā vartate mama /
vyāsa uvāca -
evamukte tadā tena svapaco hṛṣṭamānasaḥ

āgatya sannidhau tūrṇaṃ viśvāmitramabhāṣata /
cāṇḍāla uvāca -
daśayojanavistīrṇe prayāgasya ca maṇḍale

bhūmiṃ rat‍namayīṃ kṛtvā dāsye te'haṃ dvijottama /
asya vikrayaṇeneyamārtiśca prahatā tvayā

vyāsa uvāca -
tato rat‍nasahasrāṇi suvarṇamaṇimauktikaiḥ /
cāṇḍālena pradattāni jagrāha dvijasattamaḥ

hariścandrastathā rājā nirvikāramukho'bhavat /
amanyata tathā dhairyād‌viśvāmitro hi me patiḥ

tattadeva mayā kāryaṃ yadayaṃ kārayiṣyati /
athāntarikṣe sahasā vāguvācāśarīriṇī

anṛṇo'si mahābhāga dattā sā dakṣiṇā tvayā /
tato divaḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta nṛpamūrdhani

sādhu sādhviti taṃ devāḥ procuḥ sendrā mahaujasaḥ /
harṣeṇa mahatā''viṣṭo rājā kauśikamabravīt

rājovāca -
tvaṃ hi mātā pitā caiva tvaṃ hi bandhurmahāmate /
yadarthaṃ mocito'haṃ te kṣaṇāccaivānṛṇīkṛtaḥ

kiṃ karomi mahābāho śreyo me vacanaṃ tava /
evamukte tu vacane nṛpaṃ munirabhāṣata

viśvāmitra uvāca -
cāṇḍālavacanaṃ kāryamadyaprabhṛti te nṛpa /
svasti te'‍sviti taṃ procya tadādāya dhanaṃ yayau

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
saptamaskandhe hariścandropākhyānavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ