Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.22

hariścandrasya pat‍nīputravikrayavarṇanam
vyāsa uvāca -
sa tayā nodyamānastu rājā pat‍nyā punaḥ punaḥ /
prāha bhadre karomyeṣa vikrayaṃ te sunirghṛṇaḥ

nṛśaṃsairapi yatkartuṃ na śakyaṃ tatkaromyaham /
yadi te bhrājate vāṇī vaktumīdṛksuniṣṭhuram

evamuktvā tato rājā gatvā nagaramāturaḥ /
avatārya tadā raṅge tāṃ bhāryāṃ nṛpasattamaḥ /
bāṣpagad‍gadakaṇṭhastu tato vacanamabravīt /
bho bho nāgarikāḥ sarve śṛṇudhvaṃ vacanaṃ mama

kasyacidyadi kāryaṃ syāddāsyā prāṇeṣṭayā mama /
sa bravītu tvarāyukto yāvatsvaṃ dhārayāmyaham

te'bruvanpaṇḍitāḥ kastvaṃ pat‍nīṃ vikretumāgataḥ /
rājovāca -
kiṃ māṃ pṛcchatha kastvaṃ bho nṛśaṃso'hamamānuṣaḥ

rākṣaso vāsmi kaṭhinastataḥ pāpaṃ karomyaham /
vyāsa uvāca -
taṃ śabdaṃ sahasā śrutvā kauśiko viprarūpadhṛk

vṛddharūpaṃ samāsthāya hariścandramabhāṣata /
samarpayasva me dāsīmahaṃ kretā dhanapradaḥ

asti me vittamatulaṃ sukumārī ca me priyā /
gṛhakarma na śaknoti kartumasmātprayaccha me

ahaṃ gṛhṇāmi dāsīṃ tu kati dāsyāmi te dhanam /
evamukte tu vipreṇa hariścandrasya bhūpateḥ

vidīrṇaṃ tu mano duḥkhānna cainaṃ kiñcidabravīt /
vipra uvāca -
karmaṇaśca vayorūpaśīlānāṃ tava yoṣitaḥ

anurūpamidaṃ vittaṃ gṛhāṇārpaya me'balām /
dharmaśāstreṣu yad‌ dṛṣṭaṃ striyo maulyaṃ narasya ca

dvātriṃśallakṣaṇopetā dakṣā śīlaguṇānvitā /
koṭimaulyaṃ suvarṇasya striyaḥ puṃsastathārbudam

ityākarṇa vacastasya hariścandro mahīpatiḥ /
duḥkhena mahatā''viṣṭo na cainaṃ kiñcidabravīt

tataḥ sa vipro nṛpateḥ purato valkalopari /
dhanaṃ nidhāya keśeṣu dhṛtvā rājñīmakarṣayat

rājñyuvāca -
muñca muñcārya māṃ sadyo yāvatpaśyāmyahaṃ sutam /
durlabhaṃ darśanaṃ vipra punarasya bhaviṣyati

paśyeha putra māmevaṃ mātaraṃ dāsyatāṃ gatām /
māṃ māsprākṣī rājaputra na spṛśyāhaṃ tvayādhunā

tataḥ sa bālaḥ sahasā dṛṣṭvā''kṛṣṭāṃ tu mātaram /
samabhyadhāvadambeti vadansāśruvilocanaḥ

haste vastraṃ samākarṣan kākapakṣadharaḥ skhalan /
tamāgataṃ dvijaḥ krodhād‌ bālamapyāhanattadā

vadaṃstathāpi so'mbeti naiva muñcati mātaram /
rājñyuvāca -
prasādaṃ kuru me nātha krīṇīṣvemaṃ hi bālakam

krītāpi nāhaṃ bhavitā vinainaṃ kāryasādhikā /
itthaṃ mamālpabhāgyāyāḥ prasādaṃ kuru me prabho

brāhmaṇa uvāca -
gṛhyatāṃ vittametatte dīyatāṃ mama bālakaḥ /
strīpuṃsordharmaśāstrajñaiḥ kṛtameva hi vetanam

śataṃ sahasraṃ lakṣaṃ ca koṭimaulyaṃ tathāparaiḥ /
dvātriṃśallakṣaṇopetā dakṣā śīlaguṇānvitā

koṭimaulyaṃ striyaḥ proktaṃ puruṣasya tathārbudam /
sūta uvāca -
tathaiva tasya tadvittaṃ puraḥ kṣiptaṃ paṭe punaḥ

pragṛhya bālakaṃ mātrā sahaikasthamabandhayat /
pratasthe sa gṛhaṃ kṣipraṃ tayā saha mudānvitaḥ

pradakṣiṇāṃ tu sā kṛtvā jānubhyāṃ praṇatā sthitā /
bāṣpaparyākulā dīnā tvidaṃ vacanamabravīt

yadi dattaṃ yadi hutaṃ brāhmaṇāstarpitā yadi /
tena puṇyena me bhartā hariścandro'stu vai punaḥ

pādayoḥ patitāṃ dṛṣṭvā prāṇebhyo'pi garīyasīm /
hāheti ca vadan rājā vilalāpākulendriyaḥ

viyukteyaṃ kathaṃ jātā satyaśīlaguṇānvitā /
vṛkṣacchāyāpi vṛkṣaṃ taṃ na jahāti kadācana

evaṃ bhāryāṃ vaditvātha susambaddhaṃ parasparam /
putraṃ ca tamuvācedaṃ māṃ tvaṃ hitvā kva yāsyasi

kāṃ diśaṃ prati yāsyāmi ko me duḥkhaṃ nivārayet /
rājyatyāge na me duḥkhaṃ vanavāse na me dvija

yatputreṇa viyogo me evamāha sa bhūpatiḥ /
sad‌bhartṛbhogyā hi sadā loke bhāryā bhavanti hi

mayā tyaktāsi kalyāṇi duḥkhena viniyojitā /
ikṣvākuvaṃśasambhūtaṃ sarvarājyasukhocitam

māmīdṛśāṃ patiṃ prāpya dāsībhāvaṃ gatā hyasi /
īdṛśe majjamānaṃ māṃ sumahacchokasāgare

ko māmuddharate devi paurāṇākhyānavistaraiḥ /
sūta uvāca -
paśyatastasya rājarṣeḥ kaśāghātaiḥ sudāruṇaiḥ

ghātayitvā tu vipreśo netuṃ samupacakrame /
nīyamānau tu tau dṛṣṭvā bhāryāputrau sa pārthivaḥ

vilalāpātiduḥkhārto niḥśvasyoṣṇaṃ punaḥ punaḥ /
yāṃ na vāyurna vā''dityo na candro na pṛthgjanāḥ

dṛṣṭavantaḥ purā pat‍nīṃ seyaṃ dāsītvamāgatā /
sūryavaṃśaprasūto'yaṃ sukumārakarāṅguliḥ

samprāpto vikrayaṃ bālo dhiṅ‌māmastu sudurmatim /
hā priye hā śiśo vatsa mamānāryasya durnayaḥ

daivādhīnadaśāṃ prāpto na mṛto'smi tathāpi dhik /
vyāsa uvāca -
evaṃ vilapito rājño'gre vipro'ntaradhīyata

vṛkṣagehādibhistuṅgaistāvādāya tvarānvitaḥ /
atrāntare muniśreṣṭhastvājagāma mahātapāḥ

saśiṣyaḥ kauśikendro'sau niṣṭhuraḥ krūradarśanaḥ /
viśvāmitra uvāca-
yā tvayoktā purā rājan rājasūyasya dakṣiṇā

tāṃ dadasva mahābāho yadi satyaṃ puraskṛtam /
hariścandra uvāca -
namaskaromi rājarṣe gṛhāṇemāṃ svadakṣiṇām

rājasūyasya yāgasya yā mayoktā purānagha /
viśvāmitra uvāca -
kuto labdhamidaṃ dravyaṃ dakṣiṇārthe pradīyate

etadācakṣva rājendra yathā dravyaṃ tvayārjitam /
rājovāca -
kimanena mahābhāga kathitena tavānagha

śokastu vardhate vipra śrutenānena suvrata /
ṛṣiruvāca -
aśastaṃ naiva gṛhṇāmi śastameva prayaccha me

dravyasyāgamanaṃ rājan kathayasva yathātatham /
rājovāca -
mayā devī tu sā bhāryā vikrītā koṭisammitaiḥ /
niṣkaiḥ putro rohitākhyo vikrīto'rbudasaṃkhyayā /
vipraikādaśakoṭyastvaṃ suvarṇasya gṛhāṇa me

sūta uvāca -
tadvittaṃ svaplamālakṣya dāravikrayasambhavam /
śokābhibhūtaṃ rājānaṃ kupitaḥ kauśiko'bravīt

ṛṣiruvāca -
rājasūyasya yajñasya naiṣā bhavati dakṣiṇā /
anyadutpādaya kṣipraṃ sampūrṇā yena sā bhavet

kṣatrabandho mamemāṃ tvaṃ sadṛśīṃ yadi dakṣiṇām /
manyase tarhi tatkṣipraṃ paśya tvaṃ me paraṃ balam

tapaso'sya sutaptasya brāhmaṇasyāmalasya ca /
matprabhāvasya cograsya śuddhasyādhyayanasya ca

rājovāca -
anyaddāsyāmi bhagavan kālaḥ kaścitpratīkṣyatām /
adhunaivāsti vikrītā pat‍nī putraśca bālakaḥ

viśvāmitra uvāca -
caturbhāgaḥ sthito yo'yaṃ divasasya narādhipa /
eṣa eva pratīkṣyo me vaktavyaṃ nottaraṃ tvayā

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe
hariścandrasya pat‍nīputravikrayavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ