Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.20

hariścandropākhyānavarṇanam
hariścandra uvāca -
adattvā te hiraṇyaṃ vai na kariṣyāmi bhojanam /
pratijñā me muniśreṣṭha viṣādaṃ tyaja suvrata

sūryavaṃśasamud‌bhūtaḥ kṣatriyo'haṃ mahīpatiḥ /
rājasūyasya yajñasya kartā vāñchitado nṛṣu

kathaṃ karomi nākāraṃ svāmindattvā yadṛcchayā /
avaśyameva dātavyamṛṇaṃ te dvijasattama

svastho bhava pradāsyāmi suvarṇaṃ manasepsitam /
kañcitkālaṃ pratīkṣasva yāvatprāpsyāmyahaṃ dhanam

viśvāmitra uvāca -
kutaste bhavitā rājan dhanaprāptirataḥ param /
gataṃ rājyaṃ tathā kośo balaṃ caivārthasādhanam

vṛthāśā te mahīpāla dhanārthe kiṃ karomyaham /
nirdhanaṃ tvāṃ ca lobhena pīḍayāmi kathaṃ nṛpa

tasmātkathaya bhūpāla na dāsyāmīti sāmpratam /
tyaktvā''śāṃ mahatīṃ kāmaṃ gacchāmyahamataḥ param

yatheṣṭaṃ vraja rājendra bhāryāputrasamanvitaḥ /
suvarṇaṃ nāsti kiṃ tubhyaṃ dadāmīti vadādhunā

gacchanvākyamidaṃ śrutvā brāhmaṇasya ca bhūpatiḥ /
pratyuvāca muniṃ brahman dhairyaṃ kuru dadāmyaham

mama deho'sti bhāryāyāḥ purasya ca hyanāmayaḥ /
krītvā dehaṃ tu taṃ nūnamṛṇaṃ dāsyāmi te dvija

grāhakaṃ paśya viprendra vārāṇasyāṃ puri prabho /
dāsabhāvaṃ gamiṣyāmi sadāro'haṃ saputrakaḥ

gṛhāṇa kāñcanaṃ pūrṇaṃ sārdhaṃ bhāradvayaṃ mune /
maulyena dattvā sarvānnaḥ santuṣṭo bhava bhūdhara

iti bruvañjagāmātha saha pat‍nyā sutānvitaḥ /
umayā kāntayā sārdhaṃ yatrāste śaṅkaraḥ svayam

tāṃ dṛṣṭvā ca purīṃ ramyāṃ manaso hlādakāriṇīm /
uvāca sa kṛtārtho'smi purīṃ paśyansuvarcasam

tato bhāgīrathīṃ prāpya snātvā devāditarpaṇam /
devārcanaṃ ca nirvartya kṛtavān digvilokanam

praviśya vasudhāpālo divyāṃ vārāṇasīṃ purīm /
naiṣā manuṣyabhukteti śūlapāṇeḥ parigrahaḥ

jagāma pad‌bhyāṃ duḥkhārtaḥ saha pat‍nyā samākulaḥ /
purīṃ praviśya sa nṛpo viśvāsamakarottadā

dadṛśe'tha muniśreṣṭhaṃ brāhmaṇaṃ dakṣiṇārthinam /
taṃ dṛṣṭvā samanuprāptaṃ vinayāvanato'bhavat

prāha caivāñjaliṃ kṛtvā hariścandro mahāmunim /
ime prāṇāḥ sutaścāyaṃ priyā pat‍nī mune mama

yena te kṛtyamastyāśu gṛhāṇādya dvijottama /
yaccānyatkāryamasmābhistanmamākhyātumarhasi

viśvāmitra uvāca -
pūrṇaḥ sa māso bhadraṃ te dīyatāṃ mama dakṣiṇā /
pūrvaṃ tasya nimittaṃ hi smaryate svavaco yadi

rājovāca -
brahmannādyāpi sampūrṇo māso jñānatapobala /
tiṣṭhatyekadinārdhaṃ yattapratīkṣasva nāparam

viśvāmitra uvāca -
evamastu mahārāja āgamiṣyāmyahaṃ punaḥ /
śāpaṃ tava pradāsyāmi na cedadya prayacchasi

ityuktvātha yayau vipro rājā cācintayattadā /
kathamasmai prayacchāmi dakṣiṇā yā pratiśrutā

kutaḥ puṣṭāni mitrāṇi kutrārthaḥ sāmprataṃ mama /
pratigrahaḥ praduṣṭo me tatra yāñcā kathaṃ bhavet

rājñāṃ vṛttitrayaṃ proktaṃ dharmaśāstreṣu niścitam /
yadi prāṇānvimuñcāmi hyapradāya ca dakṣiṇām

brahmasvahā kṛmiḥ pāpo bhaviṣyāmyadhamādhamaḥ /
athavā pretatāṃ yāsye vara evātmavikrayaḥ

sūta uvāca -
rājānaṃ vyākulaṃ dīnaṃ cintayānamadhomukham /
pratyuvāca tadā pat‍nī bāṣpagad‌gadayā girā

tyaja cintāṃ mahārāja svadharmamanupālaya /
pretavadvarjanīyo hi naraḥ satyabahiṣkṛtaḥ

nātaḥ parataraṃ dharmaṃ vadanti puruṣasya ca /
yādṛśaṃ puruṣavyāghra svasatyasyānupālanam

agnihotramadhītaṃ ca dānādyāḥ sakalāḥ kriyāḥ /
bhavanti tasya vaiphalyaṃ vākyaṃ yasyānṛtaṃ bhavet

satyamatyantamuditaṃ dharmaśāstreṣu dhīmatām /
tāraṇāyānṛtaṃ tadvatpātanāyākṛtātmanām

śatāśvamedhānādṛtya rājasūyaṃ ca pārthivaḥ /
kṛtvā rājā sakṛtsvargādasatyavacanāccyutaḥ

rājovāca -
vaṃśavṛddhikaraścāyaṃ putrastiṣṭhati bālakaḥ /
ucyatāṃ vaktukāmāsi yadvākyaṃ gajagāmini

pat‍nyuvāca -
rājan mābhūdasatyaṃ te puṃsāṃ putraphalāḥ striyaḥ /
tanmāṃ pradāya vittena dehi viprāya dakṣiṇām

vyāsa uvāca -
etadvākyamupaśrutya yayau mohaṃ mahīpatiḥ /
pratilabhya ca saṃjñāṃ vai vilalāpātiduḥkhitaḥ

mahaddukhaḥmidaṃ bhadre yattvamevaṃ bravīṣi me /
kiṃ tava smitasaṃllāpā mama pāpasya vismṛtāḥ

hā hā tvayā kathaṃ yogyaṃ vaktumetacchucismite /
durvācyametadvacanaṃ kathaṃ vadasi bhāmini

ityuktvā nṛpatiśreṣṭho na dhīro dāravikraye /
nipapāta mahīpṛṣṭhe mūrcchayātipariplutaḥ

śayānaṃ bhuvi taṃ dṛṣṭvā mūrcchayāpi mahīpatim /
uvācedaṃ sukaruṇaṃ rājaputrī suduḥkhitā

hā mahārāja kasyedamapadhyānādupāgatam /
yastvaṃ nipatito bhūmau raṅkavaccharaṇocitaḥ

yenaiva koṭiśo vittaṃ viprāṇāmapavarjitam /
sa eva pṛthivīnātho bhuvi svapiti me patiḥ

hā kaṣṭaṃ kiṃ tavānena kṛtaṃ daiva mahīkṣitā /
yadindropendratulyo'yaṃ nītaḥ pāpāmimāṃ daśām

ityuktvā sāpi suśroṇī mūrcchitā nipapāta ha /
bharturduḥkhamahābhāreṇāsahyenātipīḍitā

śiśurdṛṣṭvā kṣudhāviṣṭaḥ prāha vākyaṃ suduḥkhitaḥ /
tāta tāta pradehyannaṃ mātarme dehi bhojanam

kṣunme balavatī jātā jihvāgre me'tiśuṣyati

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
saptamaskandhe hariścandropākhyānavarṇanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ