Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.19

kauśikāya sarvasvasamarpaṇaṃ taddakṣiṇādānavarṇanam
vyāsa uvāca -
iti tasya vacaḥ śrutvā bhūpateḥ kauśiko muniḥ /
prahasya pratyuvācedaṃ hariścandraṃ tathā nṛpa

rājaṃstīrthamidaṃ puṇyaṃ pāvanaṃ pāpanāśanam /
snānaṃ kuru mahābhāga pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ tathā

kālaḥ śubhatamo'stīha tīrthe snātvā viśāṃpate /
dānaṃ dadasva śaktyātra puṇyatīrthe'tipāvane

prāpya tīrthaṃ mahāpuṇyamasnātvā yastu gacchati /
sa bhavedātmahā bhūya iti svāyambhuvo'bravīt

tasmāttīrthavare rājan kuru puṇyaṃ svaśaktitaḥ /
darśayiṣyāmi mārgaṃ te gantāsi nagaraṃ tataḥ

āgamiṣyāmahaṃ mārgadarsanārthaṃ tavānagha /
tvayā sahādya kākutstha tava dānena toṣitaḥ

tacchrutvā vacanaṃ rājā muneḥ kapaṭamaṇḍitam /
vāsāṃsyuttārya vidhivatsnātumabhyāyayau nadīm

bandhayitvā hayaṃ vṛkṣe munivākyena mohitaḥ /
avaśyaṃbhāviyogena tadvaśastu tadābhavat

rājā snānavidhiṃ kṛtvā santarpya pitṛdevatāḥ /
viśvāmitramuvācedaṃ svāmin dānaṃ dadāmi te

yadicchasi mahābhāga tatte dāsyāmi sāmpratam /
gāvo bhūmirhiraṇyaṃ ca gajāśvarathavāhanam

nādeyaṃ me kimapyasti kṛtametad‌vrataṃ purā /
rājasūye makhaśreṣṭhe munīnāṃ sannidhāvapi

tasmāttvamiha samptāptastīrthe'sminpravare mune /
yatte'sti vāñchitaṃ brūhi dadāmi ava vāñchitam

viśvāmitra uvāca -
mayā pūrvaṃ śrutā rājan kīrtiste vipulā bhuvi /
vasiṣṭhena ca samproktā dātā nāsti mahītale

hariścandro nṛpaśreṣṭhaḥ sūryavaṃśe mahīpatiḥ /
tādṛśo nṛpatirdātā na bhūto na bhaviṣyati

pṛthivyāṃ paramodārastriśaṅkutanayo yathā /
atastvāṃ prārthayāmyadya vivāho me'sti pārthivaḥ

putrasya ca mahābhāga tadarthaṃ dehi me dhanam /
rājovāca -
vivāhaṃ kuru viprendra dadāmi prārthitaṃ tava

yadicchasi dhanaṃ kāmaṃ dātā tasyāmi niścitam /
vyāsa uvāca -
ityuktaḥ kauśikastena vañcanātatparo muniḥ

ud‌bhāvya māyāṃ gāndharvīṃ pārthivāyāpyadarśayat /
kumāraḥ sukāmāraśca kanyā ca daśavārṣikī

etayoḥ kāryamapyadya kartavyaṃ nṛpasattama /
rājasūyādhikaṃ puṇyaṃ gṛhasthasya vivāhataḥ

bhaviṣyati tavādyaiva vipraputravivāhitaḥ /
tacchrutvā vacanaṃ rājā māyayā tasya mohitaḥ

tatheti ca pratijñāya novācālpaṃ vacastathā /
tena darśitamārgo'sau nagaraṃ prati jagmivān

viśvāmitro'pi rājānaṃ vañcayitvāśramaṃ yayau /
kṛtodvāhavidhistāvad‌viśvāmitro'bravīnnṛpam

vedīmadhye nṛpādya tvaṃ dehi dānaṃ yathepsitam /
rājovāca -
kiṃ te'bhīṣṭaṃ dvija brūhi dadāmi vāñchitaṃ kila

adeyamai saṃsare yaśaḥ kāmo'smi sāmpratam /
vyarthaṃ hi jīvitaṃ tasya vibhavaṃ prāpya yena vai

nopārjitaṃ yaśaḥ śuddhaṃ paralokasukhapradam /
viśvāmitra uvāca -
rājyaṃ dehi mahārāja varāya saparicchadam

gajāśvaratharat‍nāḍhyaṃ vedīmadhye'tipāvane /
vyāsa uvāca -
mohito māyayā tasya śrutvā vākyaṃ munernṛpaḥ

dattamityuktavān rājyamavicārya yadṛcchayā /
gṛhītamiti taṃ prāha viśvāmitro'tiniṣṭhuraḥ

dakṣiṇāṃ dehi rājendra dānayogyāṃ mahāmate /
dakṣiṇārahitaṃ dānaṃ niṣphalaṃ manurabravīt

tasmāddānaphalāya tvaṃ yathoktāṃ dehi dakṣiṇām /
ityuktastu tadā rājā tamuvācātivismitaḥ

brūhi kiyaddhanaṃ tubhyaṃ deyaṃ svāmin mayādhunā /
dakṣiṇāniṣkrayaṃ sādho vada tāvatpramāṇakam

dānapūrtyai pradāsyāmi svastho b hava tapodhana /
viśvāmitrastu tacchrutvā tamāha medinīpatim

hemabhāradvayaṃ sārdhaṃ dakṣiṇāṃ dehi sāmpratam /
dāsyāmīti pratiśrutya tasmai rājātivismitaḥ

tadaiva sainikāstasya vīkṣamāṇāḥ samāgatāḥ /
dṛṣṭvā mahīpatiṃ vyagraṃ tuṣṭuvuste mudānvitāḥ

vyāsa uvāca -
śrutvā teṣāṃ vaco rājā noktvā kiñcicchubhāśubham /
cintayansvakṛtaṃ karma yayāvantaḥpure tataḥ

kiṃ mayā svīkṛtaṃ dānaṃ sarvasvaṃ yatsamarpitam /
vañcito'haṃ dvijenātra vane pāṭaccarairiva

rājyaṃ sopaskaraṃ tasmai mayā sarvaṃ ratiśrutam /
bhāradvayaṃ suvarṇasya sārdhaṃ ca dakṣiṇā punaḥ

kiṃ karomi matirbhraṣṭā na jñātaṃ kapaṭaṃ muneḥ /
pratārito'haṃ sahasā brāhmaṇena tapasvinā

na jāne daivakāryaṃ vai hā daiva kiṃ bhaviṣyati /
iti cintāparo rājā gṛhaṃ prāpto'tivihvalaḥ

patiṃ cintāparaṃ dṛṣtvā rājñī papraccha kāraṇam /
kiṃ prabho vimanā bhāsi kā cintā brūhi sāmpratam

vanātputraḥ samāyāto rājasūyaḥ kṛtaḥ purā /
kasmācchocasi rājendra śokasya kāraṇaṃ vada

nārātirvidyate kvāpi balavāndurbalo'pi vā /
varuṇo'pi susantuṣṭaḥ kṛtakṛtyo'si bhūtale

vintayā kṣīyate deho nāsti cintāsamā mṛtiḥ /
tyajyatāṃ nṛpaśārdūla svastho bhava vicakṣaṇa

tanniśamya priyāvākyaṃ prītipūrvaṃ narādhipaḥ /
provāca kiñciccintāyāḥ kāraṇaṃ ca śubhāśubham

bhojanaṃ na cakārā'sau cintāviṣṭastathā nṛpaḥ /
suptvāpi śayane śubhre lebhe nidrāṃ na bhūmipaḥ

prātarutthāya cintārto yāvatsandhyādikāḥ kriyāḥ /
karoti nṛpatistāvad‌viśvāmitraḥ samāgataḥ

kṣatrā nivedito rājñe muniḥ sarvasvahārakaḥ /
āgatyovāca rājānaṃ praṇamantaṃ punaḥ punaḥ

viśvāmitra uvāca -
rājaṃstyaja svarājyaṃ me dehi vācā pratiśrutam /
suvarṇaṃ spṛśa rājendra satyavāgbhava sāmpratam

hariścandra uvāca -
svāmin rājyaṃ tavedaṃ me mayā dattaṃ kilādhunā /
tyaktvānyatra gamiṣyāmi mā cintā kuru kauśika

sarvasvaṃ mama te brahman gṛhītaṃ vidhivad‌vibho /
suvarṇadakṣiṇāṃ dātumaśakto'smyadhunā dvija

dānaṃ dadāmi te tāvadyāvanme syāddhanāgamaḥ /
punaścetkālayogena tadā dāsyāmi dakṣiṇām

ityuktvā nṛpatiḥ prāha putraṃ bhāryāṃ ca mādhavīm /
rājyamasmai pradattaṃ vai mayā vedyāṃ suvistaram

hastyaśvarathasaṃyuktaṃ rat‍nahemasamanvitam /
tyaktvā trīṇi śarīrāṇi sarvaṃ cāsmai samarpitam

tyaktvāyodhyāṃ gamiṣyāmi kutracid‌vanagahvare
gṛhṇātvidaṃ muniḥ samyag‌rājyaṃ sarvasamṛddhimat

ityābhāṣya sutaṃ bhāryāṃ hariścandraḥ svamandirāt /
vinirgataḥ sudharmātmā mānayaṃstaṃ dvijottamam

vrajantaṃ bhūpatiṃ vīkṣya bhāryāputrāvubhāvapi /
cintāturau sudīnāsyau jagmatuḥ pṛṣṭhatastadā

hāhākāro mahānāsīnnagare vīkṣya tāṃstathā /
cukruśuḥ prāṇinaḥ sarve sāketapuravāsinaḥ

hā rājan kiṃ kṛtaṃ karma kutaḥ kleśaḥ samāgataḥ /
vañcito'si mahārāja vidhināpaṇḍitena ha

sarve varṇāstadā duḥkhamāpnuyustaṃ mahīpatim /
vilokya bhāryayā sārdhaṃ putreṇa ca mahātmanā

ninindurbrāhmaṇaṃ taṃ tu durācāraṃ puraukasaḥ /
dhūrto'yamiti bhāṣanto duḥkhārtā brāhmaṇādayaḥ

nirgatya nagarāttasmādviśvāmitraḥ kṣitīśvaram /
gacchantaṃ tamuvācedaṃ sametya niṣṭhuraṃ vacaḥ

dakṣiṇāyāḥ suvarṇaṃ me dattvā gaccha narādhipa /
nāhaṃ dāsyāmi vā brūhi mayā tyaktaṃ suvarṇakam

rājyaṃ gṛhāṇa vā sarvaṃ lobhaśced‌dhṛti vartate /
dattaṃ cenmanyase rājan dehi yattatpratiśrutam

evaṃ bruvantaṃ gādheyaṃ hariścandro mahīpatiḥ /
praṇipatya sudīnātmā kṛtāñjalipuṭo'bravīt

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśa sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe
kauśikāya sarvasvasamarpaṇaṃ taddakṣiṇādānavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ