Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.15

hariścandrasya jalodaravyādhiprāptivarṇanam
vyāsa uvāca -
pravṛtte sadane tasya rājñaḥ putramahotsave /
ājagāma tadā pāśī vipraveṣadharaḥ śubhaḥ

svastītyuktvā nṛpaṃ prāha varuṇo'haṃ niśāmaya /
putro jātastavādhīśa yajānena nṛpāśu mām

satyaṃ kuru vaco rājan yatproktaṃ bhavataḥ purā /
vandhyatvaṃ tu gataṃ te'dya varadānena me kila

iti tasya vacaḥ śrutvā rājā cintāṃ cakāra ha /
kathaṃ hanmi sutaṃ jātaṃ jalajena samānanam

lokapālaḥ samāyāto vipraveṣeṇa vīryavān /
na devahelanaṃ kāryaṃ sarvathā śubhamicchatā

putrasnehaḥ suduśchedyaḥ sarvathā prāṇibhiḥ sadā /
kiṃ karomi kathaṃ me syātsukhaṃ santatisambhavam

dhairyamālambya bhūpālastaṃ natvā pratipūjya ca /
uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ yuktaṃ vinayapūrvakam

rājovāca -
devadeva tavānujñāṃ karomi karuṇānidhe /
vedoktena vidhānena makhaṃ ca bahudakṣiṇam

putre jāte daśāhena karmayogyo bhavetpitā /
māsena śudhyejjananī dampatī tatra kāraṇam

sarvajño'si pracetastvaṃ dharmaṃ jānāsi śāśvatam /
kṛpāṃ kuru tvaṃ vārīśa kṣamasva parameśvara

vyāsa uvāca -
ityuktastu pracetāstaṃ pratyuvāca janādhipam /
svasti te'stu gamiṣyāmi kuru kāryāṇi pārthiva

āgamiṣyāmi māsānte yaṣṭavyaṃ sarvathā tvayā /
kṛtvautthānikamācāraṃ putrasya nṛpasattama

ityuktvā ślakṣṇayā vācā rājānaṃ yādasāṃ patiḥ /
hariścandro mudaṃ prāpa gate pāśini pārthivaḥ

koṭiśaḥ pradadau gāstā ghaṭodhnīrhemapūritāḥ /
viprebhyo vedavid‌bhyaśca tathaiva tilaparvatān

rājā putramukhaṃ dṛṣṭvā sukhamāpa mahattaram /
nāmāsya rohitaśceti cakāra vidhipūrvakam

pūrṇe māse tataḥ pāśī vipraveṣeṇa bhūpateḥ /
ājagāma gṛhe sadyo yajasveti bruvanmuhuḥ

vīkṣya taṃ nṛpatirdevaṃ nimagnaḥ śokasāgare /
praṇipatya kṛtātithyaṃ tamuvāca kṛtāñjaliḥ

diṣṭyā deva tvamāyāto gṛhaṃ me pāvitaṃ prabho /
makhaṃ karomi vārīśa vidhivadvāñchitaṃ tava

adanto na paśuḥ ślāghya ityāhurvedavādinaḥ /
tasmāddantod‌bhave te'haṃ kariṣyāmi mahāmakham

vyāsa uvāca -
ityuktastena varuṇastathetyuktvā yayāvatha /
hariścandro mudaṃ prāpya vijahāra gṛhāśrame

punardantod‌bhavaṃ jñātvā pracetā dvijarūpavān /
ājagāma gṛhe tasya kuru kāryamiti bruvan

bhūpālo'pi jalādhīśaṃ vīkṣya prāptaṃ dvijākṛtim /
praṇamyāsanasammānaiḥ pūjayāmāsa sādaram

stutvā provāca vacanaṃ vinayānatakandharaḥ /
karomi vidhivatkāmaṃ makhaṃ prabaladakṣiṇam

bālo'pyakṛtacaulo'yaṃ garbhakeśo na sammataḥ /
yajñārthe paśukaraṇe mayā vṛddhamukhācchrutam

tāvatkṣamasva vārīśa vidhiṃ jānāsi śāśvatam /
kartavyaḥ sarvathā yajño muṇḍanānte śiśoḥ kila

tasyeti vacanaṃ śrutvā pracetāḥ prāha taṃ punaḥ /
pratārayasi māṃ rājan punaḥ punaridaṃ bruvan

api te sarvasāmagrī vartate nṛpate'dhunā /
putrasnehanibaddhastvaṃ vañcayasyeva sāmpratam

kṣaurakarmavidhiṃ kṛtvā na kartāsi makhaṃ yadi /
tadāhaṃ dāruṇaṃ śāpaṃ dāsye kopasamanvitaḥ

adya gacchāmi rājendra vacanāttava mānada /
na mṛṣā vacanaṃ kāryaṃ tvayekṣvākukulod‌bhava

ityābhāṣya yayāvāśu pracetā nṛpatergṛhāt /
rājā paramasantuṣṭo nananda bhavane tadā

cūḍākaraṇakāle tu pravṛtte paramotsave /
samprāptastarasā pāśī bhavanaṃ nṛpateḥ punaḥ

yadāṅke sutamādāya rājñī nṛpatisannidhau /
upaviṣṭā kriyākāle tadaiva varuṇo'bhyagāt

kuru karmeti vispaṣṭaṃ vacanaṃ kathayannṛpam /
viprarūpadharaḥ śrīmān pratyakṣa iva pāvakaḥ

nṛpatistvaṃ samālokya babhūvātīva vihvalaḥ /
namaścakāra taṃ bhītyā kṛtāñjalipuṭaḥ puraḥ

vidhivatpūjayitvā taṃ rājovāca vinītavān /
svāmin kāryaṃ karomyadya makhasya vidhipūrvakam

vaktavyamasti tatrāpi śṛṇuṣvaikamanā vibho /
yuktaṃ cenmanyase svāmiṃstad‌ bravīmi tavāgrataḥ

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyastrayo varṇā dvijātayaḥ /
saṃskṛtāścānyathā śūdrā evaṃ vedavido viduḥ

tasmādayaṃ suto me'dya śudravadvartate śiśuḥ /
upanītaḥ kriyārhaḥ syāditi vedeṣu nirṇayaḥ

rājñāmekādaśe varṣe sadopanayanaṃ smṛtam /
aṣṭame brāhmaṇānāṃ ca vaiśyānāṃ dvādaśe kila

dayase yadi deveśa dīnaṃ māṃ sevakaṃ tava /
tadopanīya kartāsmi paśunā yajñamuttamam

lokapālo'si dharmajña sarvaśāstraviśārada /
manyase madvacaḥ satyaṃ tad‌ gaccha bhavanaṃ vibho

vyāsa uvāca -
iti tasya vacaḥ śrutvā dayāvān yādasāṃ patiḥ /
omityuktvā yayāvāśu prasannavadano nṛpaḥ

gate'tha varuṇo rājā babhūvātimudānvitaḥ /
sukhaṃ prāpya sutasyaivaṃ rājā mudamavāpa ha

cakāra rājakāryāṇi hariścandrastadā nṛpaḥ /
kālena vrajatā putro babhūva daśavārṣikaḥ

tasyopavītasāmagrīṃ vibhūtisadṛśīṃ nṛpaḥ /
cakāra brāhmaṇaiḥ śiṣṭairanvitaḥ sacivaistathā

ekādaśe sutāsyābde vratabandhavidhau nṛpaḥ /
vidadhe vidhivatkāryaṃ citte cintāturaḥ punaḥ

vartamāne tathā kārye upanīte kumārake /
ājagāmātha varuṇo vipraveṣadharastadā

taṃ vīkṣya nṛpatistūrṇaṃ praṇamya purataḥ sthitaḥ /
kṛtāñjalipuṭaḥ prītaḥ pratyuvāca surottamam

deva dattopavīto'yaṃ paśuyogyo'sti me sutaḥ /
prasādāttava me śoko gato vandhyāpavādajaḥ

kartumicchāmyahaṃ yajñaṃ prabhūtavaradakṣiṇam /
samaye śṛṇu dharmajña satyamadya bravīmyaham

samāvartanakarmānte kariṣyāmi tavepsitam /
mamopari dayāṃ kṛtvā tāvattvaṃ kṣantumarhasi

varuṇa uvāca -
pratārayasi māṃ rājan putrapremākulo bhṛśam /
muhurmuhurmatiṃ kṛtvā yuktiyuktāṃ mahāmate

gacchāmyadya mahārāja vacasā tava noditaḥ /
āgamiṣyāmi samaye samāvartanakarmaṇi

ityuktvā prayayau pāśī tapāpṛcchya viśāṃpate /
rājā pramuditaḥ kāryaṃ cakāra ca yathottaram

āgataṃ varuṇaṃ dṛṣṭvā kumāro'tivicakṣaṇaḥ /
yajñasya samayaṃ jñātvā tadā cintāturo'bhavat

śokasya kāraṇaṃ rājñaḥ paryapṛcchaditastataḥ /
jñātvātmavadhamāyuṣman gamanāya matiṃ dadhau

niścayaṃ paramaṃ kṛtvā sammantrya sacivātmajaiḥ /
prayayau nagarāttasmānnirgatya vanamapyasau

gate putre nṛpaḥ kāmaṃ duḥkhito'bhūd‌ bhṛśaṃ tadā /
prerayāmāsa dūtānsvāṃstasyānveṣaṇakāmyayā

evaṃ gate'tha kāle'sau varuṇastad‌gṛhaṃ gataḥ /
rājānaṃ śokasantaptaṃ kuru yajñamiti bruvan

rājā praṇamya taṃ prāha devadeva karomi kim /
na jāne kvāpi putro me gatastvadya bhayākulaḥ

sarvatra giridurgeṣu munīnāmāśrameṣu ca /
anveṣito me dūtaistu na prāpto yādasāṃpate

ājñāpaya mahārāja kiṃ karomi gate sute /
na me doṣo'tra sarvajña bhāgyadoṣastu sarvathā

vyāsa uvāca -
iti bhūpavacaḥ śrutvā pracetāḥ kupito bhṛśam /
śaśāpa ca nṛpaṃ krodhādvañcitastu punaḥ punaḥ

nṛpate'haṃ tvayā yasmādvacasā ca pravañcitaḥ /
tasmājjalodaro vyādhistvāṃ tudatvatidāruṇaḥ

vyāsa uvāca -
iti śapto mahīpālaḥ kupitena pracetasā /
pīḍito'bhūttadā rājā vyādhinā duḥkhadena tu

evaṃ śaptvā nṛpaṃ pāśī jagāma nijamāspadam /
rājā prāpya mahāvyādhiṃ babhūvātīva duḥkhitaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe
hariścandrasya jalodaravyādhiprāptivarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ