Devi Bhagavata Purana · Chapter 6.14

vasiṣṭhasya maitrāvaruṇiritināmavarṇanam
janamejaya uvāca
maitrāvaruṇirityuktaṃ nāma tasya muneḥ katham /
vasiṣṭhasya mahābhāga brahmaṇastanujasya ha

kimasau karmato nāma prāptavān guṇatastathā /
brūhi me vadatāṃśreṣṭha kāraṇaṃ tasya nāmajam

vyāsa uvāca
nibodha nṛpatiśreṣṭha vasiṣṭho brahmaṇaḥ sutaḥ /
nimiśāpāttanuṃ tyaktvā punarjāto mahādyutiḥ

mitrāvaruṇayoryasmāttasmāttannāma viśrutam /
maitrāvaruṇirityasmim̐lloke sarvatra pārthiva

rājovāca
kasmācchaptaḥ sa dharmātmā rājñā brahmātmajo muniḥ /
citrametanmuniṃ lagno rājñaḥ śāpo'tidāruṇaḥ

anāgasaṃ muniṃ rājā kimasau śaptavānmune /
kāraṇaṃ vada dharmajña tasya śāpasya mūlataḥ

vyāsa uvāca
kāraṇaṃ tu mayā proktaṃ tava pūrvaṃ viniścitam /
saṃsāro'yaṃ tribhirvyāpto rājanmāyāguṇaiḥ kila

dharmaṃ karotu bhūpālaścarantu tāpasāstapaḥ /
sarveṣāṃ tu guṇairviddhaṃ nojjvalaṃ tad‌bhavediha

kāmakrodhābhibhūtāśca rājāno munayastathā /
lobhāhaṅkārasaṃyuktāścaranti duścaraṃ tapaḥ

yajanti kṣatriyā rājan rajoguṇasamāvṛtāḥ /
brāhmaṇāstu tathā rājan na ko'pi sattvasaṃyutaḥ

ṛṣiṇāsau nimiḥ śaptastena śapto muniḥ punaḥ /
duḥkhādduḥkhataraṃ prāptāvubhāvapi vidherbalāt

dravyaśuddhiḥ kriyāśuddhirmanasaḥ śuddhirujjvalā /
durlabhā prāṇināṃ bhūpa saṃsāre triguṇātmake

parāśaktiprabhāvo'yaṃ nollaṃghyaḥ kenacitkvacit /
yasyānugṛhamicchetsā mocayatyeva taṃ kṣaṇāt

mahānto'pi na mucyante haribrahmaharādayaḥ /
pāmarā api mucyante yathā satyavratādayaḥ

tasyāstu hṛdayaṃ ko'pi na vetti bhuvanatraye /
tathāpi bhaktavaśyeyaṃ bhavatyeva suniścitam

tasmāttad‌bhaktirāstheyā doṣanirbhūlanāya ca /
rāgadambhādiyuktā cetsā bhaktirnāśinī bhavet

ikṣyākukulasambhūto nimirnāma narādhipaḥ /
rūpavān guṇasampanno dharmajño lokarañjakaḥ

satyavādī dānaparo yājako jñānavācchuciḥ /
dvādaśastanayo dhīmānprajāpālanatatparaḥ

puraṃ niveśayāmāsa gautamāśramasannidhau /
jayantapurasaṃjñaṃ tu brāhmaṇānāṃ hitāya saḥ

buddhistasya samutpannā yajeyamiti rājasī /
yajñena bahukālena dakṣiṇāsaṃyutena ca

isvākuṃ pitaraṃ pṛṣṭvā yajñakāryāya pārthivaḥ /
kārayāmāsa sambhāraṃ yathoddiṣṭaṃ mahātmabhiḥ

bhṛgumaṅ‌girasaṃ caiva vāmadevaṃ ca gautamam /
vasiṣṭhaṃ ca pulastyaṃ ca ṛcīkaṃ pulahaṃ kratum

munīnāmantrayāmāsa sarvajñānvedapāragān /
yajñavidyāpravīṇāṃśca tāpasānvedavittamān

rājā sambhṛtasambhāraḥ sampūjya gurumātmanaḥ /
vasiṣṭhaṃ prāha dharmajño vinayena samanvitaḥ

yajeyaṃ muniśārdūla yājayasva kṛpānidhe /
gurustvaṃ sarvavettāsi kāryaṃ me kuru sāmpratam

yajñopakaraṇaṃ sarvaṃ samānītaṃ susaṃskṛtam /
pañcavarṣasahasraṃ tu dīkṣāṃ kartuṃ matiśca me

yasminyajñe samārādhyā devī śrījagadambikā /
tatprītyarthamahaṃ yajñaṃ karomi vidhipūrvakam

tacchrutvāsau nimervākyaṃ vasiṣṭhaḥ prāha bhūpatim /
indreṇāhaṃ vṛtaḥ pūrvaṃ yajñārthaṃ nṛpasattama

parāśaktimakhaṃ kartumudyuktaḥ pākaśāsanaḥ /
sa dīkṣāṃ gamito devaḥ pañcavarṣaśatātmikām

tasmāttvamantaraṃ tāvatpratipālaya pārthiva /
indrayajñe samāpte'tra kṛtvā kāryaṃ divaspateḥ

āgamiṣyāmyahaṃ rājaṃstāvattvaṃ pratipālaya /
rājovāca
mayā nimantritāścānye munayo yajñakāraṇāt

sambhārāḥ sambhṛtāḥ sarve pālayāmi kathaṃ guro /
ikṣvākūṇāṃ kule brahmangurustvaṃ vedavittamaḥ

kathaṃ tyaktvādya me kāryamudyato gantumāśu vai /
na te yuktaṃ dvijaśreṣṭha yadutsṛjya makhaṃ mama

gantāsi dhanalobhena lobhākulitacetanaḥ /
nivārito'pi rājñā sa jagāmendramakhaṃ guruḥ

rājāpi vimanā bhūtvā gautamaṃ pratyapūjayat /
iyāja himavatpārśve sāgarasya samīpataḥ

dakṣiṇā bahulā dattā viprebhyo makhakarmaṇi /
niminā pañcasāhasrī dīkṣā tatra kṛtā nṛpa

ṛtvijaḥ pūjitāḥ kāmaṃ dhanairgobhirmudā yutāḥ /
śakrayajñasamāpte tu pañcavarṣaśatātmake

ājagāma vasiṣṭhastu rājñaḥ satradidṛkṣayā /
āgatya saṃsthitastatra darśanārthaṃ nṛpasya ca

tadā rājā prasuptastu nidrayāpahṛto bhṛśam /
nāsau prabodhito bhṛtyairnāgatastu muniṃ nṛpaḥ

vasiṣṭhasya tato manyuḥ prādurbhūto'vamānataḥ /
adarśanānnimestatra cukopa munisattamaḥ

śāpaṃ ca dattavāṃstasmai rājñe manyuvaśaṃ gataḥ /
yasmāttvaṃ māṃ guruṃ tyaktvā kṛtvānyaṃ gurumātmanaḥ

dīkṣito'si balānmanda māmavajñāya pārthiva /
vārito'pi mayā tasmādvidehastvaṃ bhaviṣyasi

patatvidaṃ śarīraṃ te videho bhava bhūpate /
vyāsa uvāca
iti tadvyāhṛtaṃ śrutvā rājñastu paricārakāḥ

sadyaḥ prabodhayāmāsurmunimāhuḥ prakopitam /
kupitaṃ taṃ samāgatya rājā vigatakalmaṣaḥ

uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ hetugarbhaṃ ca yuktimat / .
mama doṣo na dharmajña gatastvaṃ tṛṣṇayā''kulaḥ

hitvā māṃ yajamānaṃ vai prārthito'pi mayā bhṛśam /
na lajjase dvijaśreṣṭha kṛtvā karma jugupsitam

santoṣe brāhmaṇaśreṣṭha jānandharmasya niścayam /
putro'si brahmaṇaḥ sākṣādvedavedāṅgavittamaḥ

na vetsi vipradharmasya gatiṃ sūkṣmāṃ duratyayām /
ātmadoṣaṃ mayi jñātvā mṛṣā māṃ śastumicchasi

tyājyastu sujanaiḥ krodhaścaṇḍālādadhiko yataḥ /
vṛthā krodhaparītena mayi śāpaḥ prapātitaḥ

tavāpi ca patatvadya deho'yaṃ krodhasaṃyutaḥ /
evaṃ śapto munī rājñā rājā ca muninā tathā

parasparaṃ prāpya śāpaṃ duḥkhitau tau babhūvatuḥ /
vasiṣṭhastvaticintārto brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gataḥ

nivedayāmāsa tathā śāpaṃ bhūpakṛtaṃ mahat /
vasiṣṭa uvāca
rājñā śapto'smi deho'yaṃ patatvadya taveti vai

kiṃ karomi pitaḥ prāpyaṃ kaṣṭaṃ kāyaprapātajam /
anyadehasamutpattau janakaṃ vada sāmpratam

tathā me dehasaṃyogaḥ pūrvavatsamapadyatām /
yādṛśaṃ jñānametasmindehe tatrāstu tatpitaḥ

samartho'si mahārāja prasādaṃ kartumarhasi /
vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā brahmā provāca taṃ sutam

mitrāvaruṇayostejastvaṃ praviśya sthiro bhava /
tasmādayonijaḥ kāle bhavitā tvaṃ na saṃśayaḥ

punardehaṃ samāsādya dharmayukto bhaviṣyasi /
bhūtātmā vedavitkāmaṃ sarvajñaḥ sarvapūjitaḥ

evamuktastadā pitrā prayayau varuṇālayam /
kṛtvā pradakṣiṇaṃ prītyā praṇamya ca pitāmaham

viveśa sa tayordehe mitrāvaruṇayoḥ kila /
jīvāṃśena vasiṣṭho'tha tyaktvā dehamanuttamam

kadācittūrvaśī rājannāgatā varuṇālayam /
yadṛcchayā varārohā sakhīgaṇasamāvṛtā

dṛṣṭvā tāmapsarāṃ divyāṃ rūpayauvanasaṃyutām /
jātau kāmāturau devau tadā tāmūcaturnṛpa

vivaśau cārusarvāṅgīṃ devakanyāṃ manoramām /
āvāṃ tvamanavadyāṅ‌gi varayasva samākulau

viharasva yathākāmaṃ sthāne'sminvaravarṇini /
tathoktā sā tato devī tābhyāṃ tatra sthitāvaśā

kṛtvā bhāvaṃ sthiraṃ devī mitrāvaruṇayorgṛhe /
sā gṛhītvā tayorbhāvaṃ saṃsthitā cārudarśanā

tayostu patitaṃ vīryaṃ kumbhe daivādanāvṛte /
tasmājjātau munī rājandvāvevātimanoharau

agastiḥ prathamastatra vasiṣṭhaścāparastathā /
mitrāvaruṇayorvīryāttāpasāvṛṣisattamau

prathamastu vanaṃ prāpto bāla eva mahātapāḥ /
ikṣvākustu vasiṣṭhaṃ taṃ bālaṃ vavre purohitam

vaṃśasyāsya sukhārthaṃ te pālayāmāsa pārthiva /
viśeṣeṇa muniṃ jñātvā prītyā yukto babhūva ha

etatte sarvamākhyātaṃ vasiṣṭhasya ca kāraṇam /
śāpāddehāntaraprāptirmitrāvaruṇayoḥ kule

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe
vasiṣṭhasya maitrāvaruṇiritināmavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ