Devi Bhagavata Purana · Chapter 6.12

hariścandrasya jalodaravyādhipīḍāvarṇanam
rājovāca
tīrthāni bhuvi puṇyāni brūhi me munisattama /
gamyāni mānavairdevaiḥ kṣetrāṇi saritastathā

phalaṃ ca yādṛśaṃ yatra tīrtheṣu snānadānataḥ /
vidhiṃ tu tīrthayātrāyāṃ niyamāṃśca viśeṣataḥ

vyāsa uvāca
śṛṇu rājan pravakṣyāmi tīrthāni vividhāni ca /
yeṣu tīrtheṣu devīnāṃ praśastānyāyanāni ca

nadīnāṃ jāhnavī śreṣṭhā yamunā ca sarasvatī /
narmadā gaṇḍakī sindhurgomatī tamasā tathā

kāverī candrabhāgā ca puṇyā vetravatī śubhā /
carmaṇvatī ca sarayūstāpī sābhramatī tathā

etāśca kathitā rājannanyāśca śataśaḥ punaḥ /
tāsāṃ samudragāḥ puṇyāḥ svalpapuṇyā hyanabdhigāḥ

samudragānāṃ tāḥ puṇyāḥ sarvadaughavahāstu yāḥ /
māsadvayaṃ śrāvaṇādau tāśca sarvā rajasvalāḥ

bhavanti vṛṣṭiyogena grāmyavārivahāstathā /
puṣkaraṃ ca kurukṣetraṃ dharmāraṇyaṃ supāvanam

prabhāsaṃ ca prayāgaṃ ca naimiṣāraṇyameva ca /
viśrutaṃ cārbudāraṇyaṃ śailāśca pāvanāstathā

śrīśailaśca sumeruśca parvato gandhamādanaḥ /
sarāṃsi caiva puṇyāni mānasaṃ sarvaviśrutam

tathā bindusaraḥ śreṣṭhamacchodaṃ nāma pāvanam /
āśramāstu tathā puṇyā munīnāṃ bhāvitātmanām

viśrutastu sadā puṇyaḥ khyāto badarikāśramaḥ /
naranārāyaṇau yatra tepāte tau munī tapaḥ

vāmanāśrama ākhyātaḥ śatayūpāśramastathā /
yena yatra tapastaptaṃ tasya nāmnātiviśrutaḥ

evaṃ puṇyāni sthānāni hyasaṃkhyātāni bhūtale /
munibhiḥ parigītāni pāvanāni mahīpate

eṣu sthāneṣu sarvatra devīsthānāni bhūpate /
darśanātpāpahārīṇi vasanti niyamena ca

kathayiṣyāmi tānyagre prasaṅgena ca kānicit /
tīrthāni nṛpa dānāni vratāni ca makhāstathā

tapāṃsi puṇyakarmāṇi sāpekṣāṇi mahīpate /
dravyaśuddhiṃ kriyāśuddhiṃ manaḥśuddhimapekṣya ca

pāvanāni hi tīrthāni tapāṃsi ca vratāni ca /
kadāciddravyaśuddhiḥ syātkriyāśuddhiḥ kadācana

durlabhā manasaḥ śuddhiḥ sarveṣāṃ sarvadā nṛpa /
manastu cañcalaṃ rājannanekaviṣayāśritam

kathaṃ śuddhaṃ bhaved‌rājannānābhāvasamāśritam /
kāmakrodhau tathā lobho hyahaṅkāro madastathā

sarvavighnakarā hyete tapastīrthavrateṣu ca /
ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ

svadharmapālanaṃ rājan sarvatīrthaphalapradam /
nityakarmaparityāgānmārge saṃsargadoṣataḥ

vyarthaṃ tīrthādhigamanaṃ pāpamevāvaśiṣyate /
kṣālayanti hi tīrthāni sarvathā dehajaṃ malam

mānasaṃ kṣālituṃ tāni na samarthāni vai nṛpa /
śaktāni yadi cettāni gaṅgātīranivāsinaḥ

munayo drohasaṃyuktāḥ kathaṃ syurbhāviteśvarāḥ /
vasiṣṭhasadṛśāḥ prahvā viśvāmitrādayaḥ kila

rāgadveṣaratāḥ sarve kāmakrodhākulāḥ sadā /
cittaśuddhimayaṃ tīrthaṃ gaṅgādibhyo'tipāvanam

yadi syāddaivayogena kṣālayatyāntaraṃ malam /
viśeṣeṇa tu satsaṅgo jñānaniṣṭhasya bhūpate

na vedā na ca śāstrāṇi na vratāni tapāṃsi na /
na makhā na ca dānāni cittaśuddhestu kāraṇam

vasiṣṭho brahmaṇaḥ putro vedavidyāviśāradaḥ /
rāgadveṣānvitaḥ kāmaṃ gaṅgātīrasamāśritaḥ

āḍībakaṃ mahāyuddhaṃ viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
jātaṃ nirarthakaṃ dveṣāddevānāṃ vismayapradam

viśvāmitro bakastatra jātaḥ paramatāpasaḥ /
śaptaḥ sa tu vasiṣṭhena hariścandrasya kāraṇāt

kauśikena vasiṣṭho'pi śastvāḍīdehabhākkṛtaḥ /
śāpādāḍībakau jātau tau munī viśadaprabhau

nivāsaṃ prāpatustīre saraso mānasasya ca /
cakraturdāruṇaṃ yuddhaṃ nakhacañcupratāḍanaiḥ

varṣāṇāmayutaṃ yāvattāvṛṣī roṣasaṃyutau /
yuyudhāte madonmattau siṃhāviva parasparam

rājovāca
kathaṃ tau muniśārdūlau tāpasau dharmatatparau /
parasparaṃ vairaparau sañjātau kena hetunā

śāpaṃ parasparaṃ kena kāraṇena mahāmatī /
dattavantau mithaḥ kleśakārakau duḥkhadau nṛṇām

vyāsa uvāca
hariścandro nṛpaśreṣṭhastriśaṃkutanayaḥ purā /
babhūva ravivaṃśīyo rāmacandrasya pūrvajaḥ

anapatyaḥ sa rājarṣirvaruṇāya mahākratum /
pratijajñe putrakāmo naramedhaṃ durāsadam

varuṇastasya santuṣṭo yajñasya niyame kṛte /
dadhāra garbhaṃ rājñastu bhāryā paramasundarī

rājā babhūva santuṣṭo dṛṣṭvā bhāryāṃ sadohadām /
cakāra vidhivatkarma garbhasaṃskārakārakam

suṣuve tanayaṃ nārī sarvalakṣaṇasaṃyutam /
mudaṃ prāpa nṛpastatra putre jāte viśāmpate

kṛtavāñjātakarmādisaṃskāravidhimuttamam /
dadau hiraṇyaṃ gā dogdhīrbrāhmaṇebhyo viśeṣataḥ

janmotsave'tisaṃvṛtte gehe vai yādasāmpatiḥ /
ājagāma mahārāja vipraveṣadharastathā

pūjitaḥ pārthivenātha dattvā vidhivadāsanam /
kārye pṛṣṭe'bravīdvākyaṃ varuṇo'smīti bhūpatim

kuru yajñaṃ sutaṃ kṛtvā paśuṃ paramapāvanam /
satyavāgbhava rājendra saṃkalpastu tvayā kṛtaḥ

tacchrutvā vacanaṃ rājā vihvalo'tivyathākulaḥ /
saṃstabhyādhiṃ nṛpaḥ prāha varuṇaṃ satkṛtāñjaliḥ

svāminkaromi taṃ yajñaṃ sarvathā vidhipūrvakam /
mayā te yatpratijñātaṃ bhavāmi satyavāgaham

pūrṇe māse viśudhyeta dharmapat‍nī surottama /
viśuddhāyāṃ tu bhāryāyāṃ kartavyaḥ sa paśormakhaḥ

vyāsa uvāca
ityukte vacane rājñā varuṇaḥ svagṛhaṃ gataḥ /
rājā babhūva santuṣṭaḥ kiñciccintāturastathā

pūrṇe māsi punaḥ pāśī parīkṣārthaṃ nṛpālaye /
ājagāma dvijo bhūtvā suveṣaḥ suṣṭhubhāṣakaḥ

kṛtārhaṇaṃ sukhāsīnaṃ bhūpatistaṃ surottamam /
uvāca vinayopeto hetugarbhaṃ vacastadā

asaṃskṛtaṃ sutaṃ svāminyūpe badhnāmi taṃ katham /
saṃskatya kṣatriyaṃ kṛtvā yaje'haṃ yajñamuttamam

dayase yadi deva tvaṃ jñātvā dīnaṃ svasevakam /
asaṃskṛtasya bālasya nādhikāro'sti kutracit

varuṇa uvāca
pratārayasi rājendra kṛtvā samayamagrataḥ /
dustyajastava jānāmi sutasneho hyaputriṇaḥ

gṛhaṃ vrajāmi bhūpāla vacanāttava komalāt /
kiyatkālaṃ pratīkṣyāhamāgamiṣyāmi te gṛham

bhavitavyaṃ tvayā tāta tadā satyavaco'nvitam /
anyathā tvayi muñcāmi kopaṃ śāpasamanvitam

rājovāca
samāvartanakarmānte sarvathā yādasāṃpate /
kṛtvā putrapaśuṃ yajñe yajiṣye vidhipūrvakam

vyāsa uvāca
tacchrutvā vacanaṃ rājño varuṇaḥ prītamānasaḥ /
tathetyuktvā yayau tūrṇaṃ nṛpastu susthito'bhavat

rohitākhya iti khyātaḥ sutastasya vivṛddhimān /
sañjātaścaturaḥ sarvavidyānāṃ ca viśāradaḥ

yajñasya kāraṇaṃ tena jñātaṃ sarvaṃ savistaram /
bhayabhītastataḥ so'pi matvā maraṇamātmanaḥ

kṛtvā palāyanaṃ vīro gato'sau girigahvare /
agamye nṛpatisthāne sthitastatra bhayāturaḥ

prāpte kāle'tha varuṇo yajñārthī nṛpatergṛham /
gatvā tamāha bhūpālaṃ kuru yajñaṃ viśāṃpate

pramlānavadano rājā tamāha vyathitendriyaḥ /
kiṃ karomi gataḥ kvāpi suto me surasattama

śrutvā tadvacanaṃ rājñaḥ kupito yādasāṃpatiḥ /
śaśāpa taṃ nṛpaṃ kopādasatyavādinaṃ bhṛśam

jalodarābhidho vyādhirdehe bhavatu te nṛpa /
yataḥ pratāritaścāhaṃ kṛtvā kapaṭapaṇḍita

iti śaptvā yayau dhāma svakaṃ pāśadharastadā /
rājā cintāturastasthau bhavane vyādhipīḍitaḥ

yadātivyādhito rājā rogeṇa śāpajena ha /
tadā śuśrāva putro'pi pitaraṃ vyādhipīḍitam

pānthikaḥ prāha putraṃ hi pitā te bhṛśaduḥkhitaḥ /
jalodaravikāreṇa śāpajena nṛpātmaja

vinaṣṭaṃ jīvitaṃ te'dya vṛthā jātasya durmate /
yattyaktvā pitaraṃ duḥsthaṃ prāpto'si girigahvaram

kimanena śarīreṇa prāptaṃ te janmanaḥ phalam /
dehadaṃ duḥkhitaṃ kṛtvā sthito'syatra sutādhama

prāṇāstyājyāḥ pituḥ kārye satputreṇeti niścayaḥ /
tvadarthe duḥkhito rājā krandati vyādhipīḍitaḥ

vyāsa uvāca
tadākarṇya vacastathyaṃ pānthikāddharmasaṃyutam /
yadā cakre mano gantuṃ draṣṭuṃ tātaṃ vyathāturam

tadā vipravapurbhūtvā vāsavastamupāgamat /
rahaḥ prāha hitaṃ vākyaṃ dayāvāniva bhārata

mūrkho'si rājaputra tvaṃ gamanāya matiṃ vṛthā /
karoṣi pitaraṃ tvadya na jānāsi vyathāyutam

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe
hariścandrasya jalodaravyādhipīḍāvarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ