Devi Bhagavata Purana · Chapter 6.11

yugadharmavyavasthāvarṇanam
janamejaya uvāca
bhārāvatāraṇārthāya kathitaṃ janma kṛṣṇayoḥ /
saṃśayo'yaṃ dvijaśreṣṭha hṛdaye mama tiṣṭhati

pṛthivī gosvarūpeṇa brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatā /
dvāparānte'tidīnārtā gurubhāraprapīḍitā

vedhasā prārthito viṣṇuḥ kamalāpatirīśvaraḥ /
bhūbhārottāraṇārthāya sādhūnāṃ rakṣaṇāya ca

bhagavan bhārate khaṇḍe devaiḥ saha janārdana /
avatāraṃ gṛhāṇāśu vasudevagṛhe vibho

evaṃ samprārthito dhātrā bhagavāndevakīsutaḥ /
babhūva saha rāmeṇa bhūbhārottāraṇāya vai

kiyānuttārito bhāro hatvā duṣṭānanekaśaḥ /
jñātvā sarvāndurācārānpāpabuddhinṛpāniha

hato bhīṣmo hato droṇo virāṭo drupadastathā /
bāhlīkaḥ somadattaśca karṇo vaikartanastathā

yairluṇṭhitaṃ dhanaṃ sarvaṃ hṛtāśca hariyoṣitaḥ /
kathaṃ na nāśitā duṣṭā ye sthitāḥ pṛthivītale

ābhīrāśca śakā mlecchā niṣādāḥ koṭiśastathā /
bhārāvataraṇaṃ kiṃ tatkṛtaṃ kṛṣṇena dhīmatā

sandeho'yaṃ mahābhāga na nivartati cittataḥ /
kalāvasminmajāḥ sarvāḥ paśyataḥ pāpaniścayāḥ

vyāsa uvāca
rājan yasminyuge yādṛkprajā bhavati kālataḥ /
nānyathā tad‌bhavennūnaṃ yugadharmo'tra kāraṇam

ye dharmarasikā jīvāste vai satyayuge'bhavan /
dharmārtharasikā ye tu te vai tretāyuge'bhavan

dharmārthakāmarasikā dvāpare cābhavanyuge /
arthakāmaparāḥ sarve kalāvasminbhavanti hi

yugadharmastu rājendra na yāti vyatyayaṃ punaḥ /
kālaḥ kartāsti dharmasya hyadharmasya ca vai punaḥ

rājovāca
ye tu satyayuge jīvā bhavanti dharmatatparāḥ /
kutra te'dya mahābhāga tiṣṭhanti puṇyabhāginaḥ

tretāyuge dvāpare vā ye dānavratakārakāḥ /
vartante munayaḥ śreṣṭhāḥ kutra brūhi pitāmaha

kalāvadya durācārā ye'tra santi gatatrapāḥ /
ādye yuge kva yāsyanti pāpiṣṭhā devanindakāḥ

etatsarvaṃ samācakṣva vistareṇa mahāmate /
sarvathā śrotukāmo'smi yadetaddharmanirṇayam

vyāsa uvāca
ye vai kṛtayuge rājan sambhavantīha mānavāḥ /
kṛtvā te puṇyakarmāṇi devalokānvrajanti vai

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca nṛpasattama /
svadharmaniratā yānti lokānkarmajitānkila

satyaṃ dayā tathā dānaṃ svadāragamanaṃ tathā /
adrohaḥ sarvabhūteṣu samatā sarvajantuṣu

etatsādhāraṇaṃ dharmaṃ kṛtvā satyayuge punaḥ /
svargaṃ yāntītare varṇā dharmato rajakādayaḥ

tathā tretāyuge rājan dvāpare'tha yuge tathā /
kalāvasminyuge pāpā narakaṃ yānti mānavāḥ

tāvattiṣṭhanti te tatra yāvatsyādyugaparyayaḥ /
punaśca mānuṣe loke bhavanti bhuvi mānavāḥ

yadā satyayugasyādiḥ kalerantaśca pārthiva /
tadā svargātpuṇyakṛto jāyante kila mānavāḥ

yadā kaliyugasyādirdvāparasya kṣayastathā /
narakātpāpinaḥ sarve bhavanti bhuvi mānavāḥ

evaṃ kālasamācāro nānyathābhūtkadācana /
tasmātkalirasatkartā tasmiṃstu tādṛśī prajā

kadāciddaivayogāttu prāṇināṃ vyatyayo bhavet /
kalau ye sādhavaḥ kecid‌dvāpare sambhavanti te

tathā tretāyuge kecitkecitsatyayuge tathā /
duṣṭāḥ satyayuge ye tu te bhavanti kalāvapi

kṛtakarmaprabhāveṇa prāpnuvantyasukhāni ca /
punaśca tādṛśaṃ karma kurvanti yugabhāvataḥ

janamejaya uvāca
yugadharmānmahābhāga brūhi sarvānaśeṣataḥ /
yasminvai yādṛśo dharmo jñātumicchāmi taṃ tathā

vyāsa uvāca
nibodha nṛpaśārdūla dṛṣṭāntaṃ te bravīmyaham /
sādhūnāmapi cetāṃsi yugabhāvād‌bhramanti hi

pituryathā te rājendra vuddhirviprāvahelane /
kṛtā vai kalinā rājan dharmajñasya mahātmanaḥ

anyathā kṣatriyo rājā yayātikulasambhavaḥ /
tāpasasya gale sarpaṃ mṛtaṃ kasmādayojayat

sarvaṃ yugabalaṃ rājanveditavyaṃ vijānatā /
prayat‍nena hi kartavyaṃ dharmakarma viśeṣataḥ

nūnaṃ satyayuge rājan brāhmaṇā vedapāragāḥ /
parāśaktyarcanaratā devīdarśanalālasāḥ

gāyatrīpraṇavāsaktā gāyatrīdhyānakāriṇaḥ /
gāyatrījapasaṃsaktā māyābījaikajāpinaḥ

grāme grāme parāmbāyāḥ prāsādakaraṇotsukāḥ /
svakarmaniratāḥ sarve satyaśaucadayānvitāḥ

trayyuktakarmaniratāstattvajñānaviśāradāḥ /
abhavankṣatriyāstatra prajābharaṇatatparāḥ

vaiśyāstu kṛṣivāṇijyagosevāniratāstathā /
śūdrāḥ sevāparāstatra puṇye satyayuge nṛpa

parāmbāpūjanāsaktāḥ sarve varṇāḥ pare yuge /
tathā tretāyuge kiñcinnyūnā dharmasya saṃsthitiḥ

dvāpare ca viśeṣeṇa nyūnā satyayugasthitiḥ /
pūrvaṃ ye rākṣasā rājan te kalau brāhmaṇāḥ smṛtāḥ

pākhaṇḍaniratāḥ prāyo bhavanti janavañcakāḥ /
asatyavādinaḥ sarve vedadharmavivarjitāḥ

dāmbhikā lokacaturā mānino vedavarjitāḥ /
śūdrasevāparāḥ kecinnānādharmapravartakāḥ

vedanindākarāḥ krūrā dharmabhraṣṭātivādukāḥ /
yathā yathā kalirvṛddhiṃ yāti rājaṃstathā tathā

dharmasya satyamūlasya kṣayaḥ sarvātmanā bhavet /
tathaiva kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca dharmavarjitāḥ

asatyavādinaḥ pāpāstathā varṇetarāḥ kalau /
śūdradharmaratā viprāḥ pratigrahaparāyaṇāḥ

bhaviṣyanti kalau rājan yuge vṛddhiṃ gatāḥ kila /
kāmacārāḥ striyaḥ kāmalobhamohasamanvitāḥ

pāpā mithyābhivādinyaḥ sadā kleśaratā nṛpa /
svabhartṛvañjakā nityaṃ dharmabhāṣaṇapaṇḍitāḥ

bhavantyevaṃvidhā nāryaḥ pāpiṣṭhāśca kalau yuge /
āhāraśuddhyā nṛpate cittaśuddhistu jāyate

śuddhe citte prakāśaḥ syāddharmasya nṛpasattama /
vṛttasaṅkaradoṣeṇa jāyate dharmasaṅkaraḥ

dharmasya saṅkare jāte nūnaṃ syādvarṇasaṅkaraḥ /
evaṃ kaliyuge bhūpa sarvadharmavivarjite

svavarṇadharmavārtaiṣā na kutrāpyupalabhyate /
mahānto'pi ca dharmajñā adharmaṃ kurvate nṛpa

kalisvabhāva evaiṣa parihāryo na kenacit /
tasmādatra manuṣyāṇāṃ svabhāvātpāpakāriṇām

niṣkṛtirna hi rājendra sāmānyopāyato bhavet /
janamejaya uvāca
bhagavansarvadharmajña sarvaśāstraviśārada

kalāvadharmabahule narāṇāṃ kā gatirbhavet /
yadyasti tadupāyaśceddayayā taṃ vadasva me

vyāsa uvāca
eka eva mahārāja tatropāyo'sti nāparaḥ /
sarvadoṣanirāsārthaṃ dhyāyeddevīpadāmbujam

na santyaghāni tāvanti yāvatī śaktirasti hi /
nāsti devyāḥ pāpadāhe tasmād‌bhītiḥ kuto nṛpa

avaśenāpi yannāma līlayoccāritaṃ yadi /
kiṃ kiṃ dadāti tajjñātuṃ samarthā na harādayaḥ

prāyaścittaṃ tu pāpānāṃ śrīdevīnāmasaṃsmṛtiḥ /
tasmātkalibhayād‌rājan puṇyakṣetre vasennaraḥ

nirantaraṃ parāmbāyā nāmasaṃsmaraṇaṃ caret /
chittvā bhittvā ca bhūtāni hatvā sarvamidaṃ jagat

devīṃ namati bhaktyā yo na sa pāpairvilipyate /
rahasyaṃ sarvaśāstrāṇāṃ mayā rājannudīritam

vimṛśyaitadaśeṣeṇa bhaja devīpadāmbujam /
ajapāṃ nāma gāyatrīṃ japanti nikhilā janāḥ

mahimānaṃ na jānanti māyāyā vaibhavaṃ mahat /
gāyatrīṃ brāhmaṇāḥ sarve japanti hṛdayāntare

mahimānaṃ na jānanti māyāyā vaibhavaṃ mahat /
etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ tattvayā nṛpa /
yugadharmavyavasthāyāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ
ṣaṣṭhaskandhe yugadharmavyavasthāvarṇanaṃ nāmakādaśo'dhyāyaḥ