Devi Bhagavata Purana · Chapter 5.15

asilomabiḍālākhyavadhavarṇanam
vyāsa uvāca
tau tayā nihatau śrutvā mahiṣo vismayānvitaḥ /
preṣayāmāsa daiteyāṃstadvadhārthaṃ mahābalān

asilomabiḍālākhyapramukhān yuddhadurmadān /
sainyena mahatā yuktānsāyudhānsaparicchadān

te tatra dadṛśurdevīṃ siṃhasyopari saṃsthitām /
aṣṭādaśabhujāṃ divyāṃ khaḍgakheṭakadhāriṇīm

asilomāgrato gatvā tāmuvāca hasanniva /
vinayāvanataḥ śānto devīṃ daityavadhodyatām

asilomovāca
devi brūhi vacaḥ satyaṃ kimarthamiha sundari /
āgatāsi kimarthaṃ vā haṃsi daityānnirāgasaḥ

kāraṇaṃ kathayādya tvaṃ tvayā sandhiṃ karomyaham /
kāñcanaṃ maṇirat‍nāni bhājanāni varāṇi ca

yānīcchasi varārohe gahītvā gaccha mā ciram /
kimarthaṃ yuddhakāmāsi duḥkhasantāpavardhanam

kathayanti mahātmāno yuddhaṃ sarvasukhāpaham /
komale'tīva te dehe puṣpaghātāsahe bhṛśam

kimarthaṃ śastrasampātānsahasīti visismiye /
cāturyasya phalaṃ śāntiḥ satataṃ sukhasevanam

tatkimarthaṃ duḥkhahetuṃ saṃgrāmaṃ kartumicchasi /
saṃsāre'tra sukhaṃ grāhyaṃ duḥkhaṃ heyamiti sthitiḥ

tatsukhaṃ dvividhaṃ proktaṃ nityānityaprabhedataḥ /
ātmajñānaṃ sukhaṃ nityamanityaṃ bhogajaṃ smṛtam

nāśātmakaṃ tu tattyājyaṃ vedaśāstrārthacintakaiḥ /
saugatānāṃ mataṃ cettvaṃ svīkaroṣi varānane

tathāpi yauvanaṃ prāpya bhuṃkṣva bhogānanuttamān /
paralokasya sandeho yadi te'sti kṛśodari

svargabhogaparā nityaṃ bhava bhāmini bhūtale /
anityaṃ yauvanaṃ dehe jñātveti sukṛtaṃ caret

paropatāpanaṃ kāryaṃ varjanīyaṃ sadā budhaiḥ /
avirodhena kartavyaṃ dharmārthakāmasevanam

tasmāttvamapi kalyāṇi matiṃ dharme sadā kuru /
aparādhaṃ vinā daityānkasmānmārayase'mbike

dayādharmo'sya deho'sti satye prāṇāḥ prakīrtitāḥ /
tasmāddayā tathā satyaṃ rakṣaṇīyaṃ sadā budhaiḥ

kāraṇaṃ vada suśroṇi dānavānāṃ vadhe tava /
devyuvāca
tvayā pṛṣṭaṃ mahābāho kimarthamiha cāgatā

tadahaṃ sampravakṣyāmi hanane ca prayojanam /
vicarāmi sadā daitya sarvalokeṣu sarvadā

nyāyānyāyau ca bhūtānāṃ paśyantī sākṣirūpiṇī /
na me kadāpi bhogecchā na lobho na ca vairitā

dharmārthaṃ vicarāmyatra saṃsāre sādhurakṣaṇam /
vratametattu niyataṃ pālayāmi nijaṃ sadā

sādhūnāṃ rakṣaṇaṃ kāryaṃ hantavyā ye'pyasādhavaḥ /
vedasaṃrakṣaṇaṃ kāryamavatārairanekaśaḥ

yuge yuge tānevāhamavatārānbibharmi ca /
mahiṣastu durācāro devānvai hantumudyataḥ

jñātvāhaṃ tadvadhārthaṃ bhoḥ prāptāsmi rākṣasādhunā /
taṃ haniṣye durācāraṃ suraśatruṃ mahābalam

gaccha vā tiṣṭha kāmaṃ tvaṃ satyametadudāhṛtam /
brūhi vā taṃ durātmānaṃ rājānaṃ mahiṣīsutam

kimanyān preṣayasyatra svayaṃ yuddhaṃ kuruṣva ha /
sandhiñcetkartumicchāsti rājñastava mayā saha

sarve gacchantu pātālaṃ vairaṃ tyaktvā yathāsukham /
devadravyaṃ tu yatkiñciddhṛtaṃ jitvā raṇe surān /
taddattvā yāntu pātālaṃ prahlādo yatra tiṣṭhati

vyāsa uvāca
tacchutvā vacanaṃ devyā asilomā puraḥsthitaḥ /
biḍālākhyaṃ mahāvīraṃ papraccha prītipūrvakam

asilomovāca
śrutaṃ te'dya biḍālākhya bhavānyā kathitaṃ ca yat /
evaṃ gate kiṃ kartavyo vigrahaḥ sandhireva vā

biḍālākhya uvāca
na sandhikāmo'sti nṛpo'bhimānī
yuddhe ca mṛtyuṃ niyataṃ hi jānan /
dṛṣṭvā hatān prerayate tathāsmā-
ndaiva hi ko'tikramituṃ samarthaḥ

(duḥsādhya evāstviha sevakānāṃ
dharmaḥ sadā mānavivarjitānām /
ājñāparāṇāṃ vaśavartikānāṃ
pāñcālikānāmiva sūtrabhedāt //)
gatvā kathaṃ tasya purastvayā ca
mayāpi vaktavyamidaṃ kaṭhoram /
gacchantu pātālamitaśca sarve
dattvātha rat‍nāni dhanaṃ surāṇām

(priyaṃ hi vaktavyamasatyameva
na ca priyaṃ syāddhitakṛttu bhāṣitam /
satyaṃ priyaṃ no bhavatīha kāmaṃ
maunaṃ tato buddhimatāṃ pratiṣṭhitam //)
na phalguvākyaiḥ pratibodhanīyo
rājā tu vīrairiti nītiśāstram

na nūnaṃ tatra gantavyaṃ hitaṃ vā vaktumādarāt /
praṣṭuṃ vāpi gate rājā kopayukto bhaviṣyati

iti sañcintya kartavyaṃ yuddhaṃ prāṇasya saṃśaye /
svāmikāryaṃ paraṃ matvā maraṇaṃ tṛṇavattathā

vyāsa uvāca
iti sañcintya tau vīrau saṃsthitau yuddhatatparau /
dhanurbāṇadharau tatra sannaddhau rathasaṅgatau

prathamaṃ tu biḍālākhyaḥ saptabāṇānmumoca ha /
asilomā sthito dūre prekṣakaḥ paramāstravit

ciccheda tāṃstathāprāptānambikā svaśaraiḥ śarān /
biḍālākhyaṃ tribhirbāṇairjaghāna ca śilāśitaiḥ

prāpya bāṇavyathāṃ daityaḥ papāta samarāṅgaṇe /
mūrcchito'tha mamārāśu dānavo daivayogataḥ

biḍālākhyaṃ hataṃ dṛṣṭvā raṇe śaktiśarotkaraiḥ /
asilomā dhanuṣpāṇiḥ saṃsthito yuddhatatparaḥ

ūrdhvaṃ savyaṃ karaṃ kṛtvā tāmuvāca mitaṃ vacaḥ /
devi jānāmi maraṇaṃ dānavānāṃ durātmanām

tathāpi yuddhaṃ kartavyaṃ parādhīnena vai mayā /
mahiṣo mandabuddhiśca na jānāti priyāpriye

tadagre naiva vaktavyaṃ hitaṃ caivāpriyaṃ mayā /
martavyaṃ vīradharmeṇa śubhaṃ vāpyaśubhaṃ bhavet

daivameva paraṃ manye dhipauruṣamanarthakam /
patanti dānavāstūrṇaṃ tava bāṇahatā bhuvi

ityuktvā śaravṛṣṭiṃ sa cakāra dānavottamaḥ /
devī ciccheda tānbāṇairaprāptāṃstu nijāntike

anyairvivyādha taṃ tūrṇamasilomānamāśugaiḥ /
vīkṣitāmarasaṅghaiśca kopapūrṇānanā tadā

śuśubhe dānavaḥ kāmaṃ bāṇairviddhatanuḥ kila /
sravad‌rudhiradhāraḥ sa praphullaḥ kiṃśuko yathā

asilomā gadāṃ gurvīṃ lauhīmudyamya vegataḥ /
dudrāva caṇḍikāṃ kopātsiṃhaṃ mūrdhni jaghāna ha

siṃho'pi nakharāghātaistaṃ dadāra bhujāntare /
agaṇayya gadāghātaṃ kṛtaṃ tena balīyasā

utpatya tarasā daityo gadāpāṇiḥ sudāruṇaḥ /
siṃhamūrdhni samāruhya jaghāna gadayāmbikām

kṛtaṃ tena prahāraṃ tu vañcayitvā viśāṃpate /
khaḍgena śitadhāreṇa śiraściccheda kaṇṭhataḥ

chinne śirasi daityendraḥ papāta tarasā kṣitau /
hāhākāro mahānāsītsainye tasya durātmanaḥ

jaya devīti devāstā tuṣṭuvurjagadambikām /
devadundubhayo nedurjaguśca nṛpa kinnarāḥ

nihatau dānavau vīkṣya patitau ca raṇāṅgaṇe /
nihatāḥ sainikāḥ sarve tatra kesariṇā balāt

bhakṣitāśca tathā kecinniḥśeṣaṃ tad‌raṇaṃ kṛtam /
bhagnāḥ kecid‌ gatā mandā mahiṣaṃ prati duḥkhitāḥ

cukruśū ruruduścaiva trāhi trāhīti bhāṣaṇaiḥ /
asilomabiḍālākhyau nihatau nṛpasattama

anye ye sainikā rājan siṃhena bhakṣitāśca te /
evaṃ bruvanto rājānaṃ tadā cakruśca vaiśasam

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ mahiṣo durmanāstadā /
babhūva cintākulito vimanā duḥkhasaṃyutaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāyurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
pañcamaskandhe asilomabiḍālākhyavadhavarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ