Devi Bhagavata Purana · Chapter 5.1

yogamāyāprabhāvavarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
bhavatā kathitaṃ sūta mahadākhyānamuttamam /
kṛṣṇasya caritaṃ divyaṃ sarvapātakanāśanam

sandeho'tra mahābhāga vāsudevakathānake /
jāyate naḥ procyamāne vistareṇa mahāmate

vane gatvā tapastaptaṃ vāsudevena duṣkaram /
viṣṇoraṃśāvatāreṇa śivasyārādhanaṃ kṛtam

varapradānaṃ devyā ca pārvatyā yatkṛtaṃ punaḥ /
jaganmātuśca pūrṇāyāḥ śrīdevyā aṃśabhūtayā

īśvareṇāpi kṛṣṇena kutastau samprapūjitau /
nyūnatā vā kimastvasya tadevaṃ saṃśayo mama

sūta uvāca
śṛṇudhvaṃ kāraṇaṃ tatra mayā vyāsaśrutañca yat /
prabravīmi mahābhāgāḥ kathāṃ kṛṣṇaguṇānvitām

vṛttāntaṃ vyāsataḥ śrutvā vairāṭīsutajastadā /
punaḥ papraccha medhāvī sandehaṃ paramaṃ gataḥ

janamejaya uvāca
samyaksatyavatīsūno śrutaṃ paramakāraṇam /
tathāpi manaso vṛttiḥ saṃśayaṃ na vimuñcati

kṛṣṇenārādhitaḥ śambhustapastaptvātidāruṇam /
vismayo'yaṃ mahābhāga devadevena viṣṇunā

yaḥ sarvātmāpi sarveśaḥ sarvasiddhipradaḥ prabhuḥ /
sa kathaṃ kṛtavānghoraṃ tapaḥ prākṛtavaddhariḥ

jagatkartuṃ kṣamaḥ kṛṣṇastathā pālayituṃ kṣamaḥ /
saṃhartumapi kasmātsa dāruṇaṃ tapa ācarat

vyāsa uvāca
satyamuktaṃ tvayā rājan vāsudevo janārdanaḥ /
kṣamaḥ sarveṣu kāryeṣu devānāṃ daityasūdanaḥ

tathāpi mānuṣaṃ dehamāśritaḥ parameśvaraḥ /
kṛtavānmānuṣānbhāvānvarṇāśramasamāśritān

vṛddhānāṃ pūjanaṃ caiva gurupādābhivandanam /
brāhmaṇānāṃ tathā sevā devatārādhanaṃ tathā

śoke śokābhiyogaśca harṣe harṣasamunnatiḥ /
dainyaṃ nānāpavādāśca strīṣu kāmopasevanam

kāmaḥ krodhastathā lobhaḥ kāle kāle bhavanti hi /
tathā guṇamaye dehe nirguṇatvaṃ kathaṃ bhavet

saubalīśāpajāddoṣāttathā brāhmaṇaśāpajāt /
nidhanaṃ yādavānāṃ tu kṛṣṇadehasya mocanam

haraṇaṃ luṇṭhanaṃ tadvattatpat‍nīnāṃ narādhipa /
arjunasyāstramokṣe ca klībatvaṃ taskareṣu ca

ajñatvaṃ haraṇe gehāttatpradyumnāniruddhayoḥ /
evaṃ mānuṣadehe'sminmānuṣaṃ khalu ceṣṭitam

viṣṇoraṃśāvatāre'sminnārāyaṇamunestathā /
aṃśaje vāsudeve'tra kiṃ citraṃ śivasevane

sa hi sarveśvaro devo viṣṇorapi ca kāraṇam /
suṣuptasthānanāthaḥ sa viṣṇunā ca prapūjitaḥ

tadaṃśabhūtāḥ kṛṣṇādyāstaiḥ kathaṃ na sa pūjyate /
akāro bhagavānbrahmāpyukāraḥ syāddhariḥ svayam

makāro bhagavān rudro'pyardhamātrā maheśvarī /
uttarottarabhāvenāpyuttamatvaṃ smṛtaṃ budhaiḥ

ataḥ sarveṣu śāstreṣu devī sarvottamā smṛtā /
ardhamātrāsthitā nityā yānuccāryā viśeṣataḥ

viṣṇorapyathiko rudro viṣṇustu brahmaṇo'dhikaḥ /
tasmānna saṃśayaḥ kāryaḥ kṛṣṇena śivapūjane

icchayā brahmaṇo vaktrādvaradānārthamud‌babhau /
mūlarudrasyāṃśabhūto rudranāmā dvitīyakaḥ

so'pi pūjyo'sti sarveṣāṃ mūlarudrasya kā kathā /
devītattvasya sānnidhyāduttamatvaṃ smṛtaṃ śive

avatārā harerevaṃ prabhavanti yuge yuge /
yogamāyāprabhāveṇa nātra kāryā vicāraṇā

yā netrapakṣmaparisañcalanena samya-
g‌viśvaṃ sṛjatyavati hanti nigūḍhabhāvā /
saiṣā karoti satataṃ druhiṇācyuteśān
nānāvatārakalane paribhūyamānān

sūtīgṛhād‌vrajanamapyanayā niyuktaṃ
saṃgopitaśca bhavane paśupālarājñaḥ /
samprāpitaśca madhurāṃ viniyojitaśca
śrīdvārakāpraṇayane nanu bhītacittaḥ

nirmāya ṣoḍaśasahasraśatārdhakāstā
nāryo'ṣṭasammatatarāḥ svakalāsamutthāḥ /
tāsāṃ vilāsavaśagaṃ tu vidhāya kāmaṃ
dāsīkṛto hi bhagavānanayāpyanantaḥ

ekāpi bandhanavidhau yuvatī samarthā
puṃso yathā sudṛḍhalohamayaṃ tu dāma /
kiṃ nāma ṣoḍaśasahasraśatārdhakāśca
taṃ svīkṛtaṃ śukamivātinibandhayanti

sātrājitīvaśagatena mudānvitena
prāptaṃ surendrabhavanaṃ hariṇā tadānīm /
kṛtvā mṛdhaṃ maghavatā vihṛtastarūṇā-
mīśaḥ priyāsadanabhūṣaṇatāṃ ya āpa

yo bhīmajāṃ hi hṛtavāñchiśupālakādī-
ñjitvā vidhiṃ nikhiladharmakṛto vidhitsuḥ /
jagrāha tāṃ nijabalena ca dharmapat‍nīṃ
ko'sau vidhiḥ parakalatrahṛtau vijātaḥ

ahaṅkāravaśaḥ prāṇī karoti ca śubhāśubham /
vimūḍho mohajālena tatkṛtenātipātinā

ahaṅkārāddhi sañjātamidaṃ sthāvarajaṅgamam /
mūlāddhariharādīnāmugrātprakṛtisambhavāt

ahaṅkāraparityakto yadā bhavati padmajaḥ /
tadā vimukto bhavati nocetsaṃsārakarmakṛt

tanmuktastu vimukto hi baddhastadvaśatāṃ gataḥ /
na nārī na dhanaṃ gehaṃ na putrā na sahodarāḥ

bandhanaṃ prāṇināṃ rājannahaṅkārastu bandhakaḥ /
ahaṃ kartā mayā cedaṃ kṛtaṃ kāryaṃ balīyasā

kariṣyāmi karomyevaṃ svayaṃ badhnāti prāṇabhṛt /
kāraṇena vinā kāryaṃ na sambhavati karhicit

yathā na dṛśyate jāto mṛtpiṇḍena vinā ghaṭaḥ /
viṣṇuḥ pālayitā viśvasyāhaṅkārasamanvitaḥ

anyathā sarvadā cintāmbudhau magnaḥ kathaṃ bhavet /
ahaṅkāravimuktastu yadā bhavati mānavaḥ

avatārapravāheṣu kathaṃ majjecchubhāśayaḥ /
mohamūlamahaṅkāraḥ saṃsārastatsamud‌bhavaḥ

ahaṅkāravihīnānāṃ na moho na ca saṃsṛtiḥ /
trividhaḥ puruṣaḥ proktaḥ sāttviko rājasastathā

tāmasastu mahārāja brahmaviṣṇuśivādiṣu /
trividhastriṣu rājendra kājeśādiṣu sarvadā

ahaṅkāraḥ sadā prokto munibhistattvadarśibhiḥ /
ahaṅkāreṇa tenaiva baddhā ete na saṃśayaḥ

māyāvimohitā mandāḥ pravadanti manīṣiṇaḥ /
karoti svecchayā viṣṇuravatārānanekaśaḥ

mando'pi duḥkhagahane garbhavāse'tisaṅkaṭe /
na karoti matiṃ vidvānkathaṃ kuryātsa cakrabhṛt

kausalyādevakīgarbhe viṣṭhāmalasamākule /
svecchayā pravadantyaddhā gato hi madhusūdanaḥ

vaikuṇṭhasadanaṃ tyaktvā garbhavāse sukhaṃ nu kim /
cintākoṭisamutthāne duḥkhade viṣasammite

tapastaptvā kratūnkṛtvā dattvā dānānyanekaśaḥ /
na vāñchanti yato lokā garbhavāsaṃ suduḥkhadam

sa kathaṃ bhagavānviṣṇuḥ svavaśaścejjanārdanaḥ /
garbhavāsarucirbhūyād‌bhavetsvavaśatā yadi

jānīhi tvaṃ mahārāja yogamāyāvaśe jagat /
brahmādistambaparyantaṃ devamānuṣatiryagam

māyātantrīnibaddhā ye brahmaviṣṇuharādayaḥ /
bhramanti bandhamāyānti līlayā corṇanābhavat

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
pañcamaskandhe yogamāyāprabhāvavarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ