Devi Bhagavata Purana · Chapter 5
atha pañcamo'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ/
sūta sūta mahābhāga śrutaṃ māhātmyamuttamam /
adhunā śrotumicchāmaḥ purāṇaśravaṇe vidhim
sūta uvāca/
śrūyatāṃ munayaḥ sarve purāṇaśravaṇe vidhim /
narāṇāṃ śṛṇvatāṃ yena siddhiḥ syātsārvakāmikī
ādau daivajñamāhūya muhūrtaṃ kalpayetsudhīḥ /
ārabhya śucimāsaṃ tu māsaṣaṭkaṃ śubhāvaham
hastāśvimūlapuṣyarkṣe brahmamaitrenduvaiṣṇave /
sattithau śubhavāre ca purāṇaśravaṇaṃ śubham
gurubhādveda४vedā४bja१śarāṃ५gā६bdhi४guṇaiḥ४kramāt /
dharmāptirindirāprāptiḥ kathāsiddhiḥ paraṃ sukham
pīḍā'tha bhūpatibhayaṃ jñānaprāptiḥ kramātphalam /
purāṇaśravaṇe cakraṃ śodhayecchivabhāṣitam
athavā prītaye devyā navarātracatuṣṭaye /
śṛṇuyādanyamāse'pi tithivārarkṣaśodhite
saṃbhāraṃ tādṛśaṃ kāryaṃ vivāhādau ca yādṛśam /
navāhyajñe cāpyasminvidheyaṃ yatnato budhaiḥ
sahāyā bahavaḥ kāryā dambhalobhavivarjitāḥ /
caturāśca vadānyāśca devībhaktiparā narāḥ
preṣyā yatnena vārteyaṃ deśe deśe jane jane /
āgantavyamihāvaśyaṃ kathā devyā bhaviṣyati
saurāśca gāṇapatyāśca śaivāḥ śāktāśca vaiṣṇavāḥ /
sarveṣāmapi sevyeyaṃ yato devāḥ saśaktayaḥ
śrīmaddevībhāgavatapīyūṣarasalolupaiḥ /
āgaṃtavyaṃ viśeṣeṇa kathārthaṃ prematatparaiḥ
brāhmaṇādyāśca ye varṇāḥ striyaścāśramiṇastathā /
sakāmāścāpi niṣkāmāḥ pātavyaṃ taiḥ kathāmṛtam
nāvakāśaḥ kadācitsyānnavāhaśravaṇe'pi taiḥ /
āgaṃtavyaṃ yathākālaṃ yajñe puṇyā kṣaṇasthitiḥ
vinayenaiva karttavyamevamākāraṇaṃ nṛṇām /
āgatānāṃ ca karttavyaṃ vāsasthānaṃ yathocitam १५ //
kathāsthānaṃ prakarttavyaṃ bhūmau mārjanapūrvakam /
lepanaṃ gomayenātha viśālāyāṃ manoramam
kāryastu maṇḍapo ramyo raṃbhāstaṃbhopaśobhitaḥ /
vitānamupariṣṭhāttu patākādhvaja rājitaḥ
vaktuścaivāsanaṃ divyaṃ sukhāstaraṇasaṃyutam /
racitavyaṃ prayatnena prāṅmukhaṃ vāpyudaṅmukham
yathocitāni kurvīta śrotṝṇāmāsanāni ca /
nṛṇāṃ caivātha nārīṇāṃ kathāśravaṇahetave
vāgmī dāṃtaśca śāstrajño devyārādhanatatparaḥ /
dayālunispṛho dakṣo dhīro vaktottamo mataḥ
brahmaṇyo devatābhaktaḥ kathārasaparāyaṇaḥ /
udāro'lolupo namraḥ śrotā hiṃsādivarjitaḥ
pākhaṇḍanirato lubdhaḥ straiṇo dharmadhvajastathā /
niṣṭhuraḥ krodhano vaktā devīyajñe na śasyate
saṃśayacchedanāyaika: paṇḍitaśca tathāguṇaḥ /
śrotṛbodhakṛdavyagraḥ kāryyo vaktuḥ sahāyakṛt
muhūrtaṃ divasādarvāgvaktṛśrotādibhirjanaiḥ /
karttavyaṃ kṣaurakarmādi tato niyamakalpanam
aruṇodayavelāyāṃ snāyācchaucaṃ vidhāya ca /
saṃdhyā tarpaṇakāryaṃ ca nityaṃ saṃkṣepataścaret // २५ /
kathāśravaṇayogyatvasiddhaye gāśca dāpayet /
samastavighnahartāramādau gaṇapatiṃ yajet
kalaśāṃścāpi saṃsthāpya pūjayettatra digbhavān /
vaṭukaṃ kṣetrapālaṃ ca yoginīrmātṛkāstathā
tulasīṃ cāpi saṃpūjya grahānviṣṇuṃ ca śaṃkaram /
navākṣareṇa manunā pūjayejjagadambikām
sarvopacāraiḥ saṃpūjya śrībhāgavatapustakam /
śrīdevyā vāṅmayīṃ mūrtiṃ yathāvacchobhanākṣaram २९//
kathāvighnopaśāṃtyarthaṃ vṛṇuyāttaṃ ca vāḍavān /
jāpyo navārṇamaṃtrastaiḥ pāṭhyaḥ saptaśatīstavaḥ ३० //
pradakṣiṇanamaskārānkṛtvāṃte stutimācaret /
kātyāyani mahāmāye bhavāni bhuvaneśvari
saṃsārasāgare magnaṃ māmuddhara kṛpāmaye /
brahmaviṣṇuśivārādhye prasīda jagadaṃbike
manobhilaṣitaṃ devi varaṃ dehi namo'stu te /
iti saṃprārthya śṛṇuyātkathāṃ niyatamānasaḥ
vaktāraṃ cāpi saṃpūjya vyāsabuddhyā tadātmavān /
mālyālaṃkāravastrādyaiḥ saṃbhūṣya' prārthayecca tam
sarvaśāstretihāsajña vyāsarūpa namo'stu te /
kathācaṃdrodayenāṃtastamaḥstomaṃ nirākuru // ३५
tadagre tu navāhāntaṃ karttavyā niyamāstadā /
viprādīnupaveśyādau saṃpūjyopaviśetsvayam
śrotavyaṃ sāvadhānena caturvargaphalāptaye /
gṛhaputrakalatrāptaghanacintāmapāsya ca
sūryodayaṃ samārabhya kiṃcitsūrye'vaśeṣite /
muhūrtamātraṃ viśramya madhyāhne vācayetsudhīḥ
malamūtrajayāyaiṣāṃ laghu bhojanamiṣyate /
haviṣyānnaṃ varaṃ bhojyaṃ sakṛdeva kathārthinā
athavā syātphalāhārī payobhugvā ghṛtāśanaḥ /
yathā syānna kathāvighnastathā kāryaṃ vicakṣaṇaiḥ ४० //
kathāśravaṇaniṣṭhānāṃ vakṣyāmi niyamaṃ dvijāḥ /
brahmaviṣṇumaheśānāṃ madhye ye bhedadarśinaḥ
devībhaktivihīnā ye pākhaṇḍā hiṃsakāḥ khalāḥ /
vipradruho nāstikā ye na te yogyāḥ kathāśrave
brahmasvaharaṇe lubdhāḥ paradāradhaneṣu ca /
devasvaharaṇe teṣāṃ nādhikāraḥ kathāśrave
brahmacārī ca bhūśāyī satyavaktā jitendriyaḥ /
kathāsamāptau bhuṃjīta patrāvalyāṃ yatātmavān ४४ //
vṛṃtāṃkaṃ ca kalindaṃ ca tailaṃ ca dvidalaṃ madhu /
dagdhamannaṃ paryuṣitaṃ bhāvaduṣṭaṃ tyajedvratī
āmiṣaṃ ca masūrānnamudakyā dṛṣṭameva ca /
rasonaṃ mūlakaṃ hiṃguṃ palāṃḍuṃ gṛñjanaṃ tathā
kūṣmāṃḍanalikāśākaṃ na bhuṃjīta kathāvratī /
kāmaṃ krodhaṃ madaṃ lobhaṃ daṃbhaṃ mānaṃ ca varjayet
vipradhrukpatitavrātyaśvapākayavanāṃtyajaiḥ /
udakyayā vedabāhyairna vadedyaḥ kathāvratī
vedagoguruviprāṇāṃ strīrājñāṃ mahatāṃ tathā /
devānāṃ devabhaktānāṃ na niṃdāṃ śṛṇuyādapi
vinayaṃ cārjavaṃ śaucaṃ dayāṃ ca mitabhāṣaṇam /
udāraṃ mānasaṃ caiva kuryādyastu kathāvratī
vaṃdhyā vā kākavaṃdhyā vā durbhagā vā mṛtārbhakā /
daridraścānapatyaśca bhaktyemāṃ śṛṇuyātkathām
vaṃdhyā vā kākavaṃdhyā vā durbhagā vā mṛtārbhakā /
patadgarbhāṃganā yā ca tābhiḥ śrāvyā tathā kathā ५२ //
dharmārthakāmamokṣāṃśca yo vāṃchati vinā śramam /
bhagavatyā bhāgavataṃ śrotavyaṃ tena yatnataḥ
kathādināni caitāni nayayajñaiḥ samāni hi /
teṣu dattaṃ hutaṃ japtamanantaphaladaṃ bhavet
evaṃ vrataṃ navāhaṃ tu kṛtvodyāpanamācaret /
mahāṣṭamīvrataṃ yadvattathā kāryaṃ phalepsubhiḥ
niṣkāmāḥ śravaṇenaiva pūtā muktiṃ vrajanti hi /
bhogamokṣapradā nṝṇāṃ yato bhagavatī parā
pustakasya ca vaktuśca pūjā kāryā tu nityaśaḥ /
vaktrā dattaṃ prasādaṃ tu gṛhṇādbhaktipūrvakam
kumārī: pūjayennityaṃ bhojayetprārthayecca yaḥ /
suvāsinīśca viprāṃśca tasya siddhirna saṃśayaḥ
gāyatryā nāmasāhasraṃ samāptāvatha vā paṭhet /
viṣṇornāmasahasraṃ ca sarvadoṣopaśāntaye
yasya smṛtyā ca nāmoktyā tapoyajñakriyādiṣu /
nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yāti tasmādviṣṇuṃ ca kīrtayet ६० //
devyāḥ saptaśatīmaṃtraiḥ samāptau homamācaret /
devīmāhātmyamūlena navārṇamanunā'thavā
gāyatryā tvathavā homaḥ pāyasena sasarpiṣā /
yato bhāgavataṃ tvetadgāyatrīmayamīritam
vācakaṃ toṣayetsamyagvastrabhūṣādhanādibhiḥ /
prasanne vācake sarvāḥ prasannā tasya devatāḥ
brāhmaṇānbhojayedbhaktyā dakṣiṇābhiśca toṣayet !
pṛthivyāṃ devarūpāste tuṣṭeṣveṣvīpsitaṃ phalam
suvāsinī: kumārīśca devībhaktayā ca bhojayet /
tābhyo'pi dakṣiṇāṃ dattvā prārthayetsiddhimātmanaḥ
dadyāddānāni cānyāni suvarṇaṃ gāḥ payasvinīḥ /
hayānibhānmedinīṃ ca tasya syādakṣayaṃ phalam
devībhāgavataṃ caitallikhitaṃ śobhanākṣaram /
hemasiṃhāsane sthāpyaṃ paṭṭavastreṇa veṣṭitam
aṣṭamyāṃ vā navamyāṃ ca vācakāyārcitāya ca /
dadyātsa bhogānbhuktveha durlabhaṃ mokṣamāpnuyāt ६८ // //
daridro durbalo bālastaruṇo jaraṭho'pi vā /
purāṇavettā vaidyaḥ syātpūjyo mānyaśca sarvadā
santi lokasya bahavo guravo guṇajanmataḥ /
sarveṣāmapi teṣāṃ ca purāṇajñaḥ paro guruḥ
paurāṇiko brāhmaṇastu vyāsāsanasamāśritaḥ /
asamāpte prasaṃge tu namaskuryānna kasyacit
paurāṇikīṃ kathāṃ divyāṃ ye'pi śṛṇvaṃtyabhaktitaḥ /
teṣāṃ puṇyaphalaṃ nāsti duḥkhadāridryabhāginām
asaṃpūjya purāṇaṃ tu tāmbūlakusumādibhiḥ /
ye śṛṇvaṃti kathāṃ devyāste daridrā bhavaṃti hi ७३ //
kīrtyamānāṃ kathāṃ tyaktvā ye vrajaṃtyanyato narāḥ /
bhogāntare praṇaśyaṃti teṣāṃ dārāśca sampadaḥ
ye ca tuṃgāsanārūḍhāḥ kathāṃ śṛṇvaṃti dāṃbhikāḥ /
te vāyasā bhavaṃtyatra bhuktvā nirayayātanām
`
ye cāḍhyāsanasaṃsthāśca ye vīrāsanasaṃsthitāḥ /
śṛṇvaṃti ca kathāṃ divyāṃ te syurarjunaśākhinaḥ ७६ //
kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ ye vadaṃti duruttaram /
rāsabhāste bhavaṃtīha kṛkalāsāstataḥ param
niṃdaṃti ye purāṇajñānkathāṃ vā pāpahāriṇīm /
te tu janmaśataṃ duṣṭāḥ śunakāḥ syurna saṃśayaḥ
ye śṛṇvaṃti kathāṃ vaktuḥ samānāsanasaṃsthitāḥ /
gurutalpasamaṃ pāpaṃ labhaṃte narakālayāḥ
ye cāpraṇamya śṛṇvaṃti te bhavanti viṣadrumāḥ /
śayānā ye'pi śṛṇvaṃti bhavaṃtyajagarāhayaḥ
ye kadācana paurāṇīṃ na śṛṇvaṃti kathāṃ narāḥ /
te ghoraṃ narakaṃ bhuktvā bhavanti grāmasūkarāḥ
ye kathāṃ nānumodaṃte vighnaṃ kurvanti ye śaṭhāḥ /
koṭyabdaṃ nirayaṃ bhuktvā bhavaṃti grāmasūkarāḥ ८२ //
āsanaṃ bhājanaṃ dravyaṃ phalaṃ vastrāṇi kambalam /
purāṇajñāya yacchanti te vrajanti hareḥ padam
purāṇapustakasyāpi ye paṭṭavasanaṃ navam /
prayacchanti śubhaṃ sūtraṃ te narāḥ sukhabhāginaḥ
purāṇānāṃ tu sarveṣāṃ śravaṇādyatphalaṃ labhet /
tasmācchataguṇaṃ puṇyaṃ devībhāgavatāllabhet
yathā saritsu pravarā gaṃgā deveṣu śaṃkaraḥ /
kāvye rāmāyaṇaṃ yadvajjyotiṣmatsu yathā raviḥ
āhlādakānāṃ candraśca dhanānāṃ ca yathā yaśaḥ /
kṣamāvatāṃ yathā bhūmirgāmbhīrye sāgaro yathā
!
maṃtrāṇāṃ caiva sāvitrī pāpanāśe harismṛtiḥ /
aṣṭādaśapurāṇānāṃ devībhāgavataṃ tathā
yena kenāpyupāyena navakṛtvaḥ śṛṇoti cet /
na śakyaṃ tatphalaṃ vaktuṃ jīvanmuktaḥ sa eva ha
rājaśatrubhaye prāpte mahāmārībhaye tathā /
durbhikṣe rāṣṭrabhaṃge ca tacchāṃtyai śṛṇuyādidam
bhūtapretavināśāya rājyalābhāya śatrutaḥ /
putralābhāya śṛṇuyāddevībhāgavataṃ dvijāḥ
śrīmadbhāgavataṃ yastu paṭhedvā śṛṇuyādapi /
ślokārddhaṃ ślokapādaṃ vā saṃyāti paramāṃ gatim
bhagavatyā svayaṃ devyā ślokārddhena prakāśitam /
śiṣyapraśiṣyadvāreṇa tadeva vipulīkṛtam
na gāyatryāḥ paro dharmo na gāyatryāḥ paraṃ tapaḥ /
na gāyatryāḥ samo devo na gāyatryāḥ paro manuḥ
gātāraṃ trāyate yasmādgāyatrī tena socyate /
sā'tra bhāgavate devī sarahasyā pratiṣṭhitā
ato bhāgavatasyāsya devyāḥ prītikarasya ca /
mahāṃtyapi purāṇāni kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
śrīmadbhāgavataṃ purāṇamamalaṃ yadbrāhmaṇānāṃ dhanaṃ
dharmo dharmasutena yatra gadito nārāyaṇenāmalaḥ /
gāyatryāśca rahasyamatra ca maṇidvīpaśca saṃvarṇitaḥ
śrīdevyā himabhūbhṛte bhagavatī gītā ca gītā svayam
tasmānnāsya purāṇasya loke'nyatsadṛśaṃ param /
ataḥ sadaiva saṃsevyaṃ devībhāgavataṃ dvijāḥ
yasyāḥ prabhāvamakhilaṃ na hi veda dhātā no vā harirna giriśo na hi cāpyanantaḥ /
aṃśāṃśakā api ca te kimutānyadevāstasyai namo'stu satataṃ jagadambikāyai
yatpādapaṃkajarajaḥ samavāpya viśvaṃ brahmā sṛjatyanudinaṃ ca bibharti viṣṇuḥ /
rudraśca saṃharati netarathā samarthāstasyai namo'stu satataṃ jagadambikāyai
sudhākūpārāṃtastridaśataruvāṭī vilasite maṇidvīpe cintāmaṇimayagṛhe citrarucire /
virājantīmambāṃ paraśivahṛdi smeravadanāṃ naro dhyātvā bhogaṃ bhajati khalu mokṣaṃ ca labhate
brahmeśācyutaśakrādyairmaharṣibhirupāsitā/
jagataḥ śreyase sā'stu maṇidvīpādhidevatā
iti śrīskandapurāṇe mānasakhaṇḍe devībhāgavatamāhātmye vaṇavidhivarṇanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ
samāptamidaṃ skāndīyaṃ śrīmaddevībhāgavatamāhātmyam /
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0