Devi Bhagavata Purana · Chapter 4.7
ahaṅkārāvartanavarṇanam
vyāsa uvāca
ityākarṇya vacastāsāṃ dharmaputraḥ pratāpavān /
vimarśamakaroccitte kiṃ kartavyaṃ mayādhunā
hāsyo'haṃ munivṛndeṣu bhaviṣyāmyadya saṅgamāt /
ahaṃkārādidaṃ prāptaṃ duḥkhaṃ nātra vicāraṇā /
mūlaṃ dharmavināśasya prathamaṃ yadahaṅkṛtiḥ
mūlaṃ saṃsāravṛkṣasya yataḥ prokto mahātmabhiḥ /
dṛṣṭvā maunaṃ samādhāya na sthito'haṃ samāgatam
vārāṅganāgaṇaṃ juṣṭaṃ tenāsaṃ duḥkhabhājanam /
utpāditāstathā nāryo mayā dharmavyayena vai
tāstu māṃ bādhituṃ vṛttāḥ kāmārtāḥ pramadottamāḥ /
ūrṇanābhirivādyāhaṃ jālena svakṛtena vai
baddho'smi sudṛḍhenātra kiṃ kartavyamataḥ param /
yadi cintāṃ samutsṛjya santyajāmyabalā imāḥ
śaptvā bhraṣṭā vrajiṣyanti sarvā bhagnamanorathāḥ /
mukto'haṃ sañcariṣyāmi vijane paramaṃ tapaḥ
tasmātkrodhaṃ samutpādya tyakṣyāmi sundarīgaṇam /
vyāsa uvāca
iti sañcintya manasā munirnārāyaṇastadā
vimarśamakaroccitte sukhotpādanasādhane /
dvitīyo'yaṃ mahāśatruḥ krodhaḥ santāpakārakaḥ
kāmādapyadhiko loke lobhādapi ca dāruṇaḥ /
krodhābhibhūtaḥ kurute hiṃsāṃ prāṇavighātinīm
duḥkhadāṃ sarvabhūtānāṃ narakārāmadīrghikām /
yathāgnirgharṣaṇājjātaḥ pādapaṃ pradahettathā
dehotpannastathā krodho dehaṃ dahati dāruṇaḥ /
vyāsa uvāca
iti sañcintyamānaṃ taṃ bhrātaraṃ dīnamānasam
uvāca vacanaṃ tathyaṃ naro dharmasuto'nujaḥ /
nara uvāca
nārāyaṇa mahābhāga kopaṃ yaccha mahāmate
śāntaṃ bhāvaṃ samāśritya nāśayāhaṅkṛtiṃ parām /
purāhaṅkāradoṣeṇa tapo naṣṭaṃ kilāvayoḥ
saṃgrāmaścābhavattābhyāṃ bhāvābhyāmasureṇa ha /
divyavarṣasahasraṃ tu prahlādena mahādbhutam
duḥkhaṃ bahutaraṃ prāptaṃ tatrāvābhyāṃ surottama /
tasmātkrodhaṃ parityajya śānto bhava munīśvara
( śāntatvaṃ tapaso mūlaṃ munibhiḥ parikīrtitam /) //
vyāsa uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā śānto'bhūddharmanandanaḥ /
janamejaya uvāca
saṃśayo'yaṃ muniśreṣṭha prahlādena mahātmanā
viṣṇubhaktena śāntena kathaṃ yuddhaṃ kṛtaṃ purā /
kṛtavantau kathaṃ yuddhaṃ naranārāyaṇāvṛṣī
tāpasau dharmaputrau dvau suśāntamānasāvubhau /
samāgamaḥ kathaṃ jātastayordaityasutasya ca
saṃgrāmastu kathaṃ tābhyāṃ kṛtastena mahātmanā /
prahlādo'pyatidharmātmā jñānavānviṣṇutatparaḥ
naranārāyaṇau tadvattāpasau sattvasaṃsthitau /
tena tābhyāṃ samudbhūtaṃ vairaṃ yadi parasparam
tadā tapasi dharme ca śrama eva hi kevalam /
kva japaḥ kva tapaścaryā purā satyayuge'pi ca
tādṛśairna jitaṃ cittaṃ krodhāhaṅkārasaṃvṛtam /
na krodho na ca mātsaryamahaṅkārāṃkuraṃ vinā
ahaṅkārātsamutpannāḥ kāmakrodhādayaḥ kila /
varṣakoṭisahasraṃ tu tapaḥ kṛtvātidāruṇam
ahaṅkārāṃkure jāte vyarthaṃ bhavati sarvathā /
yathā sūryodaye jāte tamorūpaṃ na tiṣṭhati
ahaṅkārāṃkurasyāgre tathā puṇyaṃ na tiṣṭhati /
prahlādo'pi mahābhāga hariṇā samayudhyata
tadā vyarthaṃ kṛtaṃ sarvaṃ sukṛtaṃ kila bhūtale /
naranārāyaṇau śāntau vihāya paramaṃ tapaḥ
kṛtavantau yadā yuddhaṃ kva śamaḥ sukṛtaṃ punaḥ /
īdṛgbhyāṃ sattvayuktābhyāmajeyā yadyahaṅkṛtiḥ
mādṛśānāñja kā vārtā mune'haṅkārasaṃkṣaye /
ahaṅkāraparityakto na ko'pyasti jagattraye
na bhūto bhavitā naiva yastyaktastena sarvathā /
mucyate lohanigaḍairbaddhaḥ kāṣṭhamayaistathā
ahaṅkāranibaddhastu na kadācidvimucyate /
ahaṅkārāvṛtaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam
bhramatyeva hi saṃsāre viṣṭhāmūtrapradūṣite /
brahmajñānaṃ kutastāvatsaṃsāre mohasaṃvṛte
mataṃ mīmāṃsakānāṃ vai sammataṃ bhāti suvrata /
mahānto'pi sadā yuktāḥ kāmakrodhādibhirmune
mādṛśānāṃ kalāvasminkā kathā munisattama /
vyāsa uvāca
kāryaṃ vai kāraṇādbhinnaṃ kathaṃ bhavati bhārata
kaṭakaṃ kuṇḍalañcaiva suvarṇasadṛśaṃ bhavet /
ahaṅkārodbhavaṃ sarvaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram
paṭastantuvaśaḥ proktastadviyuktaḥ kathaṃ bhavet /
māyāguṇaistribhiḥ sarvaṃ racitaṃ sthirajaṅgamam
satṛṇastambaparyantaṃ kā tatra paridevanā /
brahmā viṣṇustathā rudraste cāhaṅkāramohitāḥ
bhramantyasminmahāgādhe saṃsāre nṛpasattama /
vasiṣṭhanāradādyāśca munayo jñāninaḥ param
te'bhibhūtāḥ saṃsaranti saṃsāre'sminpunaḥ punaḥ /
na ko'pyasti nṛpaśreṣṭha triṣu lokeṣu dehabhṛt
ebhirmāyāguṇairmuktaḥ śānta ātmasukhe sthitaḥ /
kāmakrodhau tathā lobho moho'haṅkārasambhavaḥ
na muñcanti naraṃ sarvaṃ dehavantaṃ nṛpottama /
adhītya vedaśāstrāṇi purāṇāni vicintya ca
kṛtvā tīrthāṭanaṃ dānaṃ dhyānañcaiva surārcanam /
karoti viṣayāsaktaḥ sarvaṃ karma ca cauravat
vicārayati no pūrvaṃ kāmamohamadānvitaḥ /
kṛte yuge'pi tretāyāṃ dvāpare kurunandana
viddho'trāsti ca dharmo'pi kā kathādya kalau punaḥ /
spardhā sadaiva sadrohā lobhāmarṣau ca sarvadā
evaṃvidho'sti saṃsāro nātra kāryā vicāraṇā /
sādhavo viralā loke bhavanti gatamatsarāḥ
jitakrodhā jitāmarṣā dṛṣṭāntārthaṃ vyavasthitāḥ /
rājovāca
te dhanyāḥ kṛtapuṇyāste madamohavivarjitāḥ
jitendriyāḥ sadācārā jitaṃ tairbhuvanatrayam /
dunomi pātakaṃ smṛtvā piturmama mahātmanaḥ
kṛtastapasvinaḥ kaṇṭhe mṛtasarpo hyaghaṃ vinā /
atastasya muniśreṣṭha bhavitā kiṃ mamāgrataḥ
na jāne buddhisammohātkiṃ vā kāryaṃ bhaviṣyati /
madhu paśyati mūḍhātmā prapātaṃ naiva paśyati
karoti ninditaṃ karma narakānna bibheti ca /
kathaṃ yuddhaṃ purā vṛttaṃ vistarāttadvadasva me
prahlādena yathā cograṃ naranārāyaṇasya vai /
prahlādastu kathaṃ yātaḥ pātālāttadvadasva me
sārasvate mahātīrthe puṇye badarikāśrame /
naranārāyaṇau śāntau tāpasau munisattamau
kṛtavantau tathā yuddhaṃ hetunā kena mānada /
vairaṃ bhavati vittārthaṃ dārārthaṃ vā parasparam
eṣaṇārahitau kasmāccakratuḥ pradhanaṃ mahat /
prahlādo'pi ca dharmātmā jñātvā devau sanātanau
kṛtavānsa kathaṃ yuddhaṃ naranārāyaṇau munī /
etadvistarato brahmañchrotumicchāmi kāraṇam
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ //
caturthaskandhe ahaṅkārāvartanavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0