Devi Bhagavata Purana · Chapter 4.4
adhamajagataḥ sthitivarṇanam
rājovāca
vismito'smi mahābhāga śrutvākhyānaṃ mahāmate /
saṃsāro'yaṃ pāparūpaḥ kathaṃ mucyeta bandhanāt
kaśyapasyāpi dāyādastrilokīvibhave sati /
kṛtavānīdṛśaṃ karma ko na kuryāñcugupsitam
garbhe praviśya bālasya hananaṃ dāruṇaṃ kila /
sevāmiṣeṇa mātuśca kṛtvā śapathamadbhutam
śāstā dharmasya goptā ca trilokyāḥ patirapyuta /
kṛtavānīdṛśaṃ karma ko na kuryādasāmpratam
pitāmahā me saṃgrāme kurukṣetre'tidāruṇam /
kṛtavantastathāścaryaṃ duṣṭaṃ karma jagadguro
bhīṣmodroṇaḥ kṛpaḥ karṇo dharmāśo'pi yudhiṣṭhiraḥ /
sarve viruddhadharmeṇa vāsudevena noditāḥ
asāratāṃ vijānantaḥ saṃsārasya sumedhasaḥ /
devāṃśāśca kathaṃ cakurninditaṃ dharmatatparāḥ
kāsthā dharmasya viprendra pramāṇaṃ kiṃ viniścitam /
calacitto'smi sañjātaḥ śrutvā caitatkathānakam
āptavākyaṃ pramāṇaṃ cedāptaḥ kaḥ paradehavān /
puruṣo viṣayāsakto rāgī bhavati sarvathā
rāgo dveṣo bhavennūnamarthanāśādasaṃśayam /
dveṣādasatyavacanaṃ vaktavyaṃ svārthasiddhaye
jarāsandhavighātārthaṃ hariṇā sattvamūrtinā /
chalena racitaṃ rūpaṃ brāhmaṇasya vijānatā
tadāptaḥ kaḥ pramāṇaṃ kiṃ sattvamūrtirapīdṛśaḥ /
arjuno'pi tathaivātra kārye yajñavinirmite
kīdṛśo'yaṃ kṛto yajñaḥ kimarthaṃ śamavarjitaḥ /
paralokapadārthaṃ vā yaśase vānyathā kila
dharmasya prathamaḥ pādaḥ satyametacchrutervacaḥ /
dvitīyastu tathā śaucaṃ dayā pādastṛtīyakaḥ
dānaṃ pādaścaturthaśca purāṇajñā vadanti vai /
tairvihīnaḥ kathaṃ dharmastiṣṭhediha susammataḥ
dharmahīnaṃ kṛtaṃ karma kathaṃ tatphaladaṃ bhavet /
dharme sthirā matiḥ kvāpi na kasyāpi pratīyate
chalārthañca yadā viṣṇurvāmano'bhūñcagatprabhuḥ /
yena vāmanarūpeṇa vañcito'sau balirnṛpaḥ
vihartā śatayajñasya vedājñāparipālakaḥ /
dharmiṣṭho dānaśīlaśca satyavādī jitendriyaḥ
sthānātprabhraṃśito'kasmādviṣṇunā prabhaviṣṇunā /
jitaṃ kena tayoḥ kṛṣṇa balinā vāmanena vā
chalakarmavidā cāyaṃ sandeho'tra mahānmama /
vañcayitvā vañcitena satyaṃ vada dvijottama
purāṇakartā tvamasi dharmajñaśca mahāmatiḥ /
vyāsa uvāca
jitaṃ vai balinā rājan dattā yena ca medinī
trivikramo'pi nāmnā yaḥ prathito vāmano'bhavat /
chalanārthamidaṃ rājanvāmanatvaṃ narādhipa
samprāptaṃ hariṇā bhūyo dvārapālatvameva ca /
satyādanyatarannāsti mūlaṃ dharmasya pārthiva
duḥsādhyaṃ dehināṃ rājansatyaṃ sarvātmanā kila /
māyā balavatī bhūpa triguṇā bahurūpiṇī
yayedaṃ nirmitaṃ viśvaṃ guṇaiḥ śabalitaṃ tribhiḥ /
tasmācchalavatā satyaṃ kuto'viddhaṃ bhavennṛpa
miśreṇa janitā caiva sthitireṣā sanātanī /
vaikhānasāśca munayo niḥsaṅgā niṣpratigrahāḥ
satyayuktā bhavantyatra vītarāgā gataspṛhāḥ /
dṛṣṭāntadarśanārthāya nirmitāste ca tādṛśāḥ
anyatsarvaṃ śabalitaṃ guṇairebhistribhinṛpa /
naikaṃ vākyaṃ purāṇeṣu vedeṣu nṛpasattama
dharmaśāstreṣu cāṅgeṣu saguṇai raciteṣviha /
saguṇaḥ saguṇaṃ kuryānnirguṇo na karoti vai
guṇāste miśritāḥ sarve na pṛthagbhāvasaṅgatāḥ /
nirvyalīke sthire dharme matiḥ kasyāpi na sthirā
bhavodbhave mahārāja māyayā mohitasya vai /
indriyāṇi pramāthīni tadāsaktaṃ manastathā
karoti vividhānbhāvānguṇaistaiḥ prerito bhṛśam /
brahmādistambaparyantāḥ prāṇinaḥ sthirajaṅgamāḥ
sarve māyāvaśā rājan sānukrīḍati tairiha /
sarvānvai mohayatyeṣā vikurvatyaniśaṃ jagat
asatyo jāyate rājankāryavānprathamaṃ naraḥ /
indriyārthāṃścintayāno na prāpnoti yadā naraḥ
tadarthaṃ chalamādatte chalātpāpe pravartate /
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca vairiṇo balavattarāḥ
kṛtākṛtaṃ na jānanti prāṇinastadvaśaṃ gatāḥ /
vibhave satyahaṅkāraḥ prabalaḥ prabhavatyapi
ahaṅkārādbhavenmoho mohānmaraṇameva ca /
saṅkalpā bahavastatra vikalpāḥ prabhavanti ca
īrṣyāsūyā tathā dveṣaḥ prādurbhavati cetasi /
āśā tṛṣṇā tathā dainyaṃ dambho'dharmamatistathā
prāṇināṃ prabhavantyete bhāvā mohasamudbhavāḥ /
yajñadānāni tīrthāni vratāni niyamāstathā
ahaṅkārābhibhūtastu karoti puruṣo'nvaham /
ahaṃbhāvakṛtaṃ sarvaṃ prabhavedvai na śaucavat
rāgalobhātkṛtaṃ karma sarvāṅgaṃ śuddhivarjitam /
prathamaṃ dravyaśuddhiśca draṣṭavyā vibudhaiḥ kila
adroheṇārjitaṃ dravyaṃ praśastaṃ dharmakarmaṇi /
drohārjitena dravyeṇa yatkaroti śubhaṃ naraḥ
viparītaṃ bhavettattu phalakāle nṛpottama /
mano'tinirmalaṃ yasya sa samyakphalabhāgbhavet
tasminvikārayukte tu na yathārthaphalaṃ labhet /
kartāraḥ karmaṇāṃ sarve ācāryaṛtvijādayaḥ
syuste viśuddhamanasastadā pūrṇaṃ bhavetphalam /
deśakālakriyādravyakartṝṇāṃ śuddhatā yadi
mantrāṇāṃ ca tadā pūrṇaṃ karmaṇāṃ phalamaśnute /
śatrūṇāṃ nāśamuddiśya svavṛddhiṃ paramāṃ tathā
karoti sukṛtaṃ tadvadviparītaṃ bhavetkila /
svārthāsaktaḥ pumānnityaṃ na jānāti śubhāśubham
daivādhīnaḥ sadā kuryātpāpameva na satkṛtam /
prājāpatyāḥ surāḥ sarve hyasurāśca tadudbhavāḥ
sarve te svārthaniratāḥ parasparavirodhinaḥ /
sattvodbhavāḥ surāḥ sarve'pyuktā vedeṣu mānuṣāḥ
rajodbhavāstāmasāstu tiryaṃcaḥ parikīrtitāḥ /
sattvodbhavānāṃ tairvairaṃ parasparamanāratam
tiraścāmatra kiṃ citraṃ jātivairasamudbhave /
sadā drohaparā devāstapovighnakarāstathā
asantuṣṭā dveṣaparāḥ parasparavirodhinaḥ /
ahaṅkārasamudbhūtaḥ saṃsāro'yaṃ yato nṛpa
rāgadveṣavihīnastu sa kathaṃ jāyate nṛpa
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ //
caturthaskandhe adhamajagataḥ sthitivarṇanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0