Devi Bhagavata Purana · Chapter 4.2
karmaṇo janmādikāraṇatvanirūpaṇam
sūta uvāca
evaṃ pṛṣṭaḥ purāṇajño vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
parīkṣitasutaṃ śāntaṃ tato vai janamejayam
uvāca saṃśayacchettṛ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ /
vyāsa uvāca
rājan kimetadvaktavyaṃ karmaṇāṃ gahanā gatiḥ
durjñeyā kila devānāṃ mānavānāṃ ca kā kathā /
yadā samutthitaṃ caitadbrahmāṇḍaṃ triguṇātmakam
karmaṇaiva samutpattiḥ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ /
anādinidhanā jīvāḥ karmabījasamudbhavāḥ
nānāyoniṣu jāyante mriyante ca punaḥ punaḥ /
karmaṇā rahito dehasaṃyogo na kadācana
śubhāśubhaistathā miśraiḥ karmabhirveṣṭitaṃ tvidam /
trividhāni hi tānyāhurbudhāstattvavidaśca ye
sañcitāni bhaviṣyanti prārabdhāni tathā punaḥ /
vartamānāni dehe'smiṃstraividhyaṃ karmaṇāṃ kila
brahmādīnāṃ ca sarveṣāṃ tadvaśatvaṃ narādhipa /
sukhaṃ duḥkhaṃ jarāmṛtyuharṣaśokādayastathā
kāmakrodhau ca lobhaśca sarve dehagatā guṇāḥ /
daivādhīnāśca sarveṣāṃ prabhavanti narādhipa
rāgadveṣādayo bhāvāḥ svarge'pi prabhavanti hi /
devānāṃ mānavānāñca tiraścāṃ ca tathā punaḥ
vikārāḥ sarva evaite dehena saha saṅgatāḥ /
pūrvavairānuyogena snehayogena vai punaḥ
utpattiḥ sarvajantūnāṃ vinā karma na vidyate /
karmaṇā bhramate sūryaḥ śaśāṅkaḥ kṣayarogavān
kapālī ca tathā rudraḥ karmaṇaiva na saṃśayaḥ /
anādinidhanaṃ caitatkāraṇaṃ karma vidyate
teneha śāśvataṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
nityānityavicāre'tra nimagnā munayaḥ sadā
na jānanti kimetadvai nityaṃ vānityameva ca /
māyāyāṃ vidyamānāyāṃ jagannityaṃ pratīyate
kāryābhāvaḥ kathaṃ vācyaḥ kāraṇe sati sarvathā /
māyā nityā kāraṇañca sarveṣāṃ sarvadā kila
karmabījaṃ tato'nityaṃ cintanīyaṃ sadā budhaiḥ /
bhramatyeva jagatsarvaṃ rājankarmaniyantritam
nānāyoniṣu rājendra nānādharmamayeṣu ca /
icchayā ca bhaveñcanma viṣṇoramitatejasaḥ
yuge yugeṣvanekāsu nīcayoniṣu tatkatham /
tyaktvā vaikuṇṭhasaṃvāsaṃ sukhabhogānanekaśaḥ
viṇmūtramandire vāsaṃ saṃtrastaḥ ko'bhivāñchati /
puṣpāvacayalīlāṃ ca jalakeliṃ sukhāsanam
tyaktvā garbhagṛhe vāsaṃ ko'bhivācchati buddhimān /
tūlikāṃ mṛdusaṃyuktāṃ divyāṃ śayyāṃ vinirmitām
tyaktvādhomukhavāsaṃ ca ko'bhivāñchati paṇḍitaḥ /
gītaṃ nṛtyañca vādyañca nānābhāvasamanvitam
muktvā ko narake vāsaṃ manasāpi vicintayet /
sindhujādbhutabhāvānāṃ rasaṃ tyaktvā sudustvajam
viṇmūtrarasapānañja ka icchenmatimānnaraḥ /
garbhavāsātparo nāsti narako bhuvanatraye
tadbhītāśca prakurvanti munayo dustaraṃ tapaḥ /
hitvā bhogañca rājyañca vane yānti manasvinaḥ
yadbhītāstu vimūḍhātmā kastaṃ sevitumicchati /
garbhe tudanti kṛmayo jaṭharāgnistapatyadhaḥ
vapāsaṃveṣṭanaṃ kūraṃ kiṃ sukhaṃ tatra bhūpate /
varaṃ kārāgṛhe vāso bandhanaṃ nigaḍairvaram
alpamātraṃ kṣaṇaṃ naiva garbhavāsaḥ kvacicchubhaḥ /
garbhavāse mahadduḥkhaṃ daśamāsanivāsanam
tathā niḥsaraṇe duḥkhaṃ yoniyantre'tidāruṇe /
bālabhāve tadā duḥkhaṃ mūkājñabhāvasaṃyutam
kṣutṛṣṇāvedanāśaktaḥ paratantro'tikātaraḥ /
kṣudhite rudite bāle mātā cintāturā tadā
bheṣajaṃ pātumicchantī jñātvā vyādhivyathāṃ dṛḍhām /
nānāvidhāni duḥkhāni bālabhāve bhavanti vai
kiṃ sukhaṃ vibudhā dṛṣṭvā janma vāñchanti cecchayā /
saṃgrāmamamaraiḥ sārdhaṃ sukhaṃ tyaktvā nirantaram
kartumicchecca ko mūḍhaḥ śramadaṃ sukhanāśanam /
sarvathaiva nṛpaśreṣṭha sarve brahmādayaḥ surāḥ
kṛtakarmavipākena prāpnuvanti sukhāsukhe /
avaśyameva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham /
dehavadbhirnṛbhirdevaistiryagbhiśca nṛpottama
tapasā dānayajñaiśca mānavaścendratāṃ vrajet /
kṣīṇe puṇye'tha śakro'pi patatyeva na saṃśayaḥ
rāmāvatārayogena devā vānaratāṃ gatāḥ /
tathā kṛṣṇasahāyārthaṃ devā yādavatāṃ gatāḥ
evaṃ yuge yuge viṣṇuravatārānanekaśaḥ /
karoti dharmarakṣārthaṃ brahmaṇā prerito bhṛśam
punaḥ punarharerevaṃ nānāyoniṣu pārthiva /
avatārā bhavantyanye rathacakravadadbhutāḥ
daityānāṃ hananaṃ karma kartavyaṃ hariṇā svayam /
aṃśāṃśena pṛthivyāṃ vai kṛtvā janma mahātmanā
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi kṛṣṇajanmakathāṃ śubhām /
sa eva bhagavānviṣṇuravatīrṇo yadoḥ kule
kaśyapasya muneraṃśo vasudevaḥ pratāpavān /
govṛttirabhavadrājan pūrvaśāpānubhāvataḥ
kaśyapasya ca dve patnyau śāpādatra mahīpate /
aditiḥ surasā caivamāsatuḥ pṛthivīpate
devakī rohiṇī cobhe bhaginyau bharatarṣabha /
varuṇena mahāñchāpo dattaḥ kopāditi śrutam
rājovāca
kiṃ kṛtaṃ kaśyapenāgo yena śapto mahānṛṣiḥ /
sabhāryaḥ sa kathaṃ jātastadvadasva mahāmate
kathañca bhagavānviṣṇustatra jāto'sti gokule /
vāsī vaikuṇṭhanilaye ramāpatirakhaṇḍitaḥ
nideśātkasya bhagavānvartate prabhuravyayaḥ /
nārāyaṇaḥ suraśreṣṭho yugādiḥ sarvadhārakaḥ
sa kathaṃ sadanaṃ tyaktvā karmavāniva mānuṣe /
karoti jananaṃ kasmādatra me saṃśayo mahān
prāpya mānuṣadehaṃ tu karoti ca viḍambanam /
bhāvānnānāvidhāṃstatra mānuṣe duṣṭajanmani
kāmaḥ krodho'marṣaśokau vairaṃ prītiśca karhicit /
sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ nṝṇāṃ dainyamārjavameva ca
duṣkṛtaṃ sukṛtaṃ caiva vacanaṃ hananaṃ tathā /
poṣaṇaṃ calanaṃ tāpo vimarśaśca vikatthanam
lobho dambhastathā mohaḥ kapaṭaḥ śocanaṃ tathā /
ete cānye tathā bhāvā mānuṣye sambhavanti hi
sa kathaṃ bhagavānviṣṇustvaktyā sukhamanaśvaram /
karoti mānuṣaṃ janma bhāvaistaistairabhidrutam
kiṃ sukhaṃ mānuṣaṃ prāpya bhuvi janma munīśvara /
kiṃ nimittaṃ hariḥ sākṣādgarbhavāsaṃ karoti vai
garbhaduḥkhaṃ janmaduḥkhaṃ bālabhāve tathā punaḥ /
yauvane kāmajaṃ duḥkhaṃ gārhastye'timahattaram
duḥkhānyetānyavāpnoti mānuṣe dvijasattama /
kathaṃ sa bhagavānviṣṇuravatārānpunaḥ punaḥ
prāpya rāmāvatāraṃ hi hariṇā brahmayoninā /
duḥkhaṃ mahattaraṃ prāptaṃ vanavāse'tidāruṇe
sītāvirahajaṃ duḥkhaṃ saṃgrāmaśca punaḥ punaḥ /
kāntātyāgo'pyanenaivamanubhūto mahātmanā
tathā kṛṣṇāvatāre'pi janma rakṣāgṛhe punaḥ /
gokule gamanaṃ caiva gavāṃ cāraṇamityuta
kaṃsasya hananaṃ kaṣṭād dvārakāgamanaṃ punaḥ /
nānāsaṃsāraduḥkhāni bhuktavānbhagavān katham
svecchayā kaḥ pratīkṣeta mukto duḥkhāni jñānavān /
saṃśayaṃ chindhi sarvajña mama cittapraśāntaye
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ sahitāyāṃ //
caturthaskandhe karmaṇo janmādikāraṇatvanirūpaṇaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0