Language

ENहिગુ
Scripture Library

Devi Bhagavata Purana · Chapter 3.8

3.8.1

guṇānāṃ rūpasaṃsthānādivarṇanam
brahmovāca
sargo'yaṃ kathitastāta yatpṛṣṭo'haṃ tvayā'dhunā /
guṇānāṃ rūpasaṃsthāṃ vai śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ

3.8.2

sattvaṃ prītyātmakaṃ jñeyaṃ sukhātprītisamud‌bhavaḥ /
ārjavaṃ ca tathā satyaṃ śaucaṃ śraddhā kṣamā dhṛtiḥ

3.8.3

anukampā tathā lajjā śāntiḥ santoṣa eva ca /
etaiḥ sattvapratītiśca jāyate niścalā sadā

3.8.4

śvetavarṇaṃ tathā sattvaṃ dharme prītikaraḥ sadā /
sacchraddhotpādakaṃ nityamasacchraddhānivārakam

3.8.5

sāttvikī rājasī caiva tāmasī ca tathāparā /
śraddhā tu trividhā proktā munibhistattvadarśibhiḥ

3.8.6

raktavarṇaṃ rajaḥ proktamaprītikaramad‌bhutam /
aprītirduḥkhayogatvād‌bhavatyeva suniścitā

3.8.7

pradveṣo'tha tathā droho matsaraḥ stambha eva ca /
utkaṇṭhā ca tathā nidrā śraddhā tatra ca rājasī

3.8.8

māno madastathā garvo rajasā kila jāyate /
pratyetavyaṃ rajastvetairlakṣaṇaiśca vicakṣaṇaiḥ

3.8.9

kṛṣṇavarṇaṃ tamaḥ proktaṃ mohanaṃ ca viṣādakṛt /
ālasyaṃ ca tathā'jñānaṃ nidrā dainyaṃ bhayaṃ tathā

3.8.10

vivādaścaiva kārpaṇyaṃ kauṭilyaṃ roṣa eva ca /
vaiṣamyaṃ vātināstikyaṃ paradoṣānudarśanam

3.8.11

pratyetavyaṃ tamastvetairlakṣaṇaiḥ sarvathā budhaiḥ /
tāmasyā śraddhayā yuktaṃ paratāpopapādakam

3.8.12

sattvaṃ prakāśayitavyaṃ niyantavyaṃ rajaḥ sadā /
saṃhartavyaṃ tamaḥ kāmaṃ janena śubhamicchatā

3.8.13

anyonyābhibhavāccaite virudhyanti parasparam /
tatho'nyonyāśrayāḥ sarve na tiṣṭhanti nirāśrayāḥ

3.8.14

sattvaṃ na kevalaṃ kvāpi na rajo na tamastathā /
militāśca sadā sarve tenānyonyāśrayāḥ smṛtāḥ

3.8.15

anyonyamithunāccaiva vistāraṃ kathayāmyaham /
śṛṇu nārada yajjñātvā mucyate bhavabandhanāt

3.8.16

sandeho'tra na kartavyo jñātvetyuktaṃ mayā vacaḥ /
jñātaṃ tadanubhūtaṃ yatparijñātaṃ phale sati

3.8.17

śravaṇāddarśanāccaiva sapadyeva mahāmate /
saṃskārānubhavāccaiva parijñātaṃ na jāyate

3.8.18

śrutaṃ tīrthaṃ pavitrañca śraddhotpannā ca rājasī /
nirgatastatra tīrthe vai dṛṣṭaṃ caiva yathāśrutam

3.8.19

snātastatra kṛtaṃ kṛtyaṃ dattaṃ dānaṃ ca rājasam /
sthitastatra kiyatkālaṃ rajoguṇasamāvṛtaḥ

3.8.20

rāgadveṣānna nirmuktaḥ kāmakrodhasamāvṛtaḥ /
punareva gṛhaṃ prāpto yathāpūrvaṃ tathā sthitaḥ

3.8.21

śrutaṃ ca nānubhūtaṃ vai tena tīrthaṃ munīśvara /
na prāptaṃ ca phalaṃ yasmādaśrutaṃ viddhi nārada

3.8.22

niṣpāpatvaṃ balaṃ viddhi tīrthasya munisattama /
kṛṣeḥ phalaṃ yathā loke niṣpannānnasya bhakṣaṇam

3.8.23

pāpadehavikārā ye kāmakrodhādayaḥ pare /
lobho mohastathā tṛṣṇā dveṣo rāgastathā madaḥ

3.8.24

asūyerṣyākṣamāśāntiḥ pāpānyetāni nārada /
na nirgatāni dehāttu tāvatpāpayuto naraḥ

3.8.25

kṛte tīrthe yadaitāni dehānna nirgatāni cet /
niṣphalaḥ śrama evaikaḥ karṣakasya yathā tathā

3.8.26

śrameṇāpīḍitaṃ kṣetraṃ kṛṣṭā bhūmiḥ sudurghaṭā /
uptaṃ bījaṃ mahārghaṃ ca hitā vṛttirudāhṛtā

3.8.27

ahorātraṃ parikliṣṭo rakṣaṇārthaṃ phalotsukaḥ /
kāle suptastu hemante vane vyāghrādibhirbhṛśam

3.8.28

bhakṣitaṃ śalabhaiḥ sarvaṃ nirāśaśca kṛtaḥ punaḥ /
tadvattīrthaśramaḥ putra kaṣṭado na phalapradaḥ

3.8.29

sattvaṃ samutkaṭaṃ jātaṃ pravṛddhaṃ śāstradarśanāt /
vairāgyaṃ tatphalaṃ jātaṃ tāmasārtheṣu nārada

3.8.30

prasahyābhibhavatyeva tad‌rajastamasī ubhe /
rajaḥ samutkaṭaṃ jātaṃ pravṛttaṃ lobhayogataḥ

3.8.31

tattathābhibhavatyeva tamaḥsattve tathā ubhe /
tamastathotkaṭaṃ bhūtvā pravṛddhaṃ mohayogataḥ

3.8.32

tatsattvarajasī cobhe saṅgamyābhibhavatyapi /
vistaraṃ kathayāmyadya yathābhibhavatīti vai

3.8.33

yadā sattvaṃ pravṛddhaṃ vai matirdharme sthitā tadā /
na cintayati bāhyārthaṃ rajastamaḥsamud‌bhavam

3.8.34

arthaṃ sattvasamud‌bhūtaṃ gṛhṇāti ca na cānyathā /
anāyāsakṛtaṃ cārthaṃ dharmaṃ yajñaṃ ca vāñchati

3.8.35

sāttvikeṣveva bhogeṣu kāmaṃ vai kurute tadā /
rājaseṣu na mokṣārthaṃ tāmaseṣu punaḥ kutaḥ

3.8.36

evaṃ jitvā rajaḥ pūrvaṃ tataśca tamaso jayaḥ /
sattvaṃ ca kevalaṃ putra tadā bhavati nirmalam

3.8.37

yadā rajaḥ pravṛddhaṃ vai tyaktvā dharmān sanātanān /
anyathākurute dharmācchraddhāṃ prāpya tu rājasīm

3.8.38

rājasādarthasaṃvṛddhistathā bhogastu rājasaḥ /
sattvaṃ vinirgataṃ tena tamasaścāpi nigrahaḥ

3.8.39

yadā tamo vivṛddhaṃ syādutkaṭaṃ sambabhūva ha /
tadā vede na viśvāso dharmaśāstre tathaiva ca

3.8.40

śraddhāṃ ca tāmasīṃ prāpya karoti ca dhanātyayam /
drohaṃ sarvatra kurute na śāntimadhigacchati

3.8.41

jitvā sattvaṃ rajaścaiva krodhano durmatiḥ śaṭhaḥ /
vartate kāmacāreṇa bhāveṣu vitateṣu ca

3.8.42

ekaṃ sattvaṃ na bhavati rajaścaikaṃ tamastathā /
sahaivāśritya vartante guṇā mithunadharmiṇaḥ

3.8.43

rajo vinā na sattvaṃ syād‌rajaḥ sattvaṃ vinā kvacit /
tamo vinā na caivaite vartante puruṣarṣabha

3.8.44

tamastābhyāṃ vihīnaṃ tu kevalaṃ na kadācana /
sarve mithunadharmāṇo guṇāḥ kāryāntareṣu vai

3.8.45

anyonyasaṃśritāḥ sarve tiṣṭhanti na viyojitāḥ /
anyonyajanakāścaiva yataḥ prasavadharmiṇaḥ

3.8.46

sattvaṃ kadācicca rajastamasī janayatyuta /
kadācittu rajaḥ sattvatamasī janayatyapi

3.8.47

kadācittu tamaḥ sattvarajasī janayatyubhe /
janayantyevamanyonyaṃ mṛtpiṇḍaśca ghaṭaṃ yathā

3.8.48

buddhisthāste guṇāḥ kāmānbodhayanti parasparam /
devadattaviṣṇumitrayajñadattādayo yathā

3.8.49

yathā strīpuruṣaścaiva mithunau ca parasparam /
tathā guṇāḥ samāyānti yugmabhāvaṃ parasparam

3.8.50

rajaso mithune sattvaṃ sattvasya mithune rajaḥ /
ubhe te sattvarajasī tamaso mithune viduḥ

3.8.51

nārada uvāca
ityetatkathitaṃ pitrā guṇarūpamanuttamam /
śrutvāpyetatsa evāhaṃ tato'pṛcchaṃ pitāmaham

3.8.8

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
tṛtīyaskandhe guṇānāṃ rūpasaṃsthānādivarṇanaṃ nāma aṣṭamo'dhyāyaḥ

Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc