Language

ENहिગુ
Scripture Library

Devi Bhagavata Purana · Chapter 3.12

3.12.1

ambāyajñavidhivarṇanam
rājovāca
vada yajñavidhiṃ samyagdevyāstasyāḥ samantataḥ /
śrutvā karomyahaṃ svāminyathāśakti hyatandritaḥ

3.12.2

pūjāvidhiṃ ca mantrāṃś‍ca homadravyamasaṃśayam /
brāhmaṇāḥ katisaṃkhyāśca dakṣiṇāścatathā punaḥ

3.12.3

vyāsa uvāca
śṛṇu rājan pravakṣyāmi devyā yajñaṃ vidhānataḥ /
trividhaṃ tu sadā jñeyaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

3.12.4

sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ ca tathāparam /
munīnāṃ sāttvikaṃ proktaṃ nṛpāṇāṃ rājasaṃ smṛtam

3.12.5

tāmasaṃ rākṣasānāṃ vai jñānināṃ tu guṇojjhitam /
vimuktānāṃ jñānamayaṃ vistarātprabravīmi te

3.12.6

deśaḥ kālastathā dravyaṃ mantrāś‍ca brāhmaṇāstathā /
śraddhā ca sātvakī yatra taṃ yajñaṃ sāttvikaṃ viduḥ

3.12.7

dravyaśuddhiḥ kriyāśuddhirmantraśuddhiś‍ca bhūmipa /
bhavedyadi tadā pūrṇaṃ phalaṃ bhavati nānyathā

3.12.8

anyāyopārjitenaiva kartavyaṃ sukṛtaṃ kṛtam /
na kīrtiriha loke ca paraloke na tatphalam

3.12.9

tasmānnyāyārjitenaiva kartavyaṃ sukṛtaṃ sadā /
yaśase paralokāya bhavatyeva sukhāya ca

3.12.10

pratyakṣaṃ tava rājendra pāṇḍavaistu makhaḥ kṛtaḥ /
rājasūyaḥ kratuvaraḥ samāptavaradakṣiṇaḥ

3.12.11

yatra sākṣāddhariḥ kṛṣṇo yādavendro mahāmanāḥ /
brāhmaṇāḥ pūrṇavidyāś‍ca bhāradvājādayastathā

3.12.12

kṛtvā yajñaṃ susampūrṇaṃ māsamātreṇa pāṇḍavaiḥ /
prāptaṃ mahattaraṃ kaṣṭaṃ vanavāsaś‍ca dāruṇaḥ

3.12.13

pīḍanañcaiva pāñcālyāstathā dyūte parājayaḥ /
vanavāso mahatkaṣṭaṃ kva gataṃ makhajaṃ phalam

3.12.14

dāsatvañca virāṭasya kṛtaṃ sarvamahātmabhiḥ /
kīcakena parikliṣṭā draupadī ca pramadvarā

3.12.15

āśīrvādā dvijātīnāṃ kva gatāḥ śuddhacetasām /
bhaktirvā vāsudevasya kva gatā tatra saṃkaṭe

3.12.16

na rakṣitā tadā bālā kenāpi drupadātmajā /
prāptakeśagrahā kāle sādhvī ca varavarṇinī

3.12.17

kimatra cintanīyaṃ vai dharmavaiguṇyakāraṇam /
keśave sati deveśe dharmaputre yudhiṣṭhire

3.12.18

bhavitavyamiti prokte niṣphalaḥ syāttadāgamaḥ /
vedamantrāstathānye ca vitathāḥ syurasaṃśayam

3.12.19

sādhanaṃ niṣphalaṃ sarvamupāyaśca nirarthakaḥ /
bhavitavyaṃ bhavatyeva vacane pratipādake

3.12.20

āgamo'pyarthavādaḥ syātkriyāḥ sarvā nirarthakāḥ /
svargārthañca tapo vyarthaṃ varṇadharmaś‍ca vai tathā

3.12.21

sarvaṃ pramāṇaṃ vyarthaṃ syād‌bhavitavye kṛte hṛdi /
ubhayañcāpi mantavyaṃ daivaṃ copāya eva ca

3.12.22

kṛte karmaṇi cetsiddhirviparitā yadā bhavet /
vaiguṇyaṃ kalpanīyaṃ syātprājñaiḥ paṇḍitamaulibhiḥ

3.12.23

tatkarma bahudhā proktaṃ vidvad‌bhiḥ karmakāribhiḥ /
kartṛbhedānmantrabhedād‌dravyabhedāttathā punaḥ

3.12.24

yathā maghavatā pūrvaṃ viśvarūpo vṛto guruḥ /
viparītaṃ kṛtaṃ tena karma mātṛhitāya vai

3.12.25

devebhyo dānavebhyastu svastītyuktvā punaḥ punaḥ /
asurā mātṛpakṣīyāḥ kṛtaṃ teṣāñca rakṣaṇam

3.12.26

daityān dṛṣṭvātisampuṣṭāṃś‍cukopa maghavā tadā /
śirāṃsi tasya vajreṇa cic‍cheda tarasā hariḥ

3.12.27

kriyāvaiguṇyamatraiva kartṛbhedādasaṃśayam /
nocetpañcālarājena roṣeṇāpi kṛtā kriyā

3.12.28

bhāradvājavināśāya putrasyotpādanāya ca /
dhṛṣṭadyumnaḥ samutpanno vedimadhyācca draupadī

3.12.29

purā daśarathenāpi putreṣṭistu kṛtā yadā /
aputrasya sutāstasya catvāraḥ samprajajñire

3.12.30

ataḥ kriyā kṛtā yuktyā siddhidā sarvathā bhavet /
ayuktyā viparitā syātsarvathā nṛpasattama

3.12.31

pāṇḍavānāṃ yathā yajñe kiñcidvaiguṇyayogataḥ /
viparītaṃ phalaṃ prāptaṃ nirjitāste durodare

3.12.32

satyavādī tathā rājan dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ /
draupadī ca tathā sādhvī tathānyepyanujāḥ śubhāḥ

3.12.33

kudravyayogādvaiguṇyaṃ samutpannaṃ makhe'thavā /
sābhimānaiḥ kṛtādvāpi dūṣaṇaṃ samupasthitam

3.12.34

sāttvikastu mahārāja durlabho vai makhaḥ smṛtaḥ /
vaikhānasamunīnāṃ hi vihito'sau mahāmakhaḥ

3.12.35

sāttvikaṃ bhojanaṃ ye vai nityaṃ kurvanti tāpasāḥ /
nyāyārjitañca vanyañca tathā ṛṣyaṃ susaṃskṛtam

3.12.36

puroḍāśaparā nityaṃ viyūpā mantrapūrvakāḥ /
śraddhādhikā makhā rājan sāttvikāḥ paramāḥ smṛtāḥ

3.12.37

rājasā dravyabahulāḥ sayūpāś‍ca susaṃskṛtāḥ /
kṣatriyāṇāṃ viśāñcaiva sābhimānāś‍ca vai makhāḥ

3.12.38

tāmasā dānavānāṃ vai sakrodhā madavardhakāḥ /
sāmarṣāḥ saṃskṛtāḥ krūrā makhāḥ proktā mahātmabhiḥ

3.12.39

munīnāṃ mokṣakāmānāṃ viraktānāṃ mahātmanām /
mānasastu smṛto yāgaḥ sarvasādhanasaṃyutaḥ

3.12.40

anyeṣu sarvayajñeṣu kiñcinnyūnaṃ bhavedapi /
dravyeṇa śraddhayā vā'pi kriyayā brāhmaṇaistathā

3.12.41

deśakālapṛthagdravyasādhanaiḥ sakalaistathā /
nānyo bhavati pūrṇe vai tathā bhavati mānasaḥ

3.12.42

prathamaṃ tu manaḥ śodhyaṃ kartavyaṃ guṇavarjitam /
śuddhe manasi deho vai śuddha eva na saṃśayaḥ

3.12.43

indriyārthaparityaktaṃ yadā jātaṃ manaḥ śuci /
tadā tasya makhasyāsau prabhavedadhikāravān

3.12.44

tadā'sau maṇḍapaṃ kṛtvā bahuyojanavistṛtam /
stambhaiś‍ca vipulaiḥ ślakṣṇairyajñiyadrumasambhavaiḥ

3.12.45

vedīṃ ca viśadāṃ tatra manasā parikalpayet /
agnayo'pi tathā sthāpyā vidhivanmanasā kila

3.12.46

brāhmaṇānāñca varaṇaṃ tathaiva pratipādya ca /
brahmādhvaryustathā hotā prastotā vidhipūrvakam

3.12.47

ud‌gātā pratihartā ca sabhyāś‍cānye yathāvidhi /
pūjanīyāḥ prayat‍nena manasaiva dvijottamāḥ

3.12.48

prāṇo'pānastathā vyānaḥ samānodāna eva ca /
pāvakāḥ pañca evaite sthāpyā vedyāṃ vidhānataḥ

3.12.49

gārhapatyastadā prāṇo'pānaś‍cāhavanīyakaḥ /
dakṣiṇāgnistathā vyānaḥ samānaś‍cāvasathyakaḥ

3.12.50

sabhyodānaḥ smṛtā hyete pāvakāḥ paramotkaṭāḥ /
dravyañca manasā bhāvyaṃ nirguṇaṃ paramaṃ śuci

3.12.51

mana eva tadā hotā yajamānastathaiva tat /
yajñādhidevatā brahma nirguṇaṃ ca sanātanam

3.12.52

phaladā nirguṇā śaktiḥ sadā nirvedadā śivā /
brahmavidyākhilādhārā vyāpya sarvatra saṃsthitā

3.12.53

taduddeśena tad‌dravyaṃ hunetprāṇāgniṣu dvijaḥ /
paś‍cāccittaṃ nirālambaṃ kṛtvā prāṇānapi prabho

3.12.54

kuṇḍalīmukhamārgeṇa huned‌brahmaṇi śāś‍vate /
svānubhūtyā svayaṃ sākṣātsvātmabhūtāṃ maheśvarīm

3.12.55

samādhinaiva yogena dhyāyeccetasyanākulaḥ /
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani

3.12.56

yadā paśyati bhūtātmā tadā paśyati tāṃ śivām /
dṛṣṭvā tāṃ brahmavid‌bhūyātsaccidānandarūpiṇīm

3.12.57

tadā māyādikaṃ sarvaṃ dagdhaṃ bhavati bhūmipa /
prārabdhaṃ karmamātraṃ tu yāvaddehaṃ ca tiṣṭhati

3.12.58

jīvanmuktastadā jāto mṛto mokṣamavāpnuyāt /
kṛtakṛtyo bhavettāta yo bhajejjagadambikām

3.12.59

tasmātsarvaprayat‍nena dhyeyā śrībhuvaneś‍varī /
śrotavyā caiva mantavyā guruvākyānusārataḥ

3.12.60

rājannevaṃ kṛto yajño mokṣado nātra saṃśayaḥ /
anye yajñāḥ sakāmāstu prabhavanti kṣayonmukhāḥ

3.12.61

agniṣṭomena vidhivatsvargakāmo yajediti /
vedānuśāsanaṃ caitatpravadanti manīṣiṇaḥ

3.12.62

kṣīṇe puṇye mṛtyulokaṃ viśanti ca yathāmati /
tasmāttu mānasaḥ śreṣṭho yajño'pyakṣaya eva saḥ

3.12.63

na rājñā sādhituṃ yogyo makho'sau jayamicchatā /
tāmasastu kṛtaḥ pūrvaṃ sarpayajñastvayādhunā

3.12.64

vairaṃ nirvāhitaṃ rājaṃstakṣakasya durātmanaḥ /
yatkṛte nihatāḥ sarpāstvayā‍'gnau koṭiśaḥ pare

3.12.65

devīyajñaṃ kuruṣvādya vitataṃ vidhipūrvakam /
viṣṇunā yaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ sṛṣṭyādau nṛpasattama

3.12.66

tathā tvaṃ kuru rājendra vidhiṃ te prabravīmyaham /
brāhmaṇāḥ santi rājendra vidhijñā vedavittamāḥ

3.12.67

devībījavidhānajñā mantramārgavicakṣaṇāḥ /
yājakāste bhaviṣyanti yajamānastvameva hi

3.12.68

kṛtvā yajñaṃ vidhānena dattvā puṇyaṃ makhārjitam /
samuddhara mahārāja pitaraṃ durgatiṅgatam

3.12.69

viprāvamānajaṃ pāpaṃ durghaṭaṃ narakapradam /
tathaiva śāpajo doṣaḥ prāptaḥ pitrā tavānagha

3.12.70

tathā durmaraṇaṃ prāptaṃ sarpadaṃśena bhūbhujā /
antarāle tathā mṛtyūrna bhūmau kuśasaṃstare

3.12.71

na saṅgrāme na gaṅgāyāṃ snānadānādivarjitam /
maraṇaṃ te pitustatra saudhe jātaṃ kurūdvaha

3.12.72

kṛpaṇāni ca sarvāṇi narakasya nṛpottama /
tatraikaṃ kāraṇaṃ tasya na jātaṃ cātidurlabham

3.12.73

yatra yatra sthitaḥprāṇo jñātvā kālaṃ samāgatam /
sādhanānāmabhāve'pi hyavaśaś‍cātisaṅkaṭe

3.12.74

yadā nirvedamāyāti manasā nirmalena vai /
pañcabhūtātmako deho mama kiñcātra duḥkhadam

3.12.75

patatvadya yathākāmaṃ mukto'haṃ nirguṇo'vyayaḥ /
nāśātmakāni tattvāni tatra kā paridevanā

3.12.76

brahmaivāhaṃ na saṃsārī sadā muktaḥ sanātanaḥ /
dehena mama sambandhaḥ karmaṇā pratipāditaḥ

3.12.77

tāni sarvāṇi muktāni śubhāni cetarāṇi ca /
manuṣyadehayogena sukhaduḥkhānusādhanāt

3.12.78

vimukto'tibhayād‌ghorādasmātsaṃsārasaṅkaṭāt /
ityevaṃ cintyamānastu snānadānavivarjitaḥ

3.12.79

maraṇaṃ cedavāpnoti sa muccyejjanmaduḥkhataḥ /
eṣā kāṣṭhā parā proktā yogināmapi durlabhā

3.12.80

pitā te nṛpaśārdūla śrutvā śāpaṃ dvijoditam /
dehe mamatvaṃ kṛtavānna nirvedamavāptavān

3.12.81

nīrogo mama deho'yaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam /
kathaṃ jīvāmyahaṃ kāmaṃ mantrajñānānayantu vai

3.12.82

auṣadhaṃ maṇimantraṃ ca yantraṃ paramakaṃ tathā /
ārohaṇaṃ tathā saudhe kṛtavānnṛpatistadā

3.12.83

na snānaṃ na kṛtaṃ dānaṃ na devyāḥ smaraṇaṃ kṛtam /
na bhūmau śayanaṃ caiva daivaṃ matvā paraṃ tathā

3.12.84

magno mohārṇave ghore mṛtaḥ saudhe'hinā hataḥ /
kṛtvā pāpaṃ kaleryogāttāpasasyāvamānajam

3.12.85

avaśyameva narakaṃ etairācaraṇairbhavet /
tasmāttaṃ pitaraṃ pāpātsamuddhara nṛpottama

3.12.86

sūta uvāca
iti śrutvā vacastasya vyāsasyāmitatejasaḥ /
sāśrukaṇṭho'tiduḥkhārto babhūva janamejayaḥ

3.12.87

dhigidaṃ jīvitaṃ me'dya pitā me narake sthitaḥ /
tatkaromi yathaivādya svargaṃ yātyuttarāsutaḥ

3.12.12

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
tṛtīyaskandhe ambāyajñavidhivarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ

Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc