Devi Bhagavata Purana · Chapter 3.11
satyavratākhyānavarṇanam
lomaśa uvāca
na vedādhyayanaṃ kiñcijjānāti na japaṃ tathā /
dhyānaṃ na devatānāñca na caivārādhanaṃ tathā
nāsanaṃ veda vipro'so prāṇāyāmaṃ tathā punaḥ /
pratyāhāraṃ tu no veda bhūtaśuddhiñca kāraṇam
na mantrakīlakaṃ jāpyaṃ gāyatrīñca na veda saḥ /
śaucaṃ snānavidhiñcaiva tathācamanakaṃ punaḥ
prāṇāgnihotraṃ no veda balidānaṃ na cātithim /
na sandhyāṃ samidho homaṃ viveda ca tathā muniḥ
so'karotprātarutthāya yatkiñciddantadhāvanam /
snānaṃ ca śūdravattatra gaṃgāyāṃ mantravarjitam
phalānyādāya vanyāni madhyānhe'pi yadṛcchayā /
bhakṣyābhakṣyaparijñānaṃ na jānāti śaṭhastathā
satyaṃ brūte sthitastatra nānṛtaṃ vadate punaḥ /
janaiḥ satyatapā nāma kṛtamasya dvijasya vai
nāhitaṃ kasyacitkuryānna tathā'vihitaṃ kvacit /
sukhaṃ svapiti tatraiva nirbhayaścintayanniti
kadā me maraṇaṃ bhāvi duḥkhaṃ jīvāmi kānane /
jīvitaṃ dhikca mūrkhasya tarasā maraṇaṃ dhruvam
daivenāhaṃ kṛto mūrkho nānyo'tra kāraṇaṃ mama /
prāpya caivottamaṃ janma vṛthā jātaṃ mamādhunā
yathā vandhyā surūpā ca yathā vā niṣphalo drumaḥ /
adugdhadohā dhenuśca tathā'haṃ niṣphalaḥ kṛtaḥ
kiṃ nu nindāmyahaṃ daivaṃ nūnaṃ karma mamedṛśam /
na dattaṃ pustakaṃ kṛtvā brāhmaṇāya mahātmane
na vai vidyā mayā dattā pūrvajanmani nirmalā /
tenāhaṃ karmayogena śaṭho'smi ca dvijādhamaḥ
na ca tīrthe tapastaptaṃ sevitā na ca sādhavaḥ /
na dvijāḥ pūjitā dravyaistena jāto'smi duṣṭadhīḥ
vartante muniputrāśca vedaśāstrārthapāragāḥ /
ahaṃ sumūḍhaḥ sañjāto daivayogena kenacit
na jānāmi tapastaptuṃ kiṃ karomi susādhanam /
mithyāyaṃ me'tra saṅkalpo na me bhāgyaṃ śubhaṃ kila
daivameva paraṃ manye dhikpauruṣamanarthakam /
vṛthā śramakṛtaṃ kāryaṃ daivādbhavati sarvathā
brahmā viṣṇuśca rudraśca śakrādyāḥ kila devatāḥ /
kālasya vaśagāḥ sarve kālo hi duratikramaḥ
evaṃvidhānvitarkāṃstu kurvāṇo'harniśaṃ dvijaḥ /
sthitastatrāśrame tīre jānhavyāḥ pāvane sthale
viraktaḥ sa tu sañjātaḥ sthitastatrāśrame dvijaḥ /
kālātivāhanaṃ śāntaścakāra vijane vane
evaṃ sthitasya tu vane vimalodake vai
varṣāṇi tatra navapañca gatāni kāmam /
nārādhanaṃ na ca japaṃ na viveda mantraṃ
kālātivāhanamasau kṛtavān vane vai
jānāti tasya vitataṃ vratameva lokaḥ
satyaṃ vadatyapi muniḥ kila nāmajātam /
jātaṃ yaśaśca sakaleṣu janeṣu kāmaṃ
satyavrato'yamaniśaṃ na mṛṣābhibhāṣī
tatraikadā tu mṛgayāṃ ramamāṇa eva
prāpto niṣādaniśaṭho dhṛtacāpabāṇaḥ /
krīḍan vane'tivipule yamatulyadehaḥ
krūrākṛtirhananakarmaṇi cātidakṣaḥ
tenātikṛṣṭena śareṇa viddhaḥ
kolaḥ kirātena dhanurdhareṇa /
palāyamāno bhayavihvalaśca
muneḥ samīpaṃ vidruto jagāma
vikaṃpamāno rudhirārdradeho
yadā jagāmāśramamaṇḍalaṃ vai /
kālastadātīva dayārdrabhāvaṃ
prāpto munistatra samīkṣya dīnam
agre vrajantaṃ rudhirārdradehaṃ
dṛṣṭvā muniḥ sūkaramāśu viddham /
dayābhiveśādatikampamānaḥ
sārasvataṃ bījamathoccacāra
ajñātapūrvaṃ ca tathāśrutañca
daivānmukhe vai samupāgatañca /
na jñātavānbījamasau vimūḍho
mamajja śoke sa munirmahātmā
kolaḥ praviśyāśramamaṇḍalaṃ tad
gato nikuñje pravilīya gūḍham /
aprāptamārgo dṛḍhanirviṇṇacetāḥ
pravepamānaḥ śarapīḍitatvāt
tataḥ kṣaṇādākaraṇāntakṛṣṭaṃ
cāpaṃ dadhāno'tikarāladehaḥ /
prāptastadante sa ca mṛgyamāṇo
niṣādarājaḥ kila kāla eva
dṛṣṭvā muniṃ tatra kuśāsane sthitaṃ
nāmnā tu satyavratamadvitīyam /
vyādhaḥ praṇamya pramukhe sthito'sau
papraccha kolaḥ kva gato dvijeśa
jānāmi te'haṃ suvrataṃ prasiddhaṃ
tenādya pṛcche mama bāṇaviddhaḥ /
kṣudhārditaṃ me sakalaṃ kuṭumbaṃ
vibhartukāmaḥ kila āgato'smi
vṛttirmamaiṣā vihitā vidhātrā
nānyā'sti viprendra ṛtaṃ bravīmi /
bhartavyameveha kuṭumbamañjasā
kenāpyupāyena śubhāśubhena
satyaṃ bravītvadya satyavrato'si
kṣudhāturo vartate poṣyavargaḥ /
kvāso gataḥ sūkaro bāṇaviddhaḥ
pṛcchāmyahaṃ vāḍava brūhi tūrṇam
teneti pṛṣṭaḥ sa munirmahātmā
vitarkamagnaḥ prababhūva kāmam /
satyavrataṃ me'dya bhavenna bhagnaṃ
na dṛṣṭa ityuccaritena kiṃ vai
gato'tra kolaḥ śaraviddhadehaḥ
kathaṃ bravīmyadya mṛṣā'mṛṣā vā /
kṣudhārdito'yaṃ paripṛcchatīva
dṛṣṭvā haniṣyatyapi sūkaraṃ vai
satyaṃ na satyaṃ khalu yatra hiṃsā
dayānvitaṃ cānṛtameva satyam /
hitaṃ narāṇāṃ bhavatīha yena
tadeva satyaṃ na tathā'nyathaiva
hitaṃ kathaṃ syādubhayorviruddhayo-
staduttaraṃ kiṃ na yathā mṛṣā vacaḥ /
vicārayanvāḍava dharmasaṅkaṭe
na prāpa vaktuṃ vacanaṃ yathocitam
bāṇāhataṃ vīkṣya dayānvitañca
kolaṃ tadante samudāhṛtaṃ vacaḥ /
tena prasannā nijabījataḥ śivā
vidyāṃ durāpāṃ pradadau ca tasmai
bījoccāraṇato devyā vidyā prasphuritākhilā /
vālmīkeśca yathāpūrvaṃ tathā sa hyabhavatkaviḥ
tamuvāca dvijo vyādhaṃ sammukhasthaṃ dhanurdharam /
satyakāmastu dharmātmā ślokamekaṃ dayāparaḥ
yā paśyati na sā brūte yā brūte sā na paśyati /
aho vyādha svakāryārthin kiṃ pṛcchasi punaḥ punaḥ
ityuktastu tadā tena gato'sau paśuhā punaḥ /
nirāśaḥ sūkare tasminparāvṛtto nijālaye
brāhmaṇastu kavirjātaḥ prācetasa ivāparaḥ /
prasiddhaḥ sarvalokeṣu nāmnā satyavrato dvijaḥ
sārasvataṃ tato bījaṃ jajāpa vidhipūrvakam /
paṇḍitaścātivikhyāto dvijo'sau dharaṇītale
pratiparvasu gāyanti brāhmaṇā yadyaśaḥ sadā /
ākhyānaṃ cātivistīrṇa stuvanti munayaḥ kila
tacchrutvā sadanaṃ tasya samāgamya tadāśrame /
yena tyaktaḥ purā tena gṛhaṃ nīto'timānitaḥ
tasmādrājansadā sevyā pūjanīyā ca bhaktitaḥ /
ādiśaktiḥ parā devī jagatāṃ kāraṇaṃ hi sā
tasyā yajñaṃ mahārāja kuru vedavidhānataḥ /
sarvakāmapradaṃ nityaṃ niścayaṃ kathitaṃ purā
smṛtā sampūjitā bhaktyā dhyātā coccāritā stutā /
dadāti vāñchitānarthānkāryadā tena kīrtyate
anubhāvamidaṃ rājan kartavyaṃ sarvathā budhaiḥ /
dṛṣṭvā rogayutāndīnānkṣudhitānnirdhanāñchaṭhān
janānārtāṃstathā mūrkhānpīḍitānvairibhiḥ sadā /
dāsānājñākarānkṣudrānvikalānvihvalānatha
atṛptānbhojane bhoge sadārtānajitendriyān /
tṛṣṇādhikānaśaktāṃśca sadādhiparipīḍitān
tathā vibhavasampannān putrapautravivardhanān /
puṣṭadehāṃśca sambhogaiḥ saṃyutānvedavādinaḥ
rājalakṣmyā yutāñchūrānvaśīkṛtajanānatha /
svajanairaviyuktāṃśca sarvalakṣaṇalakṣitān
vyatirekānvayābhyāṃ ca vicetavyaṃ vicakṣaṇaiḥ /
ebhirna pūjitā devī sarvārthaphaladā śivā
samārādhitā ca tathā nṛbhirebhiḥ sadāmbikā /
yato'mī sukhinaḥ sarve saṃsāre'sminna saṃśayaḥ
vyāsa uvāca
iti rājañchrutaṃ tatra mayā munisamāgame /
lomaśasya mukhātkāmaṃ devīmāhātmyamuttamam
iti sañcintya rājendra kartavyaṃ ca sadārcanam /
bhaktyā paramayā devyāḥ prītyā ca puruṣarṣabha
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
tṛtīyaskandhe satyavratākhyānavarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ
Original text: devībhāgavatapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0