Devi Bhagavata Purana · Chapter 3.10

satyavratākhyānavarṇanam
janamejaya uvāca
ko'sau satyavrato nāma brāhmaṇo dvijasattamaḥ /
kasmindeśe samutpannaḥ kīdṛśaśca vadasva me

kathaṃ tena śrutaḥ śabdaḥ kathamuccāritaḥ punaḥ /
siddhiśca kīdṛśī jātā tasya viprasya tatkṣaṇāt

kathaṃ tuṣṭā bhavānī sā sarvajñā sarvasaṃsthitā /
vistareṇa vadasvādya kathāmetāṃ manoramām

sūta uvāca
iti pṛṣṭastadā rājñā vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
uvāca paramodāraṃ vacanaṃ rasavacchuci

vyāsa uvāca
śṛṇu rājan pravakṣyāmi kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām /
śrutā munisamājeṣu mayā pūrvaṃ kurūdvaha

ekadā'haṃ kuruśreṣṭha kurvaṃstīrthāṭanaṃ śuci /
samprāpto naimiṣāraṇyaṃ pāvanaṃ munisevitam

praṇamyāhaṃ munīnsarvān sthitastatra varāśrame /
vidhiputrāstu yatrāsañjīvanmuktā mahāvratāḥ

kathāprasaṃga evāsīttatra viprasamāgame /
jamadagnistu papraccha munīnevaṃ samāsthitaḥ

jamadagniruvāca
sandeho'sti mahābhāgā mama cetasi tāpasāḥ /
samājeṣu munīnāṃ vai niḥsandeho bhavāmyaham

brahmā viṣṇustathā rudro maghavā varuṇo'nalaḥ /
kuberaḥ pavanastvaṣṭā senānīśca gaṇādhipaḥ

sūryo'śvinau bhagaḥ pūṣā niśānātho grahāstathā /
ārādhanīyatamaḥ ko'tra vāñchitārthaphalapradaḥ

sukhasevyaśca satataṃ cāśutoṣaśca mānadāḥ /
bruvantu munayaḥ śīghraṃ sarvajñāḥ saṃśitavratāḥ

evaṃ praśne kṛte tatra lomaśo vākyamabravīt /
jamadagne śṛṇuṣvaitadyatpṛṣṭaṃ vai tvayā'dhunā

sevanīyatamā śaktiḥ sarveṣāṃ śubhamicchatām /
parā prakṛtirādyā ca sarvagā sarvadā śivā

devānāṃ jananī saiva brahmādīnāṃ mahātmanām /
ādiprakṛtimūlaṃ sā saṃsārapādapasya vai

smṛtā coccāritā devī dadāti kila vāñchitam /
sarvadaivārdracittā sā varadānāya sevitā

itihāsaṃ pravakṣyāmi śṛṇvantu munayaḥ śubham /
akṣaroccāraṇādeva yathā prāptaṃ dvijena vai

kosaleṣu dvijaḥ kaściddevadatteti viśrutaḥ /
anapatyaścakāreṣṭiṃ putrāya vidhipūrvakam

tamasātīramāsthāya kṛtvā maṇḍapamuttamam /
dvijānāhūya vedajñānsatrakarmaviśāradān

kṛtvā vedīṃ vidhānena sthāpayitvā vibhāvasūn /
putreṣṭiṃ vidhivattatra cakāra dvijasattamaḥ

brahmāṇaṃ kalpayāmāsa suhotraṃ munisattamam /
adhvaryuṃ yājñavalkyaṃ ca hotāraṃ ca bṛhaspatim

prastotāraṃ tathā pailamud‌gātāraṃ ca gobhilam /
sabhyānanyānmunīnkṛtvā vidhivatpradadau vasu

ud‌gātā sāmagaḥ śreṣṭhaḥ saptasvarasamanvitam /
rathantaramagāyattu svaritena samanvitam

tadā'sya svarabhaṅgo'bhūtkṛte śvāse muhurmuhuḥ /
devadattaścukopāśu gobhilaṃ pratyuvāca ha

mūrkho'si munimukhyādya svarabhaṅgastvayā kṛtaḥ /
kāmyakarmaṇi sañjāte putrārthaṃ yajataśca me

gobhilastu tadovāca devadattaṃ sukopitaḥ /
mūrkhaste bhavitā putraḥ śaṭhaḥ śabdavivarjitaḥ

sarvaprāṇiśarīre tu śvāsocch‌vāsaḥ sudurgrahaḥ /
na me'tra dūṣaṇaṃ kiṃcitsvarabhaṅge mahāmate

tacchrutvā vacanaṃ tasya gobhilasya mahātmanaḥ /
śāpād‌bhīto devadattastamuvācātiduḥkhitaḥ

kathaṃ kruddho'si viprendra vṛthā mayi nirāgasi /
akrodhanā hi munayo bhavanti sukhadāḥ sadā

svalpe'parādhe viprendra kathaṃ śaptastvayā hyaham /
aputro'haṃ sutaptaḥ prāk tāpayuktaḥ punaḥ kṛtaḥ

mūrkhaputrādaputratvaṃ varaṃ vedavido viduḥ /
tathāpi brāhmaṇo mūrkhaḥ sarveṣāṃ nindya eva hi

paśuvacchūdravaccaiva na yogyaḥ sarvakarmasu /
kiṃ karomīha mūrkheṇa putreṇa dvijasattama

yathā śūdrastathā mūrkho brāhmaṇo nātra saṃśayaḥ /
na pūjārho na dānārho nindyaśca sarvakarmasu

deśe vai vasamānaśca brāhmaṇo vedavarjitaḥ /
karadaḥ śūdravaccaiva mantavyaḥ sa ca bhūbhujā

nāsane pitṛkāryeṣu devakāryeṣu sa dvijaḥ /
mūrkhaḥ samupaveśyaśca kāryaśca phalamicchatā

rājñā śūdrasamo jñeyo na yojyaḥ sarvakarmasu /
karṣakastu dvijaḥ kāryo brāhmaṇo vedavarjitaḥ

vinā vipreṇa kartavyaṃ śrāddhaṃ kuśacaṭena vai /
na tu vipreṇa mūrkheṇa śrāddhaṃ kāryaṃ kadācana

āhārādadhikaṃ cānnaṃ na dātavyamapaṇḍite /
dātā narakamāpnoti grahītā tu viśeṣataḥ

dhigrājyaṃ tasya rājño vai yasya deśe'budhā janāḥ /
pūjyante brāhmaṇā mūrkhā dānamānādikairapi

āsane pūjane dāne yatra bhedo na cāṇvapi /
mūrkhapaṇḍitayorbhedo jñātavyo vibudhena vai

mūrkhā yatra sugarviṣṭhā dānamānaparigrahaiḥ /
tasmindeśe na vastavyaṃ paṇḍitena kathañcana

asatāmupakārāya durjanānāṃ vibhūtayaḥ /
picumandaḥ phalāḍhyo'pi kākairevopabhujyate

bhuktvānnaṃ vedavidvipro vedābhyāsaṃ karoti vai /
krīḍanti pūrvajāstasya svarge pramuditāḥ kila

gobhilātaḥ vimuktaṃ vai tvayā vedaviduttama /
saṃsāre mūrkhaputratvaṃ maraṇādatigarhitam

kṛpāṃ kuru mahābhāga śāpasyānugrahaṃ prati /
dīnoddhāraṇaśakto'si patāmi tava pādayoḥ

lomaśa uvāca
ityuktvā devadattastu patitastasya pādayoḥ /
stuvandīnahṛdatyarthaṃ kṛpaṇaḥ sāśrulocanaḥ

gobhilastu tadā tatra dṛṣṭvā taṃ dīnacetasam /
kṣaṇakopā mahānto vai pāpiṣṭhāḥ kalpakopanāḥ

jalaṃ svabhāvataḥ śītaṃ pāvakātapayogataḥ /
uṣṇaṃ bhavati tacchīghraṃ tadvinā śiśiraṃ bhavet

dayāvāngobhilastvāha devadattaṃ suduḥkhitam /
mūrkho bhūtvā sutaste vai vidvānapi bhaviṣyati

iti dattavaraḥ so'tha mudito'bhūd‌dvijarṣabhaḥ /
iṣṭiṃ samāpya viprānvai visasarja yathāvidhi

kālena kiyatā tasya bhāryā rūpamatī satī /
garbhaṃ dadhāra kāle sā rohiṇī rohiṇīsamā

garbhādhānādikaṃ karma cakāra vidhivad‌dvijaḥ /
puṃsavanavidhānañca śṛṅgārakaraṇaṃ tathā

sīmantonnayanañcaiva kṛtaṃ vedavidhānataḥ /
dadau dānāni mudito matveṣṭiṃ saphalāṃ tathā

śubhe'hni suṣuve putraṃ rohiṇī rohiṇīyute /
dine lagne śubhe'tyarthaṃ jātakarma cakāra saḥ

putradarśanakaṃ kṛtvā nāmakarma cakāra ca /
utathya iti putrasya kṛtaṃ nāma purāvidā

sa cāṣṭame tathā varṣe śubhe vai śubhavāsare /
tasyopanayanaṃ karma cakāra vidhivatpitā

vedamadhyāpayāmāsa gurustaṃ vai vrate sthitam /
noccacāra tathotathyaḥ saṃsthito mugdhavattadā

bahudhā pāṭhitaḥ pitrā na dadhāra matiṃ śaṭhaḥ /
mūḍhavattiṣṭhate'tyarthaṃ taṃ śuśoca pitā tadā

evaṃ kurvansadā'bhyāsaṃ jāto dvādaśavārṣikaḥ /
na veda vidhivatkartuṃ sandhyāvandanakaṃ vidhim

mūrkho'bhūditi lokeṣu gatā vārtā'tivistarā /
brāhmaṇeṣu ca sarveṣu tāpaseṣvitareṣu ca

jahāsa lokastaṃ vipraṃ yatra tatra gataṃ mune /
pitā mātā ninindātha mūrkhaṃ tamatibhartsayan

nindito'tha janaiḥ kāmaṃ pitṛbhyāmatha bāndhavaiḥ /
vairāgyamagamadvipro jagāma vanamapyasau

andho varastathā paṅgurna mūrkhastu varaḥ sutaḥ /
ityukto'sau pitṛbhyāṃ vai viveśa kānanaṃ prati

gaṃgātīre śubhe sthāne kṛtvoṭajamanuttamam /
vanyāṃ vṛttiṃ ca saṅkalpya sthitastatra samāhitaḥ

niyamaṃ ca paraṃ kṛtvā nāsatyaṃ prabravīmyaham /
sthitastatrāśrame ramye brahmacaryavrato hi saḥ

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
tṛtīyaskandhe satyavratākhyānavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ