Devi Bhagavata Purana · Chapter 2.11

sarpasatravarṇanam
sūta uvāca
gataprāṇaṃ tu rājānaṃ bālaṃ putraṃ samīkṣya ca /
cakruśca mantriṇaḥ sarve paralokasya satkriyāḥ

gaṅgātīre dagdhadehaṃ bhasmaprāyaṃ mahīpatim /
agurubhiścābhiyuktāyāṃ citāyāmadhyaropayan

durmaraṇe mṛtasyāsya cakuścaivaurdhvadaihikīm /
kriyāṃ purohitāstasya vedamantrairvidhānataḥ

dadurdānāni viprebhyo gāḥ suvarṇaṃ yathocitam /
annaṃ bahuvidhaṃ tatra vastrāṇi vividhāni ca

sumuhūrte sutaṃ bālaṃ prajānāṃ prītivardhanam /
siṃhāsane śubhe tatra mantriṇaḥ saṃnyaveśayan

paurā jānapadā lokāścakrustaṃ nṛpatiṃ śiśum /
janamejayanāmānaṃ rājalakṣaṇasaṃyutam

dhātreyī śikṣayāmāsa rājacihnāni sarvaśaḥ /
dine dine vardhamānaḥ sa babhūva mahāmatiḥ

prāpte caikādaśe varṣe tasmai kulapurohitaḥ /
yathocitāṃ dadau vidyāṃ jagrāha sa yathocitām

dhanurvedaṃ kṛpaḥ pūrṇaṃ dadāvasmai susaṃskṛtam /
arjunāya yathā droṇaḥ karṇāya bhārgavo yathā

samprāptavidyo balavānvabhūva duratikramaḥ /
dhanurvede tathā vede pāragaḥ paramārthavit

dharmaśāstrārthakuśalaḥ satyavādī jitendriyaḥ /
cakāra rājyaṃ dharmātmā purā dharmasuto yathā

tataḥ suvarṇavarmākhyo rājā kāśipatiḥ kila /
vapuṣṭamāṃ śubhā kanyāṃ dadau pārīkṣitāya ca

sa tāṃ prāpyāsitāpāṅgīṃ mumude janamejayaḥ /
kāśirājasutāṃ kāntāṃ prāpya rājā yathā purā

vicitravīryo mumude subhadrāṃ ca yathārjunaḥ /
vijahāra mahīpālo vaneṣūpavaneṣu ca

tayā kamalapatrākṣyā śacyā śatakraturyathā /
prajāstasya susantuṣṭā babhūvuḥ sukhalālitāḥ

mantriṇaḥ karmakuśalāścakruḥ kāryāṇi sarvaśaḥ /
etasminneva kāle tu muniruttaṅkanāmakaḥ

takṣakeṇa parikliṣṭo hastināpuramabhyagāt /
vairasyāpacitiṃ ko'sya prakuryāditi cintayan

parīkṣitasutaṃ matvā taṃ nṛpaṃ samupāgataḥ /
kāryākāryaṃ na jānāsi samaye nṛpasattama

akartavyaṃ karoṣyadya kartavyaṃ na karoṣi vai /
kiṃ tvāṃ samprārthayāmyadya gatāmarṣaṃ nirudyamam

avairajñamatantrajñaṃ bālaceṣṭāsamanvitam /
janamejaya uvāca
kiṃ vairaṃ na mayā jñātaṃ na kiṃ pratikṛtaṃ mayā

tadvada tvaṃ mahābhāga karomi yadanantaram /
uttaṅka uvāca
pitā te nihato bhūpa takṣakeṇa durātmanā

mantriṇastvaṃ samāhūya pṛccha svapitṛnāśanam /
sūta uvāca
tacchrutvā vacanaṃ rājā papraccha mantrisattamān

ūcuste dvijaśāpena daṣṭaḥ sarpeṇa vai mṛtaḥ /
janamejaya uvāca
śāpo'tra kāraṇaṃ rājñaḥ śaptasya muninā kila

takṣakasya tu ko doṣo brūhi me munisattama /
uttaṅka uvāca
takṣakeṇa dhanaṃ dattvā kaśyapaḥ sannivāritaḥ

na sa kiṃ takṣako vairī pitṛhā tava bhūpate /
bhāryā ruroḥ purā bhūpa daṣṭā sarpeṇa sā mṛtā

avivāhitā tu muninā jīvitā ca punaḥ priyā /
ruruṇāpi kṛtā tatra pratijñā cātidāruṇā

yaṃ yaṃ sarpaṃ prapaśyāmi taṃ taṃ hanmyāyudhena vai /
evaṃ kṛtvā pratijñāṃ sa śastrapāṇī rurustadā

vyacaratpṛthivīṃ rājannighnansarpānyatastataḥ /
ekadā sa vane ghoraṃ ḍuṇḍubhaṃ jarasānvitam

apaśyaddaṇḍamudyamya hantuṃ taṃ samupāyayau /
abhyahan‍ruṣito viprastamuvācātha ḍuṇḍubhaḥ

nāparādhnomi te vipra kasmānmāmabhihaṃsi vai /
rururuvāca
prāṇapriyā me dayitā daṣṭā sarpeṇa sā mṛtā

pratijñeyaṃ tadā sarpa duḥkhitena mayā kṛtā /
ḍuṇḍubha uvāca
nāhaṃ daśāmi te'nye vai ye daśanti bhujaṅgamāḥ

śarīrasamayogena na māṃ hiṃsitumarhasi /
uttaṅka uvāca
śrutvā tāṃ mānuṣīṃ vāṇīṃ sarpeṇoktāṃ manoharām

ruruḥ papraccha ko'si tvaṃ kasmād‌ḍuṇḍubhatāṃ gataḥ /
sarpa uvāca
brāhmaṇo'haṃ purā vipra sakhā me khagamābhidhaḥ

vipro dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ satyavādī jitendriyaḥ /
sa mayā vañjito maurkhyātsarpaṃ kṛtvā ca tārṇakam

bhayaṃ ca prāpito'tyarthamagnihotragṛhe sthitaḥ /
tena bhītena śapto'haṃ vihvalenātivepinā

bhava sarpo mandabuddhe yenāhaṃ dharṣitastvayā /
mayā prasādito'tyarthaṃ sarpeṇāsau dvijottamaḥ

māmuvācātha tatkrodhātkiñcicchāntimavāpya ca /
ruruste mocitā śāpasyāsya sarpa bhaviṣyati

pramatestu suto nūnamiti māṃ so'bravīdvacaḥ /
so'haṃ sarpo rurustvaṃ ca śṛṇu me paramaṃ vacaḥ

ahiṃsā paramo dharmo viprāṇāṃ nātra saṃśayaḥ /
dayā sarvatra kartavyā brāhmaṇena vijānatā

yajñādanyatra viprendra na hiṃsā yājñiko matā /
sūta uvāca
sarpayonervinirmukto bāhmaṇo'sau rurustataḥ

kṛtvā tasya ca śāpāntaṃ parityaktaṃ ca hiṃsanam /
vivāhitā tena bālā mṛtā sajjīvitā punaḥ

kadanaṃ sarvasarpāṇāṃ kṛtaṃ vairamanusmaran /
tvaṃ tu vairaṃ samutsṛjya vartase pannageṣvatha

vimanyurbharataśreṣṭha pitṛghātakareṣu vai /
antarikṣe mṛtastātaḥ snānadānavivarjitaḥ

tasyoddhāraṃ ca rājendra kuru hatvātha pannagān /
piturvairaṃ na jānāti jīvanneva mṛto hi saḥ

durgatiste pitustāvadyāvattānna haniṣyasi /
ambāmakhamiṣaṃ kṛtvā kuru yajñaṃ nṛpottama

sarpasatraṃ mahārāja piturvairamanusmaran /
sūta uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā rājā janmejayastadā

netrābhyāmaśrupātaṃ ca cakārātīva duḥkhitaḥ /
dhiṅ‌māmastu sudurbuddhervṛthā mānakarasya vai

pitā yasya gatiṃ ghorāṃ prāptaḥ pannagapīḍitaḥ /
adyāhaṃ makhamārabhya karomyapacitiṃ pituḥ

hatvā sarpānasandigdho dīpyamāne vibhāvasau /
āhūya mantriṇaḥ sarvān rājā vacanamabravīt

kurvantu yajñasambhāraṃ yathārhaṃ mantrisattamāḥ /
gaṅgātīre śubhāṃ bhūmiṃ māpayitvā dvijottamaiḥ

kurvantu maṇḍapaṃ svasthāḥ śatastambhaṃ manoharam /
vedī yajñasya kartavyā mamādya sacivāḥ khalu

tadaṅgatve vidheyo vai sarpasatraḥ suvistaraḥ /
takṣakastu paśustatra hotottaṅko mahāmuniḥ

śīghramāhūyatāṃ viprāḥ sarvajñā vedapāragāḥ /
sūta uvāca
mantriṇastu tadā cakrurbhūpavākyairvicakṣaṇāḥ

yajñasya sarvasambhāraṃ vedīṃ yajñasya vistṛtām /
havane vartamāne tu sarpāṇāṃ takṣako gataḥ

indraṃ prati bhayārto'haṃ trāhi māmiti cābravīt /
bhayabhītaṃ samāśvāsya svāsane sanniveśya ca

dadāvabhayamatyarthaṃ nirbhayo bhava pannaga /
tamindraśaraṇaṃ jñātvā munirdattābhayaṃ tathā

uttaṅko'hvayadudvignaḥ sendraṃ kṛtvā nimantraṇam /
smṛtastadā takṣakeṇa yāyāvarakulod‌bhavaḥ

āstīko nāma dharmātmā jaratkārusuto muniḥ /
tatrāgatya munerbālastuṣṭāva janamejayam

rājā tamarcayāmāsa dṛṣṭvā bālaṃ supaṇḍitam /
arcayitvā nṛpastaṃ tu chandayāmāsa vāñchitaiḥ

sa tu vavre mahābhāga yajño'yaṃ viramatviti /
satyabaddho nṛpastena prārthitaśca punastathā

homaṃ nivartayāmāsa sarpāṇāṃ munivākyataḥ /
bhārataṃ śrāvayāmāsa vaiśampāyana vistarāt

śrutvāpi nṛpatiḥ kāmaṃ na śāntimabhijagmivān /
vyāsaṃ papraccha bhūpālo mama śāntiḥ kathaṃ bhavet

mano'tidahyate kāmaṃ kiṃ karomi vadasva me /
pitā me durbhagasyaiva mṛtaḥ pārthasutātmajaḥ

kṣatriyāṇāṃ mahābhāga saṅgrāme maraṇaṃ varam /
raṇe vā maraṇaṃ vyāsa gṛhe vā vidhipūrvakam

maraṇaṃ na piturme'bhūdantarikṣe mṛto'vaśaḥ /
śāntyupāyaṃ vadasvātra tvaṃ ca satyavatīsuta

yathā svargaṃ vrajedāśu pitā me durgatiṃ gataḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
dvitīyaskandhe sarpasatravarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ