Devi Bhagavata Purana · Chapter 2.10

parīkṣinmaraṇam
sūta uvāca
tasminneva dine nāmnā takṣakastaṃ nṛpottamam /
śaptaṃ jñātvā gṛhāttūrṇaṃ niḥsṛtaḥ puruṣottamaḥ

vṛddhabrāhmaṇaveṣeṇa takṣakaḥ pathi nirgataḥ /
apaśyatkaśyapaṃ mārge vrajantaṃ nṛpatiṃ prati

tamapṛcchatpannago'sau brāhmaṇaṃ mantravādinam /
kva bhavāṃstvarito yāti kiñca kāryaṃ cikīrṣati

kaśyapa uvāca
parīkṣitaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ takṣakaśca pradhakṣyati /
tatrāhaṃ tvarito yāmi nṛpaṃ kartumapajvaram

mantro'sti mama viprendra viṣanāśakaraḥ kila /
jīvayiṣyāmyahaṃ taṃ vai jīvitavye'dhunā kila

takṣaka uvāca
ahaṃ sa pannago brahmaṃstaṃ dhakṣyāmi mahīpatim /
nivartasva na śaktastvaṃ mayā daṣṭaṃ cikitsitum

kaśyapa uvāca
ahaṃ daṣṭaṃ tvayā sarpa nṛpaṃ śaptaṃ dvijena vai /
jīvayiṣyāmyasandehaṃ kāmaṃ mantrabalena vai

takṣaka uvāca
yadi tvaṃ jīvituṃ yāsi mayā daṣṭaṃ nṛpottamam /
mantraśaktibalaṃ vipra darśaya tvaṃ mamānagha

dhakṣyāmyenaṃ ca nyagrodhaṃ viṣadaṃṣṭrābhiradya vai /
kaśyapa uvāca
jīvayiṣye tvayā daṣṭaṃ dagdhaṃ vā pannagottama

sūta uvāca
adaśatpannago vṛkṣaṃ bhasmasācca cakāra tam /
uvāca kaśyapaṃ bhūyo jīvayainaṃ dvijottama

dṛṣṭvā bhasmīkṛtaṃ vṛkṣaṃ pannagena viṣāgninā /
sarvaṃ bhasma samāhṛtya kaśyapo vākyamabravīt

paśya mantrabalaṃ me'dya nyagrodhaṃ pannagottama /
jīvayāmyadya vṛkṣaṃ vai paśyataste mahāviṣa

ityuktvā jalamādāya kaśyapo mantravittamaḥ /
siṣeca bhasmarāśiṃ taṃ mantritenaiva vāriṇā

tadvārisecanājjāto nyagrodhaḥ pūrvavacchubhaḥ /
vismayaṃ takṣakaḥ prāpto dṛṣṭvā taṃ jīvitaṃ nagam

tamāha kaśyapaṃ nāgaḥ kimarthaṃ te pariśramaḥ /
sampādayāmi taṃ kāmaṃ brūhi vāḍava vāñchitam

kaśyapa uvāca
vittārthī nṛpatiṃ matvā śaptaṃ pannaga niḥsṛtaḥ /
gṛhādahaṃ copakartuṃ vidyayā nṛpasattamam

takṣaka uvāca
vittaṃ gṛhāṇa viprendra yāvadicchasi pārthivāt /
dadāmi svagṛhaṃ yāhi sakāmo'haṃ bhavāmyataḥ

sūta uvāca
tacchrutvā vacanaṃ tasya kaśyapaḥ paramārthavit /
cintayāmāsa manasā kiṃ karomi punaḥ punaḥ

dhanaṃ gahītvā svagṛhaṃ prayāmi yadyahaṃ punaḥ /
bhaviṣyati na me kīrtirloke lobhasamāśrayāt

jīvite'tha nṛpaśreṣṭhe kīrtiḥ syādacalā mama /
dhanaprāptiśca bahudhā bhavetpuṇyaṃ ca jīvanāt

rakṣaṇīyaṃ yaśaḥ kāmaṃ dhigdhanaṃ yaśasā vinā /
sarvasvaṃ raghuṇā pūrvaṃ dattaṃ viprāya kīrtaye

hariścandreṇa karṇena kīrtyarthaṃ bahuvistaram /
upekṣeyaṃ kathaṃ bhūpaṃ dahyamānaṃ viṣāgninā

jīvite'dya mayā rājñi sukhaṃ sarvajanasya ca /
arājake prajānāśo bhavitā nātra saṃśayaḥ

prajānāśasya pāpaṃ me bhaviṣyati mṛte nṛpe /
apakīrtiśca lokeṣu dhanalobhād‌bhaviṣyati

iti sañcintya manasā dhyānaṃ kṛtvā sa kaśyapaḥ /
gatāyuṣaṃ ca nṛpatiṃ jñātavāmbuddhimattaraḥ

āsannamṛtyuṃ rājānaṃ jñātvā dhyānena kaśyapaḥ /
gṛhaṃ yayau sa dharmātmā dhanamādāya takṣakāt

nivartya kaśyapaṃ sarpaḥ saptame divase nṛpam /
hantukāmo jagāmāśu nagaraṃ nāgasāhvayam

śuśrāva nagarasyānte prāsādasthaṃ parīkṣitam /
maṇimantrauṣadhaiḥ kāmaṃ rakṣyamāṇamatandritam

cintāviṣṭastadā nāgo vipraśāpabhayākulaḥ /
cintayāmāsa yogena praviśeyaṃ gṛhaṃ katham

vañjayāmi kathaṃ cainaṃ rājānaṃ pāpakāriṇam /
vipraśāpāddhataṃ mūḍhaṃ viprapīḍākaraṃ śaṭham

pāṇḍavānāṃ kule jātaḥ ko'pi naitādṛśo bhavet /
tāpasasya gale yena mṛtaḥ sarpo niveśitaḥ

kṛtvā vigarhitaṃ karma jānankālagatiṃ nṛpaḥ /
rakṣakānbhavane kṛtvā prāsādamabhigamya ca

mṛtyuṃ vañcayate rājā vartate'dya nirākulaḥ /
taṃ kathaṃ dhakṣayiṣyāmi vipravākyena coditaḥ

na jānāti ca mandātmā maraṇaṃ hyanivartanam /
tenāsau rakṣakānsthāpya saudhārūḍho'dya modate

yadi vai vihito mṛtyurdaivenāmitatejasā /
sa kathaṃ parivarteta kṛtairyat‍naistu koṭibhiḥ

pāṇḍavasya ca dāyādo jānanmṛtyuṃ gataṃ nṛpaḥ /
jīvane matimāsthāya sthitaḥ sthāne nirākulaḥ

dānapuṇyādikaṃ rājā kartumarhati sarvathā /
dharmeṇa hanyate vyādhiryenāyuḥ śāśvataṃ bhavet

nocenmṛtyuvidhiṃ kṛtvā snānadānādikāḥ kriyāḥ /
maraṇaṃ svargalokāya narakāyānyathā bhavetū

dvijapīḍākṛtaṃ pāpaṃ pṛthagvāsya ca bhūpateḥ /
vipraśāpastathā ghora āsanne maraṇe kila

na ko'pi brāhmaṇaḥ pārśve ya enaṃ pratibodhayet /
vedhasā vihito mṛtyuranivāryastu sarvathā

iti sañcintya sarpo'sau svānnāgānnikaṭe sthitān /
kṛtvā tāpasaveṣāṃstānprāhiṇotsubhujaṅgamān

phalamūlādikaṃ gṛhya rājñe nāgo'tha takṣakaḥ /
svayaṃ ca kīṭarūpeṇa phalamadhye sasāra ha

nirgatāste tadā nāgāḥ phalānyādāya satvarāḥ /
te rājabhavanaṃ prāpya sthitāḥ prāsādasannidhau

rakṣakāstāpasāndṛṣṭvā papracchustaccikīrṣitam /
ūcuste bhūpatiṃ draṣṭuṃ prāptāḥ smo'dya tapovanāt

abhimanyusutaṃ vīraṃ kulārkaṃ cārudarśanam /
parivardhayituṃ prāptā mantrairātharvaṇaistathā

nivedayadhvaṃ rājānaṃ darśanārthāgatānmunīn /
kṛtvābhiṣekānyāsyāmo dattvā miṣṭaphalānica

bhāratānāṃ kule vāpi na dṛṣṭā dvārarakṣakāḥ /
na śrutaṃ tāpasānāṃ tu rājño'sandarśanaṃ kila

ārohāmo vayaṃ tatra yatra rājā parīkṣitaḥ /
āśīrbhirvardhayitvainaṃ dattājñāḥ pravrajāmahe

sūta uvāca
ityākarṇya vacasteṣāṃ tāpasānāṃ tu rakṣakāḥ /
pratyūcustān dvijānmatvā nideśaṃ bhūpateryathā

nādya vo darśanaṃ viprā rājñaḥ syāditi no matiḥ /
śvaḥ sarvatāpasairatra tvāgantavyaṃ nṛpālaye

anārohastu prāsādo viprāṇāṃ munisattamāḥ /
vipraśāpabhayād‌rājñā vihito'sti na saṃśayaḥ

tadocustānatho viprāḥ phalamūlajalāni ca /
viprāśiṣaśca rājñe'tha grāhayantu surakṣakāḥ

te gatvā nṛpatiṃ procustāpasānāgatāñjanāḥ /
rājovācānayadhvaṃ vai phalamūlādikaṃ ca yat

pṛcchadhvaṃ tāpasānkāryaṃ prātarāgamanaṃ punaḥ /
praṇāmaṃ kathayadhvaṃ me nādya sandarśanaṃ mama

te gatvātha samādāya phalamūlādikaṃ ca yat /
rājñe samarpayāmāsurbahumānapuraḥsaram

gateṣu teṣu nāgeṣu vipraveṣāvṛteṣu ca /
phalānyādāya rājāsau sacivānidamabravīt

suhṛdo bhakṣayantvadya phalānyetāni sarvaśaḥ /
admyahaṃ caikametadvai phalaṃ viprārpitaṃ mahat

ityuktvā tatphalaṃ dattvā suhṛd‌bhyaścottarāsutaḥ /
kare kṛtvā phalaṃ pakvaṃ dadāra nṛpatiḥ svayam

vidāritaṃ phalaṃ rājñā tatra kṛmirabhūdaṇuḥ /
sa kṛṣṇanayanastāmro dṛṣṭo bhūpatinā svayam

taṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ prāha sacivānvismitānatha /
astamabhyeti savitā viṣādadya na me bhayam

aṅgīkaromi taṃ śāpaṃ kṛmiko māṃ daśatvayam /
evamuktvā sa rājendro grīvāyāṃ saṃnyaveśayat

astaṃ yāte divānāthe dhṛtaḥ kaṇṭhe'tha kīṭakaḥ /
takṣakastu tadā jātaḥ kālarūpī bhayānakaḥ

rājā saṃveṣṭitastena daṣṭaścāpi mahīpatiḥ /
mantriṇo vismayaṃ prāptā rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ

ghorarūpamahiṃ vīkṣya dudruvuste bhayārditāḥ /
cukruśū rakṣakāḥ sarve hāhākāro mahānabhūt

veṣṭito bhogibhogena vinaṣṭabahupauruṣaḥ /
novāca nṛpatiḥ kiñcinna cacālottarāsutaḥ

utthitāgniśikhā ghorā viṣajā takṣakānanāt /
prajajvāla nṛpaṃ tvāśu gataprāṇaṃ cakāra ha

hatvāśu jīvitaṃ rājñastakṣako gagane gataḥ /
jagaddagdhaṃ tu kurvāṇaṃ dadṛśustaṃ janā iha

sa papāta gataprāṇo rājā dagdha iva drumaḥ /
cukuśuśca janāḥ sarve mṛtaṃ dṛṣṭvā narādhipam

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ //
dvitīyaskandhe parīkṣinmaraṇaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ