Devi Bhagavata Purana · Chapter 2.1

mastyagandhotpattivarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
āścaryakarametatte vacanaṃ garbhahetukam /
sandeho'tra samutpannaḥ sarveṣāṃ nastapasvinām

mātā vyāsasya medhāvinnāmnā satyavatīti ca /
vivāhitā purā jñātā rājñā śantanunā yathā

tasyāḥ putraḥ kathaṃ vyāsaḥ satī svabhavane sthitā /
īdṛśī sā kathaṃ rājñā punaḥ śantanunā vṛtā

tasyāṃ putrāvubhau jātau tattvaṃ kathaya suvrata /
vistareṇa mahābhāga kathāṃ paramapāvanīm

utpattiṃ vada vyāsasya satyavatyāstathā punaḥ /
śrotukāmāḥ punaḥ sarve ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ

sūta uvāca
praṇamya paramāṃ śaktiṃ caturvargapradāyinīm /
ādiśaktiṃ vadiṣyāmi kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām

yasyoccāraṇamātreṇa siddhirbhavati śāśvatī /
vyājenāpi hi bījasya vāgbhavasya viśeṣataḥ

samyak sarvātmanā sarvaiḥ sarvakāmārthasiddhaye /
smartavyā sarvathā devī vāñchitārthapradāyinī

rājoparicaro nāma dhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ /
cedideśapatiḥ śrīmān babhūva dvijapūjakaḥ

tapasā tasya tuṣṭena vimānaṃ sphāṭikaṃ śubham /
dattamindreṇa tattasmai sundaraṃ priyakāmyayā

tenārūḍhastu sarvatra yāti divyena bhūpatiḥ /
na bhūmāvuparistho'sau tenoparicaro vasuḥ

vikhyātaḥ sarvalokeṣu dharmanityaḥ sa bhūpatiḥ /
tasya bhāryā varārohā girikā nāma sundarī

putrāścāsya mahāvīryāḥ pañcāsannamitaujasaḥ /
pṛthagdeśeṣu rājānaḥ sthāpitāstena bhūbhujā

vasostu pat‍nī girikā kāmān kāle nyavedayat /
ṛtukālamanuprāptā snātā puṃsavane śuciḥ

tadahaḥ pitaraścainamūcurjahi mṛgāniti /
tacchutvā cintayāmāsa bhāryāmṛtumatīṃ tathā

pitṛvākyaṃ guruṃ matvā kartavyamiti niścitam /
cacāra mṛgayāṃ rājā girikāṃ manasā smaran

vane sthitaḥ sa rājarṣiścitte sasmāra bhāminīm /
atīva rūpasampannāṃ sākṣācchriyamivāparām

tasya retaḥ pracaskanda smaratastāṃ ca kāminīm /
vaṭapatre tu tad‌rājā skannamātraṃ samākṣipat

idaṃ vṛthā pariskannaṃ reto vai na bhavetkatham /
ṛtukālaṃ ca vijñāya matiṃ cakre nṛpastadā

amoghaṃ sarvathā vīryaṃ mama caitanna saṃśayaḥ /
priyāyai preṣayāmyetaditi buddhimakalpayat

śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyāḥ prasamīkṣya saḥ /
abhimantryātha tadvīryaṃ vaṭaparṇapuṭe kṛtam

pārśvasthaṃ śyenamābhāṣya rājovāca dvijaṃ prati /
gṛhāṇedaṃ mahābhāga gaccha śīghraṃ gṛhaṃ mama

matpriyārthamidaṃ saumya gṛhītvā tvaṃ gṛhaṃ naya /
girikāyai prayacchāśu tasyāstvārtavamadya vai

sūta uvāca
ityuktvā pradadau parṇaṃ śyenāya nṛpasattamaḥ /
sa gṛhītvotpapātāśu gaganaṃ gativittamaḥ

gacchantaṃ gaganaṃ śyenaṃ dhṛtvā cañcupuṭe puṭam /
tamapaśyadathāyāntaṃ khagaṃ śyenastathāparaḥ

āmiṣaṃ sa tu vijñāya śīghramabhyadravatkhagam /
tuṇḍayuddhamathākāśe tāvubhau sampracakratuḥ

yuddhyatorapatadretastajjāpi yamunāmbhasi /
khagau tau nirgatau kāmaṃ puṭake patite tadā

etasminsamaye kācid‍adrikā nāma cāpsarāḥ /
brāhmaṇaṃ samanuprāptaṃ sandhyāvandanatatparam

kurvantī jalakeliṃ sā jale magnā cacāra sā /
jagrāha caraṇaṃ nārī dvijasya varavarṇinī

prāṇāyāmaparaḥ so'tha dṛṣṭvā tāṃ kāmacāriṇīm /
śaśāpa bhava matsyī tvaṃ dhyānavighnakarī yataḥ

sā śaptā vipramukhyena babhūva yamunācarī /
śapharī rūpasampannā hyadrikā ca varāpsarāḥ

śyenapādaparibhraṣṭaṃ tacchukramatha vāsavī /
jagrāha tarasābhyetya sādrikā matsyarūpiṇī

atha kālena kiyatā matsyīṃ tāṃ matsyajīvanaḥ /
samprāpte daśame māsi babandha tāṃ manoramām

udaraṃ vidadārāśu sa tasyā matsyajīvanaḥ /
yugmaṃ viniḥsṛtaṃ tasmādudarānmānuṣākṛti

bālaḥ kumāraḥ subhagastathā kanyā śubhānanā /
dṛṣṭvāścaryamidaṃ so'tha vismayaṃ paramaṃ gataḥ

rājñe nivedayāmāsa putrau dvau tu jhaṣod‌bhavau /
rājāpi vismayāviṣṭaḥ sutaṃ jagrāha taṃ śubham

sa matsyo nāma rājāsau dhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ /
vasuputro mahātejāḥ pitrā tulyaparākramaḥ

kālikā vasunā dattā tarasā jalajīvine /
nāmnā kālīti vikhyātā tathā matsyodarīti ca

matsyagandheti nāmnā vai gaṇena samajāyata /
vivardhamānā dāśasya gṛhe sā vāsavī śubhā

ṛṣaya ūcuḥ
adrikā muninā śaptā matsyī jātā varāpsarāḥ /
vidāritā ca dāśena mṛtā ca bhakṣitā punaḥ

kiṃ babhūva punastasyā apsarāyā vadasva tat /
śāpasyāntaṃ kathaṃ sūta kathaṃ svargamavāpa sā

sūta uvāca
śaptā yadā sā muninā vismitā sambabhūva ha /
stutiṃ cakāra viprasya dīneva rudatī tadā

dayāvānbrāhmaṇaḥ prāha tāṃ tadā rudatīṃ striyam /
mā śokaṃ kuru kalyāṇi śāpāntaṃ te vadāmyaham

matkodhaśāpayogena matsyayoniṃ gatā śubhe /
mānuṣau janayitvā tvaṃ śāpamokṣamavāpsyasi

ityuktā tena sā prāpa matsyadehaṃ nadījale /
bālakau janayitvā sā mṛtā muktā ca śāpataḥ

santyajya rūpaṃ matsyasya divyarūpamavāpya ca /
jagāmāmaramārgaṃ ca śāpānte varavarṇinī

evaṃ jātā varā putrī matsyagandhā varānanā /
putrīva pālyamānā sā dāśagehe vyavardhata

matsyagandhā tadā jātā kiśorī cātisuprabhā /
tasya kāryāṇi kurvāṇā vāsavī cātisuprabhā

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
dvitīyaskandhe mastyagandhotpattivarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ