Devi Bhagavata Purana · Chapter 2

atha dvitīyo'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ/
vasudevo mahābhāgaḥ kathaṃ putramavāptavān /
prasenaḥ kutra kṛṣṇena bhramatā'nveṣitaḥ katham

vidhinā kena kasmācca devībhāgavataṃ śrutam /
vasudevena sumate vada sūta kathāmimām

sūta uvāca/
satrājidbhojavaṃśīyo dvāravatyāṃ sukhaṃ vasan /
sūryasyārādhane yukto bhaktaśca paramaḥ sakhā

atha kālena kiyatā prasannaḥ savitā'bhavat /
svalokaṃ darśayāmāsa tadbhaktyā praṇayena ca

tasmai pratītasya bhagavānsyamaṃtakamaṇiṃ dadau /
sa taṃ bibhranmaṇiṃ kaṇṭhe dvārakāmājagāma ha

dṛṣṭvā taṃ tejasā bhrāntā matvādityaṃ puraukasaḥ /
kṛṣṇamūcūḥ samabhyetya sudharmāyāmavasthitam

eṣa āyāti savitā didṛkṣustvāṃ jagatpate /
śrutvā kṛṣṇastu tadvācaṃ prahasyovāca saṃsadi

savitā naiṣa bho bālāḥ satrājinmaṇinā jvalan /
syamantakena cāyāti bhāsvaddattena bhāsvatā

atha viprānsamāhūya svastivācanapūrvakam /
prāveśayatsamabhyarcya satrājitsvagṛhe maṇim

na tatra mārī durbhikṣaṃ nopasargabhayaṃ kvacit /
yatrāste sa maṇirnityamaṣṭabhāra suvarṇadaḥ

atha satrājito bhrātā praseno nāma karhicit /
kaṇṭhe baddhvā maṇiṃ sadyo hayamāruhya saiṃdhavam

mṛgayārthaṃ vanaṃ yātastamadrākṣīnmṛgādhipaḥ /
prasenaṃ sahayaṃ hatvā siṃho jagrāha taṃ maṇim

jāmbavānṛkṣarājo'tha dṛṣṭvā maṇidharaṃ harim /
hatvā ca taṃ biladvāri maṇiṃ jagrāha vīryavān

sa taṃ maṇiṃ svaputrāya krīḍanārthamadātprabhuḥ /
atha cikrīḍa bālo'pi maṇiṃ saṃprāpya bhāsvaram

prasene'nāgate cātha satrājitparyatapyata /
na jāne kena nihataḥ praseno maṇimicchatā

atha lokamukhodgīrṇā kiṃvadantī pure'bhavat /
kṛṣṇena nihato nūnaṃ praseno maṇilipsunā // १६ /
sa taṃ śuśrāva kṛṣṇopi duryaśo liptamātmani /
mārṣṭuṃ tattasya padavīṃ puraukobhiḥ sahāgamat

gatvā sa vipine'paśyatprasenaṃ hariṇā hatam /
yayau mṛgendramanviṣyannasṛgbiṃdvaṃkitādhvanā

atha kṛṣṇo hataṃ siṃhaṃ biladvāri vilokya ca /
uvāca bhagavānvācaṃ kṛpayā puravāsinaḥ

tiṣṭhadhvaṃ yūyamatraiva yāvadāgamanaṃ mama /
praviśāmi bilaṃ tvetanmaṇihārakalabdhaye

tathetyuktvā tu te tasthustatraiva dvārakaukasaḥ /
jagāmāṃtarbilaṃ kṛṣṇo yatra jāmbavato gṛham

ṛkṣarājasutaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo maṇidharaṃ tadā /
hartumaicchanmaṇiṃ tāvaddhātrī cukrośa bhītavat

śrutvā dhātrīravaṃ sadyaḥ samāgatyarthakṣarāṭ tadā /
yuyudhe svāminā sākamaviśrāmamaharniśam

evaṃ trinavarātraṃ tu mahadyuddhamabhūttayoḥ /
kṛṣṇāgamapratīkṣāste tasthurdvāri puraukasaḥ

dvādaśāhaṃ tato bhītyā pratijagmurnijālayam /
tatra te kathayāmāsurvṛttāṃtaṃ sarvamāditaḥ //२५/
satrājitaṃ śapaṃtaste sarve śokākulā bhṛśam /
vāsudevo mahābhāgaḥ śrutvā putrasya tāṃ kathām //२६/
mumoha saparīvārastadā paramayā śucā /
cintayāmāsa bahudhā kathaṃ śreyo bhavenmama //२७/
athājagāma bhagavāndevarṣirbrahmalokataḥ /
utthāya taṃ praṇamyāsau vasudevo'bhyapūjayat //२८/
nārado'nāmayaṃ pṛṣṭvā vāsudevaṃ mahāmatim /
prapaccha ca yaduśreṣṭhaṃ kiṃ citayasi tadvada

vasudeva uvāca/
putro me'tipriyaḥ kṛṣṇaḥ prasenānveṣaṇāya tu /
pauraiḥ sākaṃ vanaṃ gatvā nihataṃ taṃ tadaikṣata

prasenaghātakaṃ dṛṣṭvā biladvāre mṛtaṃ harim /
dvāri paurānadhiṣṭhāya bilāṃtargatavānsvayam //३१/
bahavo divasā yātā nāyātyadyāpi me sutaḥ /
ataḥ śocāmi tad brūhi yena lapsye sutaṃ mune

nārada uvāca/
putraprāptyai yaduśreṣṭha devīmārādhayāṃbikām /
tasyā ārādhanenaiva sadyaḥ śreyo hyavāpsyasi

vasudeva uvāca/
bhagavankā hi sā devī kiṃprabhāvā maheśvarī /
kathamārādhanaṃ tasyā devarṣe kṛpayā vada

nārada uvāca/
vasudeva mahābhāga śṛṇu saṃkṣepato mama /
devyā māhātmyamatulaṃ ko vaktuṃ vistarātkṣamaḥ

yā sā bhagavatī nityā saccidānandarūpiṇī /
parātparatarā devī yayā vyāptamidaṃ jagat

yadārādhanato brahmā sṛjatīdaṃ carācaram /
yāṃ ca stutvā vinirmukto madhukaiṭabhajādbhayāt

viṣṇuryatkṛpayā viśvaṃ bibharti bhagavānidam /
rudraḥ saṃharate yasyāḥ kṛpāpāṃganirīkṣaṇāt

saṃtārabaṃdhaheturyā saiva muktipradāyinī /
sā vidyā paramā devī saiva sarveśvareśvarī

navarātravidhānena sampūjya jagadaṃbikām /
navāhobhiḥ purāṇaṃ ca devyā bhāgavataṃ śṛṇu //४०/
yasya śravaṇamātreṇa sadyaḥ putramavāpsyasi /
bhuktirmuktirna dūrasthā paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām

ityukto nāradenāsau vasudevaḥ praṇamya tam /
uvāca parayā prītyā nāradaṃ munisattamam

vasudeva uvāca/
bhagavaṃstava vākyena saṃsmṛtaṃ vṛttamātmanaḥ /
śrūyatāṃ tacca vakṣyāmi devīmāhātmyasaṃbhavam

purā nabhogirā kaṃso devakyaṣṭamagarbhataḥ /
jñātvātmamṛtyuṃ pāpo māṃ sabhāryāṃ nyaruṇadbhiyā ४४ //
kārāgāre'hamavasaṃ devakyā saha bhāryayā /
jātaṃ jātaṃ samavadhītputraṃ kaṃso'pi pāpakṛt

ṣaṭ putrā nihatāstena tadā śokākulā bhṛśam /
atapyaddevakī devī naktaṃdivamaninditā

tadā'haṃ gargamāhūya muniṃ natvā'bhipūjya ca /
nivedya devakīduḥkhamavocaṃ putrakāmyayā // ४७ /
bhagavankaruṇāsindho yādavānāṃ gururbhavān /
āyuṣmatputrasaṃprāptisādhanaṃ vada me mune

tato gargaḥ prasannātmā māmuvāca dayānidhiḥ /
vasudeva mahābhāga śṛṇu tatsādhanaṃ param

yā sā bhagavatī durgā bhaktadurgatihāriṇī /
tāmārādhaya kalyāṇīṃ sadyaḥ śreyo hyavāpsyasi ५० //
yadārādhanataḥ sarve sarvānkāmānavāpnuyuḥ /
na kiciddurlabhaṃ loke durgārcanavatāṃ nṛṇām

ityukto'haṃ mudā yuktaḥ sabhāryo munipuṅgavam /
praṇamya parayā bhaktyā prāvocaṃ vihitāṃjaliḥ

vasudeva uvāca/
yadyasti bhagavanprītirmayi te karuṇānidhe /
tadā purā madarthe tvaṃ samārādhaya caṇḍikām

niruddhaḥ kaṃsagehe'haṃ na kiṃcitkartumutsahe /
atastvameva duḥkhābdhermāmuddhara mahāmate

ityuktastu mayā prītaḥ provāca munipuṅgavaḥ /
vasudeva tava prītyā kariṣyāmi hitaṃ tava

atha gargamuniḥ prītyā mayā saṃprārthito'gamat /
ārirādhayiṣurdurgāṃ viṃdhyādriṃ brāhmaṇaiḥ saha

tatra gatvā jagaddhātrīṃ bhaktābhīṣṭapradāyinīm /
ārādhayāmāsa munirjapapāṭhaparāyaṇaḥ

yataḥ samāpte niyame vāguvācāśarīriṇī /
prasannā'haṃ mune kāryasiddhistava bhaviṣyati

bhūbhāraharaṇārthāya mayā saṃpreṣito hariḥ /
vasudevasya devakyāṃ svāṃśenāvatariṣyati

kaṃsabhītyā tamādāya bālamānakaduṃdubhiḥ /
prāpayiṣyati sadyastu gokule nandaveśmani // ६० /
yaśodātanayāṃ nītvā svagṛhe kaṃsabhūbhuje /
dāsyatyatha ca tāṃ haṃtuṃ kaṃsa ākṣepsyati kṣitau ६१ //
sā taddhastādvinirgatya sadyo divyavapurddharā /
madaṃśabhūtā viṃdhyādrau kariṣyati jagaddhitam

iti tadvacanaṃ śrutvā praṇamya jagadambikām /
gargo muniḥ prasannātmā mathurāmagamatpurīm

varadānaṃ mahādevyā gargācāryasukhāvaham /
śrutvā sabhāryaḥ saṃprītaḥ paraṃ mudamathāgamat

tadārabhya paraṃ jāne devīmāhātmyamuttamam /
adhunāpi hi devarṣe śrutaṃ tava mukhāṃbujāt

ato bhāgavataṃ devyāstvameva śrāvaya prabho /
madbhāgyādeva devarṣe saṃprāpto'si dayānidhe

vasudevavacaḥ śrutvā nāradaḥ prītamānasaḥ /
sudine śubhanakṣatre kathāraṃbhamathākarot

kathāvighnavighātārthaṃ dvijā jepurnavākṣaram /
mārkaṇḍeyapurāṇoktaṃ peṭhurdevyāḥ stavaṃ tathā

prathamaskaṃdhamārabhya śrīnāradamukhodgatam /
śuśrāva vasudevaśva bhaktyā bhāgavatāmṛtam

navame'hni kathāpūrtau pustakaṃ vācakaṃ tathā /
prasanna: pūjayāmāsa vasudevo mahāmanāḥ

atha tatra bilasyāṃtaḥ kṛṣṇajāṃbavatormṛdhe /
kṛṣṇamuṣṭiviniṣpātaślathāṅgo jāṃbavānabhūt

athāgatasmṛtiḥ so hi bhagavaṃtaṃ praṇamya ca /
uvāca parayā bhaktyā svāparādhaṃ kṣamāpayan // ७२ /
jñāto'si raghuvaryastvaṃ yadroṣātsaritāṃ patiḥ /
kṣobhaṃ jagāma laṃkāṃ ca rāvaṇaḥ sānugo hataḥ

sa evāsi bhavānkṛṣṇa maddaurātmyaṃ kṣamasva bhoḥ /
brūhi yatkaraṇīyaṃ me bhṛtyo'haṃ tava sarvathā

śrutvā jāṃbavato vācamabravījjagadīśvaraḥ /
maṇihetoriha prāptā vayamṛkṣapate bilam

dvijā bhāryayā sahitaṃ kṛṣṇaṃ devarṣirnāradaśvātha
ṛkṣarājastataḥ prītyā kanyāṃ jāmbavatīṃ nijām/
dadau kṛṣṇāya saṃpūjya syamaṃtakamaṇiṃ tathā

sa tāṃ patnīṃ samādāya maṇiṃ kaṃṭhe tathā dadhat /
abhimaṃtryarkṣarājañca pratasthe dvārakāṃ prati

kathāsamāptidivase vasudeva udāradhīḥ /
brāhmaṇānbhojayāmāsa dakṣiṇābhiratoṣayat

āśīrvādaṃ prayuñjānā dvijā yatsamaye hariḥ /
ājagāma kṣaṇe tasminpatnyā saha maṇiṃ dadhat

bhāryayā sahitaṃ kṛṣṇaṃ vasudevapurogamāḥ /
dṛṣṭvā harṣāśrupūrṇākṣāḥ samavāpuḥ parāṃ mudam

devarṣirnāradaścātha kṛṣṇāgamanaharṣitaḥ /
āmaṃtrya vasudevaṃ ca kṛṣṇo brahmasabhāṃ yayau

haricaritamidaṃ yatkīrtitaṃ duryaśoghnaṃ paṭhati vimalabhaktyā śuddhacittaḥ śṛṇoti /
sa bhavati sukhapūrṇaḥ sarvadā siddhikāmo jagati ca vapuṣo'nte muktimārgaṃ labhecca

iti śrīskandapurāṇe mānasakhaṇḍe devībhāgavatamāhātmye dvitīyo'dhyāyaḥ