Devi Bhagavata Purana · Chapter 1.20

dhṛtarāṣṭrādīnāmutpattivarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
śukastu paramāṃ siddhimāptavāndevasattamaḥ /
kiṃ cakāra tato vyāsastanno brūhi savistaram

sūta uvāca
śiṣyā vyāsasya ye'pyāsanvedābhyāsaparāyaṇāḥ /
ājñāmādāya te sarve gatāḥ pūrvaṃ mahītale

asito devalaścaiva vaiśampāyana eva ca /
jaiminiśca sumantuśca gatāḥ sarve tapodhanāḥ

tānetānvīkṣya putraṃ ca lokāntaritamapyuta /
vyāsaḥ śokasamākrānto gamanāyākaronmatim

sasmāra manasā vyāsastāṃ niṣādasutāṃ śubhām /
mātaraṃ jāhnavītīre muktāṃ śokasamanvitām

smṛtvā satyavatīṃ vyāsastyaktvā taṃ parvatottamam /
ājagāma mahātejā janmasthānaṃ svakaṃ muniḥ

dvīpaṃ prāpyātha papraccha kva gatā sā varānanā /
niṣādāstaṃ samācakhyurdattā rājñe tu kanyakā

dāśarājo'pi sampūjya vyāsaṃ prītipuraḥsaram /
svāgatenābhisatkṛtya provāca vihitāñjaliḥ

dāśarāja uvāca
adya me saphalaṃ janma pāvitaṃ naḥ kulaṃ mune /
devānāmapi durdarśaṃ yajjātaṃ tava darśanam

yadarthamāgato'si tvaṃ tad‌brūhi dvijasattama /
api dārā dhanaṃ putrāstvadāyattamidaṃ vibho

sarasvatyāstaṭe ramye cakārāśramamaṇḍalam /
vyāsastapaḥsamāyuktastatraivāsa samāhitaḥ

satyavatyāḥ sutau jātau śantanoramitadyuteḥ /
matvā tau bhrātarau vyāsaḥ sukhamāpa vane sthitaḥ

citrāṅgadaḥ prathamajo rūpavāñchatrutāpanaḥ /
babhūva nṛpateḥ putraḥ sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ

vicitravīryanāmāsau dvitīyaḥ samajāyata /
so'pi sarvaguṇopetaḥ śantanoḥ sukhavardhanaḥ

gāṅgeyaḥ prathamastasya mahāvīro balādhikaḥ /
tathaiva tau sutau jātau satyavatyāṃ mahābalau

śantanustānsutānvīkṣya sarvalakṣaṇasaṃyutān /
amaṃstājayyamātmānaṃ devādīnāṃ mahāmanāḥ

atha kālena kiyatā śantanuḥ kālaparyayāt /
tatyāja dehaṃ dharmātmā dehī jīrṇamivāmbaram

kāladharmagate rājñi bhīṣmaścakre vidhānataḥ /
pretakāryāṇi sarvāṇi dānāni vividhāni ca

citrāṅgadaṃ tato rājye sthāpayāmāsa vīryavān /
svayaṃ na kṛtavān rājyaṃ tasmāddevavrato'bhavat

citrāṅgadastu vīryeṇa pramattaḥ paraduḥkhadaḥ /
babhūva balavānvīraḥ satyavatyātmajaḥ śuciḥ

athaikadā mahābāhuḥ sainyena mahatāvṛtaḥ /
pracacāra vanoddeśātpaśyanvadhyānmṛgān rurūn

citrāṅgadastu gandharvo dṛṣṭvā taṃ mārgagaṃ nṛpam /
uttatārāntikaṃ bhūmervimānavaramāsthitaḥ

tatrābhūcca mahadyuddhaṃ tayoḥ sadṛśavīryayoḥ /
kurukṣetre mahāsthāne trīṇi varṣāṇi tāpasāḥ

indralokamavāpāśu gandharveṇa hato raṇe /
bhīṣmaḥ śrutvā cakārāśu tasyaurdhvadaihikaṃ tadā

gāṅgeyaḥ kṛtaśokastu mantribhiḥ parivāritaḥ /
vicitravīryanāmānaṃ rājyeśaṃ ca cakāra ha

mantribhirbodhitā paścād‌gurubhiśca mahātmabhiḥ /
svaputraṃ rājyagaṃ dṛṣṭvā putraśokahatāpi ca

satyavatyatisantuṣṭā babhūva varavarṇinī /
vyāso'pi bhrātaraṃ śrutvā rājānaṃ mudito'bhavat

yauvanaṃ paramaṃ prāptaḥ satyavatyāḥ sutaḥ śubhaḥ /
cakāra cintāṃ bhīṣmo'pi vivāhārthaṃ kanīyasaḥ

kāśirājasutāstisraḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ /
tena rājñā vivāhārthaṃ sthāpitāśca svayaṃvare

rājāno rājaputrāśca samāhūtāḥ sahasraśaḥ /
icchāsvayaṃvarārthaṃ vai pūjyamānāḥ samāgatāḥ

tatra bhīṣmo mahātejāstā jahāra balena vai /
nirmathya rājakaṃ sarvaṃ rathenaikena vīryavān

sa jitvā pārthivānsarvāṃstāścādāya mahārathaḥ /
bāhuvīryeṇa tejasvī hyāsasāda gajāhvayam

mātṛvad‌bhaginīvacca putrīvaccintayankila /
tisraḥ samānayāmāsa kanyakā vāmalocanāḥ

satyavatyai nivedyāśu dvijānāhūya satvaraḥ /
daivajñānvedaviduṣaḥ paryapṛcchacchubhaṃ dinam

kṛtvā vivāhasambhāraṃ yadā vai bhrātaraṃ nijam /
vicitravīryaṃ dharmiṣṭhaṃ vivāhayati tā yadā

tadā jyeṣṭhāpyuvācedaṃ kanyakā jāhnavīsutam /
lajjamānāsitāpāṅgī tisṝṇāṃ cārulocanā

gaṅgāputra kuruśreṣṭha dharmajña kuladīpaka /
mayā svayaṃvare śālvo vṛto'sti manasā nṛpaḥ

vṛtāhaṃ tena rājñā vai citte premasamākule /
yathāyogyaṃ kuruṣvādya kulasyāsya parantapa

tenāhaṃ vṛtapūrvā'smi tvaṃ ca dharmabhṛtāṃ varaḥ /
balavānasi gāṅgeya yathecchasi tathā kuru

sūta uvāca
evamuktastayā tatra kanyayā kurunandanaḥ /
apṛcchat brāhmaṇānvṛddhānmātaraṃ sacivāṃstathā

sarveṣāṃ matamājñāya gāṅgeyo dharmavittamaḥ /
gaccheti kanyakāṃ prāha yathāruci varānane

visarjitātha sā tena gatā śālvaniketanam /
uvāca taṃ varārohā rājānaṃ manasepsitam

vinirmuktāsmi bhīṣmeṇa tvanmanasketi dharmataḥ /
āgatāsmi mahārāja gṛhāṇādya karaṃ mama

dharmapat‍nī tavātyantaṃ bhavāmi nṛpasattama /
cintito'si mayā pūrvaṃ tvayāhaṃ nātra saṃśayaḥ

śālva uvāca
gṛhītā tvaṃ varārohe bhīṣmeṇa paśyato mama /
rathe saṃsthāpitā tena na grahīṣye karaṃ tava

parocchiṣṭāṃ ca kaḥ kanyāṃ gṛhṇāti matimānnaraḥ /
ato'haṃ na grahīṣyāmi tyaktāṃ bhīṣmeṇa mātṛvat

rudatī vilapantī sā tyaktā tena mahātmanā /
punarbhīṣmaṃ samāgatya rudatī cedamabravīt

śālvo muktāṃ tvayā vīra na gṛhṇāti gṛhāṇa mām /
dharmajño'si mahābhāga mariṣyāmyanyathā hyaham

bhīṣma uvāca
anyacittāṃ kathaṃ tvāṃ vai gṛhṇāmi varavarṇini /
pitaraṃ svaṃ varārohe vraja śīghnaṃ nirākulā

tathoktā sā tu bhīṣmeṇa jagāma vanameva hi /
tapaścakāra vijane tīrthe paramapāvane

dve bhārye cātirūpāḍhye tasya rājño babhūvatuḥ /
ambālikā cāmbikā ca kāśirājasute śubhe

rājā vicitravīryo'sau tābhyāṃ saha mahābalaḥ /
reme nānāvihāraiśca gṛhe copavane tathā

varṣāṇi nava rājendraḥ kurvan krīḍā manoramām /
prāpāsau maraṇaṃ bhūyo gṛhīto rājayakṣmaṇā

mṛte putre'tiduḥkhārtā jātā satyavatī tadā /
kārayāmāsa putrasya pretakāryāṇi mantribhiḥ

bhīṣmamāha tadaikānte vacanaṃ cātiduḥkhitā /
rājyaṃ kuru mahābhāga pituste śantanoḥ suta

bhrāturbhāryāṃ gṛhāṇa tvaṃ vaṃśañca parirakṣaya /
yathā na nāśamāyāti yayātervaṃśa ityuta

bhīṣma uvāca
pratijñā me śrutā mātaḥ pitrarthe yā mayā kṛtā /
nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi na cāhaṃ dārasaṃgraham

sūta uvāca
tadā cintāturā jātā kathaṃ vaṃśo bhavediti /
nālasāddhi sukhaṃ mahyaṃ samutpanne hyarājake

gāṅgeyastāmuvācedaṃ mā cintāṃ kuru bhāmini /
putraṃ vicitravīryasya kṣetrajaṃ copapādaya

kulīnaṃ dvijamāhūya vadhvā saha niyojaya /
nātra doṣo'sti vede'pi kularakṣāvidhau kila

pautraṃ caivaṃ samutpādya rājyaṃ dehi śucismite /
ahaṃ ca pālayiṣyāmi tasya śāsanameva hi

tacchrutvā vacanaṃ tasya kānīnaṃ svasutaṃ munim /
jagāma manasā vyāsaṃ dvaipāyanamakalmaṣam

smṛtamātrastato vyāsa ājagāma sa tāpasaḥ /
kṛtvā praṇāmaṃ mātre'tha saṃsthito dīptimānmuniḥ

bhīṣmeṇa pūjitaḥ kāmaṃ satyavatyā ca mānitaḥ /
tasthau tatra mahātejā vidhūmo'gnirivāparaḥ

tamuvāca muniṃ mātā putramutpādayādhunā /
kṣetre vicitravīryasya sundaraṃ tava vīryajam

vyāsaḥ śrutvā vaco māturāptavākyamamanyata /
omityuktvā sthitastatra ṛtukālamacintayat

ambikā ca yadā snātā nārī ṛtumatī tadā /
saṅgaṃ prāpya muneḥ putramasūtāndhaṃ mahābalam

janmāndhaṃ ca sutaṃ vīkṣya duḥkhitā satyavatyapi /
dvitīyāṃ ca vadhūmāha putramutpādayāśu vai

ṛtukāle'tha samprāpte vyāsena saha saṅgatā /
tathā cāmbālikā rātrau garbhaṃ nārī dadhāra sā

so'pi pāṇḍuḥ suto jāto rājyayogyo na sammataḥ /
putrārthe prerayāmāsa varṣānte ca punarvadhūm

āhūya ca tato vyāsaṃ samprārthya munisattamam /
preṣayāmāsa rātrau sā śayanāgāramuttamam

na gatā ca vadhūstatra preṣyā sampreṣitā tayā /
tasyāṃ ca viduro jāto dāsyāṃ dharmāṃśataḥ śubhaḥ

evaṃ vyāsena te putrā dhṛtarāṣṭrādayastrayaḥ /
utpāditā mahāvīrā vaṃśarakṣaṇahetave

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ tasya vaṃśasamud‌bhavam /
vyāsena rakṣito vaṃśo bhrātṛdharmavidānaghāḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ //
prathamaskandhe dhṛtarāṣṭrādīnāmutpattivarṇanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ