Devi Bhagavata Purana · Chapter 12.10

maṇidvīpavarṇanam
vyāsa uvāca
brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ /
maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ /
purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā /
kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ /
na tatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam /
chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi /
maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ

marutsaṅ‌ghaṭṭanotkīrṇataraṅ‌ga śatasaṅ‌kulaḥ /
rat‍nācchavālukāyukto jhaṣaśaṅ‌khasamākulaḥ

vīcisaṅ‌gharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ /
nānādhvajasamāyuktanānāpotagatāgataiḥ

virājamānaḥ paritastīrarat‍nadrumo mahān /
taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān /
nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ /
caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa /
darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi /
vimānaśatasaṅ‌gharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ

hayaheṣākharāghātabadhirīkṛtadiṅ‌mukhaḥ /
gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ

sevakā devasaṅ‌ghānāṃ bhrājante tatra bhūmipa /
tasminkolāhale rājanna śabdaḥ kenacitkvacit

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule /
pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarāṃsi ca

vāṭikā vividhā rājan rat‍nadrumavirājitāḥ /
taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ /
tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ /
yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ /
navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅ‌kulāḥ

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ /
devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ

likucā hiṅ‌gulāścailā lavaṅ‌gāḥ kaṭphalāstathā /
pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅ‌kolā nāgabhadrakāḥ /
punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ /
gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ /
kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ /
kṣīravṛkṣāśca khadirāściñjābhallātakāstathā

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca /
tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca /
nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa

kokilārāvasaṃyuktā guñjad‌bhramarabhūṣitāḥ /
niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ /
nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ /
haṃsapakṣasamud‌bhūtāvātavrātaiścaladdrumam

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam /
sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ

nṛtyad‌barhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ /
nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ /
caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā /
yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa

patrāṇi kāñcanābhāni rat‍nabījaphalāni ca /
daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājan vasantenartunāniśam /
puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ /
madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ /
atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā /
pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅ‌ganairgānalolupaiḥ

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam /
vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ /
samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṃkhyayā

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa /
daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram /
amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama /
śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ /
nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ

vilāsinīnāṃ vṛndaistu candanadravapaṅ‌kilaiḥ /
puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ

prākāraḥ śobhito rājañchītalāmbuniṣevibhiḥ /
sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ

prākāro vartate rājan muniyojanadairghyavān /
haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ /
vidyutpiṅ‌galanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ /
sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ

nabhaḥśrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī /
ambā dulā nirat‍niścābhramantī meghayantikā

varṣayantī cipuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ /
varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ /
haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharākhilā

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ /
sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ /
vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅ‌ganāḥ /
ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā /
nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā

adhiṣṭhātātra samproktaḥ śarad‌ṛturanāmayaḥ /
iṣulakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate

nānāsiddhā vasantyatra sāṅ‌ganāḥ saparicchadāḥ /
pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān

dīpyamāno mahāśṛṅ‌gairvartate raupyasālakaḥ /
pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ /
modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ /
sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannṛpa

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate /
vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān /
sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā /
kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate /
tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate /
modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ /
nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ /
sāṅ‌ganāḥ parivāraistu saṅ‌ghaśaḥ parivāritāḥ

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān /
puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅ‌kumāruṇavigrahaḥ

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca /
rat‍navṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ

prākāro yasya rat‍nasya tadrat‍naracitā drumāḥ /
vanabhūḥ pakṣiṇaścaiva rat‍navarṇajalāni ca

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarāṃsi kamalāni ca /
prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet

paribhāṣeyamuddiṣṭā rat‍nasālādiṣu prabho /
tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa

dikpālā nivasantyatra pratibrahmāṇḍavartinām /
dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ

pūrvāśāyāṃ samuttuṅ‌gaśṛṅ‌gā pūramarāvatī /
nānopavanasaṃyukto mahendrastatra rājate

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā /
samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān /
devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ

devāṅ‌ganāgaṇayutā śacī tatra virājate /
vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥsadṛśī nṛpa

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate /
nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān /
svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān /
nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk /
vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān

mahājhaṣasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ /
nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ /
vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ /
dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ

marud‌gaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ /
uttarasyāṃ diśi mahān yakṣaloko'sti bhūmipa

yakṣādhirājastatrāste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ /
navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ /
maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk /
īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ

anarghyarat‍nakhacito yatra rudro'dhidaivatam /
manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirādhṛtaḥ /
svasamānairasaṃkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ /
daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ /
antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarā smṛtāḥ

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ /
rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ /
vīrabhadrādisahito rudro rājan virājate

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ /
vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ

citābhasmāṅ‌ga liptāṅ‌gaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ /
ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadiṅ‌mukhaḥ

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ /
bhūtasaṅ‌ghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ /
īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ