Devi Bhagavata Purana · Chapter 1.18

janakopadeśavarṇanam
sūta uvāca//
sūta uvāca
śrutvā tamāgataṃ rājā mantribhiḥ sahitaḥ śuciḥ /
puraḥ purohitaṃ kṛtvā guruputraṃ samabhyagāt

kṛtvārhaṇāṃ nṛpaḥ samyagdattāsanamanuttamam /
papraccha kuśalaṃ gāṃ ca vinivedya payasvinīm

sa ca tāṃ nṛpapūjāṃ vai pratyagṛhṇādyathāvidhi /
papraccha kuśalaṃ rājñe svaṃ nivedya nirāmayam

kṛtvā kuśalasaṃpraśnamupaviṣṭaṃ sukhāsane /
śuka vyāsasutaṃ śāntaṃ paryapṛcchata pārthivaḥ

kiṃ nimittaṃ mahābhāga niḥspṛhasya ca māṃ prati /
jātaṃ hyāgamanaṃ brūhi kāryaṃ tanmunisattama

śuka uvāca
vyāsenokto mahārāja kuru dāraparigraham /
sarveṣāmāśramāṇāṃ ca gṛhasthāśrama uttamaḥ

mayā nāṅgīkṛtaṃ vākyaṃ mattvā bandhaṃ gurorapi /
na bandho'stīti tenokto nāhaṃ tatkṛtavānpunaḥ

iti sandigdhamanasaṃ matvā sa munisattamaḥ /
uvāca vacanaṃ tathyaṃ mithilāṃ gaccha mā śucaḥ

yājyo'sti janakastatra jīvanmukto narādhipaḥ /
videho lokaviditaḥ pāti rājyamakaṇṭakam

kurvan rājyaṃ tathā rājā māyāpāśairna badhyate /
tvaṃ bibheṣi kathaṃ putra vanavṛttiḥ parantapa

paśya taṃ nṛpaśārdūlaṃ tyaja mohaṃ manogatam /
kuru dārānmahābhāga pṛccha vā bhūpatiṃ ca tam

sandehaṃ te manojātaṃ kathayiṣyati pārthivaḥ /
tacchrutvā vacanaṃ tasya māmehi tarasā suta

samprāpto'haṃ mahārāja tvatpure ca tadājñayā /
mokṣakāmo'smi rājendra brūhi kṛtyaṃ mamānagha

tapastīrthavratejyāśca svādhyāyastīrthasevanam /
jñānaṃ vā vada rājendra mokṣaṃ prati ca kāraṇam

janaka uvāca
śṛṇu vipreṇa kartavyaṃ mokṣamārgāśritena yat /
upanīto vasedādau vedābhyāsāya vai gurau

adhītya vedavedāntāndattvā ca gurudakṣiṇām /
samāvṛttastu gārhasthye sadāro nivasenmuniḥ

nyāyavṛttistu santoṣī nirāśī gatakalmaṣaḥ /
agnihotrādikarmāṇi kurvāṇaḥ satyavākśuciḥ

putraṃ pautraṃ samāsādya vānaprasthāśrame vaset /
tapasā ṣaḍ‌ripūñjitvā bhāryāṃ putre niveśya ca

sarvānagnīnyathānyāyamātmanyāropya dharmavit /
vasetturyāśrame śrāntaḥ śuddhe vairāgyasambhave

viraktasyādhikāro'sti saṃnyāse nānyathā kvacit /
vedavākyamidaṃ tathyaṃ nānyatheti matirmama

śukāṣṭacatvāriśadvai saṃskārā vedabodhitāḥ /
catvāriṃśad‌gṛhasthasya proktāstatra mahātmabhiḥ

aṣṭau ca muktikāmasya proktāḥ śamadamādayaḥ /
āśramādāśramaṃ gacchediti śiṣṭānuśāsanam

śuka uvāca
utpanne hṛdi vairāgye jñānavijñānasambhave /
avaśyameva vastavyamāśrameṣu vaneṣu vā

janaka uvāca
indriyāṇi baliṣṭhāni na niyuktāni mānada /
apakvasya prakurvanti vikārāṃstānanekaśaḥ

bhojanecchāṃ sukhecchāṃ ca śayyecchāmātmajasya ca /
yatī bhūtvā kathaṃ kuryādvikāre samupasthite

durjaraṃ vāsanājālaṃ na śāntimupayāti vai /
atastacchamanārthāya krameṇa ca parityajet

ūrdhvaṃ suptaḥ patatyeva na śayānaḥ patatyadhaḥ /
parivrajya paribhraṣṭo na mārgaṃ labhate punaḥ

yathā pipīlikā mūlācchākhāyāmadhirohati /
śanaiḥ śanaiḥ phalaṃ yāti sukhena padagāminī

vihaṅgastarasā yāti vighnaśaṅkāmudasya vai /
śrānto bhavati viśramya sukhaṃ yāti pipīlikā

manastu prabalaṃ kāmamajeyamakṛtātmabhiḥ /
ataḥ krameṇa jetavyamāśramānukrameṇa ca

gṛhasthāśramasaṃstho'pi śāntaḥ sumatirātmavān /
na ca hṛṣyenna ca tapellābhālābhe samo bhavet

vihataṃ karma kurvāṇastyajaṃścintānvitaṃ ca yat /
ātmalābhena santuṣṭo mucyate nātra saṃśayaḥ

paśyāhaṃ rājyasaṃstho'pi jīvanmukto yathānagha /
vicarāmi yathākāmaṃ na me kiñcitprajāyate

bhuñjāno vividhānbhogānkurvankāryāṇyanekaśaḥ /
bhaviṣyāmi yathāhaṃ tvaṃ tathā mukto bhavānagha

kathyate khalu yad‌dṛśyamadṛśyaṃ badhyate kutaḥ /
dṛśyāni pañcabhūtāni guṇāsteṣāṃ tathā punaḥ

ātmā gamyo'numānena pratyakṣo na kadācana /
sa kathaṃ badhyate brahmannirvikāro nirañjanaḥ

manastu sukhaduḥkhānāṃ mahatāṃ kāraṇaṃ dvija /
jāte tu nirmale hyasminsarvaṃ bhavati nirmalam

bhramansarveṣu tīrtheṣu snātvā snātvā punaḥ punaḥ /
nirmalaṃ na mano yāvattāvatsarvaṃ nirarthakam

na deho na ca jīvātmā nendriyāṇi parantapa /
mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ

śuddho muktaḥ sadaivātmā na vai badhyeta karhicit /
bandhamokṣau manaḥsaṃsthau tasmiñchānte praśāmyati

śatrurmitramudāsīno bhedāḥ sarve manogatāḥ /
ekātmatve kathaṃ bhedaḥ sambhaved‌dvaitadarśanāt

jīvo brahma sadaivāhaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
bhedabuddhistu saṃsāre vartamānā pravartate

avidyeyaṃ mahābhāga vidyā caitannivartanam /
vidyāvidye ca vijñeye sarvadaiva vicakṣaṇaiḥ

vinātapaṃ hi chāyāyā jñāyate ca kathaṃ sukham /
avidyayā vinā tadvatkathaṃ vidyāṃ ca vetti vai

guṇā guṇeṣu vartante bhūtāni ca tathaiva ca /
indriyāṇīndriyārtheṣu ko doṣastatra cātmanaḥ

maryādā sarvarakṣārthaṃ kṛtā vedeṣu sarvaśaḥ /
anyathā dharmanāśaḥ syātsaugatānāmivānagha

dharmanāśe vinaṣṭaḥ syādvarṇācāro'tivartitaḥ /
ato vedapradiṣṭena mārgeṇa gacchatāṃ śubham

śuka uvāca
sandeho vartate rājanna nivartati me kvacit /
bhavatā kathitaṃ yattacchṛṇvato me narādhipa

vedadharmeṣu hiṃsā syādadharmabahulā hi sā /
kathaṃ muktiprado dharmo vedokto bata bhūpate

pratyakṣeṇa tvanācāraḥ somapānaṃ narādhipa /
paśūnāṃ hiṃsanaṃ tadvad‌bhakṣaṇaṃ cāmiṣasya ca

sautrāmaṇau tathā proktaḥ pratyakṣeṇa surāgrahaḥ /
dyūtakrīḍā tathā proktā vratāni vividhāni ca

śrūyate sma purā hyāsīcchaśabindurnṛpottamaḥ /
yajvā dharmaparo nityaṃ vadānyaḥ satyasāgaraḥ

goptā ca dharmasetūnāṃ śāstā cotpathagāminām /
yajñāśca vihitāstena bahavo bhūridakṣiṇāḥ

carmaṇāṃ parvato jāto vindhyācalasamaḥ punaḥ /
meghāmbuplāvanājjātā nadī carmaṇvatī śubhā

so'pi rājā divaṃ yātaḥ kīrtirasyācalā bhuvi /
evaṃ dharmeṣu vedeṣu na me buddhiḥ pravartate

strīsaṅgena sadā bhoge sukhamāpnoti mānavaḥ /
alābhe duḥkhamatyantaṃ jīvanmuktaḥ kathaṃ bhavet

janaka uvāca
hiṃsā yajñeṣu pratyakṣā sāhiṃsā parikīrtitā /
upādhiyogato hiṃsā nānyatheti vinirṇayaḥ

yathā cendhanasaṃyogādagnau dhūmaḥ pravartate /
tadviyogāttathā tasminnirdhūmatvaṃ vibhāti vai

ahiṃsāṃ ca tathā viddhi vedoktāṃ munisattama /
rāgiṇāṃ sāpi hiṃsaiva niḥspṛhāṇāṃ na sā matā

arāgeṇa ca yatkarma tathāhaṅkāravarjitam /
akṛtaṃ vedavidvāṃsaḥ pravadanti manīṣiṇaḥ

gṛhasthānāṃ tu hiṃsaiva yā yajñe dvijasattama /
arāgeṇa ca yatkarma tathāhaṃkāravarjitam

sāhiṃsaiva mahābhāga mumukṣūṇāṃ jitātmanām

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
prathamaskandhe śukāya janakopadeśavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ