Devi Bhagavata Purana · Chapter 1.14

vyāsena gṛhasthadharmavarṇanam
sūta uvāca
dṛṣṭvā tāmasitāpāṅgīṃ vyāsaścintāparo'bhavat /
kiṃ karomi na me yogyā devakanyeyamapsarāḥ

evaṃ cintayamānaṃ tu dṛṣṭvā vyāsaṃ tadāpsarāḥ /
bhayabhītā hi sañjātā śāpaṃ mā visṛjedayam

sā kṛtvātha śukīrūpaṃ nirgatā bhayavihvalā /
kṛṣṇastu vismayaṃ prāpto vihaṅgīṃ tāṃ vilokayan

kāmastu dehe vyāsasya darśanādeva saṅgataḥ /
mano'tivismitaṃ jātaṃ sarvagātreṣu vismitaḥ

sa tu dhairyeṇa mahatā nigahṇanmānasaṃ muniḥ /
na śaśāka niyantuṃ ca sa vyāsaḥ prasṛtaṃ manaḥ

bahuśo gṛhyamāṇaṃ ca ghṛtācyā mohitaṃ manaḥ /
bhāvitvānnaiva vidhṛtaṃ vyāsasyāmitatejasaḥ

mandhanaṃ kurvatastasya muneragnicikīrṣayā /
araṇyāmeva sahasā tasya śukramathāpatat

so'vicintya tathā pātaṃ mamanthāraṇimeva ca /
tasmācchukaḥ samud‌bhūto vyāsākṛtimanoharaḥ

vismayaṃ janayanbālaḥ sañjātastadaraṇyajaḥ /
yathādhvare samiddho'gnirbhāti havyena dīptimān

vyāsastu sutamālokya vismayaṃ paramaṃ gataḥ /
kimetaditi sañcintya varadānācchivasya vai

tejorūpī śuko jāto'pyaraṇīgarbhasambhavaḥ /
dvitīyo'gnirivātyarthaṃ dīpyamānaḥ svatejasā

vilokayāmāsa tadā vyāsastu muditaṃ sutam /
divyena tejasā yuktaṃ gārhapatyamivāparam

gaṅgāntaḥ snāpayāmāsa samāgatya girestadā /
puṣpavṛṣṭistu khājjātā śiśorupari tāpasāḥ

jātakarmādikaṃ cakre vyāsastasya mahātmanaḥ /
devadundubhayo nedurnanṛtuścāpsarogaṇāḥ

jagurgandharvapatayo muditāste didṛkṣavaḥ /
viśvāvasurnāradaśca tumburuḥ śukasambhave

tuṣṭuvurmuditāḥ sarve devā vidyādharāstathā /
dṛṣṭvā vyāsasutaṃ divyamaraṇīgarbhasambhavam

antarikṣātpapātorvyāṃ daṇḍaḥ kṛṣṇājinaṃ śubham /
kamaṇḍalustathā divyaḥ śukasyārthe dvijottamāḥ

sadyaḥ sa vavṛdhe bālo jātamātro'tidīptimān /
tasyopanayanaṃ cakre vyāso vidyāvidhānavit

utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ /
upatasthurmahātmānaṃ yathāsya pitaraṃ tathā

yato dṛṣṭaṃ śukīrūpaṃ ghṛtācyāḥ sambhave tadā /
śuketi nāma putrasya cakāra munisattamaḥ

bṛhaspatimupādhyāyaṃ kṛtvā vyāsasutastadā /
vratāni brahmacaryasya cakāra vidhipūrvakam

so'dhītya nikhilānvedān sarahasyānsasaṃgrahān /
dharmaśāstrāṇi sarvāṇi kṛtvā gurukule śukaḥ

gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto munistadā /
ājagāma pituḥ pārśvaṃ kṛṣṇadvaipāyanasya ca

dṛṣṭvā vyāsaḥ śukaṃ prāptaṃ premṇotthāya sasambhramaḥ /
āliliṅga muhurghrāṇaṃ mūrdhni tasya cakāra ha

papraccha kuśalaṃ vyāsastathā cādhyayanaṃ śuci /
āśvāsya sthāpayāmāsa śukaṃ tatrāśrame śubhe

dārakarma tato vyāsaḥ śukasya paryacintayat /
kanyāṃ munisutāṃ kāntāmapṛcchadativegavān

śukaṃ prāha sutaṃ vyāso vedo'dhītastvayānagha /
dharmaśāstrāṇi sarvāṇi kuru bhāryāṃ mahāmate

gārhasthyaṃ ca samāsādya yaja devānpitṝnatha /
ṛṇānmocaya māṃ putra prāpya dārānmanoramān

aputrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca /
tasmātputra mahābhāga kuruṣvādya gṛhāśramam

kṛtvā gṛhāśramaṃ putra sukhinaṃ kuru māṃ śuka /
āśā me mahatī putra pūrayasva mahāmate

tapastaptvā mahāghoraṃ prāpto'si tvamayonijaḥ /
devarūpī mahāprājña pāhi māṃ pitaraṃ śuka

sūta uvāca
iti vādinamabhyāśe prāptaḥ prāha śukastadā /
viraktaḥ so'tiraktaṃ taṃ sākṣātpitaramātmanaḥ

śuka uvāca
kiṃ tvaṃ vadasi dharmajña vedavyāsa mahāmate /
tattvena śādhi śiṣyaṃ māṃ tvadājñāṃ karavāṇyalam

vyāsa uvāca
tvadarthe yattapastaptaṃ mayā putra śataṃ samāḥ /
prāptastvaṃ cātiduḥkhena śivasyārādhanena ca

dadāmi tava vittaṃ tu prārthayitvātha bhūpatim /
sukhaṃ bhuṃkṣva mahāprājña prāpya yauvanamuttamam

śuka uvāca
kiṃ sukhaṃ mānuṣe loke brūhi tāta nirāmayam /
duḥkhaviddhaṃ sukhaṃ prājñā na vadanti sukhaṃ kila

striyaṃ kṛtvā mahābhāga bhavāmi tadvaśānugaḥ /
sukhaṃ kiṃ paratantrasya strījitasya viśeṣataḥ

kadācidapi mucyeta lohakāṣṭhādiyantritaḥ /
putradārairnibaddhastu na vimucyeta karhicit

viṇmūtrasambhavo deho nārīṇāṃ tanmayastathā /
kaḥ prītiṃ tatra viprendra vibudhaḥ kartumicchati

ayonijo'haṃ viprarṣe yonau me kīdṛśī matiḥ /
na vāñchāmyahamagre'pi yonāveva samud‌bhavam

viṭsukhaṃ kimu vāñchāmi tyaktvā''tmasukhamad‌bhutam /
ātmārāmaśca bhūyo'pi na bhavatyatilolupaḥ

prathamaṃ paṭhitā vedā mayā vistāritāśca te /
hiṃsāmayāste patitāḥ karmamārgapravartakāḥ

bṛhaspatirguruḥ prāptaḥ so'pi magno gṛhārṇave /
avidyāgrastahṛdayaḥ kathaṃ tārayituṃ kṣamaḥ

rogagrasto yathā vaidyaḥ pararogacikitsakaḥ /
tathā gururmumukṣorme gṛhastho'yaṃ viḍambanā

kṛtvā praṇāmaṃ gurave tvatsamīpamupāgataḥ /
trāhi māṃ tattvabodhena bhītaṃ saṃsārasarpataḥ

saṃsāre'sminmahāghore bhramaṇaṃ nabhacakravat /
na ca viśramaṇaṃ kyāpi sūryasyeva divāniśi

kiṃ sukhaṃ tāta saṃsāre nijatattvavicāraṇāt /
mūḍhānāṃ sukhabuddhistu viṭsu kīṭasukhaṃ yathā

adhītya vedaśāstrāṇi saṃsāre rāgiṇaśca ye /
tebhyaḥ paro na mūrkho'sti sadharmā śvāśvasūkaraiḥ

mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya vedaśāstrāṇyadhītya ca /
badhyate yadi saṃsāre ko vimucyeta mānavaḥ

nātaḥ parataraṃ loke kvacidāścaryamad‌bhutam /
putradāragṛhāsaktaḥ paṇḍitaḥ parigīyate

na bādhyate yaḥ saṃsāre naro māyāguṇaistribhiḥ /
sa vidvānsa ca medhāvī śāstrapāraṃ gato hi saḥ

kiṃ vṛthādhyayanenātra dṛḍhabandhakareṇa ca /
paṭhitavyaṃ tadevāśu mocayed‌bhavabandhanāt

gahṇāti puruṣaṃ yasmād‌gṛhaṃ tena prakīrtitam /
kva sukhaṃ bandhanāgāre tena bhīto'smyahaṃ pitaḥ

ye'budhā mandamatayo vidhinā muṣitāśca ye /
te prāpya mānuṣaṃ janma punarbandhaṃ viśantyuta

vyāsa uvāca
na gṛhaṃ bandhanāgāraṃ bandhane na ca kāraṇam /
manasā yo vinirmukto gṛhastho'pi vimucyate

nyāyāgatadhanaḥ kurvanvedoktaṃ vidhivatkramāt /
gṛhastho'pi vimucyeta śrāddhakṛtsatyavāk śuciḥ

brahmacārī yatiścaiva vānaprastho vratasthitaḥ /
gṛhasthaṃ samupāsante madhyāhnātikrame sadā

śraddhayā cānnadānena vācā sūnṛtayā tathā /
upakurvanti dharmasthā gṛhāśramanivāsinaḥ

gṛhāśramātparo dharmo na dṛṣṭo na ca vai śrutaḥ /
vasiṣṭhādibhirācāryairjñānibhiḥ samupāśritaḥ

kimasādhyaṃ mahābhāga vedoktāni ca kurvataḥ /
svargaṃ mokṣaṃ ca sajjanma yadyadvāñchati tad‌bhavet

āśramādāśramaṃ gacchediti dharmavido viduḥ /
tasmādagniṃ samādhāya kuru karmāṇyatandritaḥ

devānpitṝnmanuṣyāṃśca santarpya vidhivatsuta /
putramutpādya dharmajña saṃyojya ca gṛhāśrame

tyaktvāgṛhaṃ vanaṃ gatvā kartāsi vratamuttamam /
vānaprasthāśramaṃ kṛtvā saṃnyāsaṃ ca tataḥ param

indriyāṇi mahābhāga mādakāni suniścitam /
adārasya durantāni pañcaiva manasā saha

tasmāddārānprakurvīta tajjayāya mahāmate /
vārdhake tapa ātiṣṭhediti śāstroditaṃ vacaḥ

viśvāmitro mahābhāga tapaḥ kṛtvātiduścaram /
trīṇi varṣasahasrāṇi nirāhāro jitendriyaḥ

mohitaśca mahātejā vane menakayā sthitaḥ /
śakuntalā samutpannā putrī tadvīryajā śubhā

dṛṣṭvā dāśasutāṃ kālīṃ pitā mama parāśaraḥ /
kāmabāṇārditaḥ kanyāṃ tāṃ jagrāhoḍupe sthitaḥ

brahmāpi svasutāṃ dṛṣṭvā pañcabāṇaprapīḍitaḥ /
dhāvamānaśca rudreṇa mūrcchitaśca nivāritaḥ

tasmāttvamapi kalyāṇa kuru me vacanaṃ hitam /
kulajāṃ kanyakāṃ vṛtvā vedamārgaṃ samāśraya

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathamaskandhe
vyāsena gṛhasthadharmavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ