Language

ENहिગુ
Scripture Library

Daśavidhāhetunirūpaṇa · Part 6168

[108.17] "nekṣeta pūjāvelāyāṃ naraṃ vatsa bahiṣkṛtam /
[108.18] dadhīcinā gautamena ye śaptā brāhmaṇādhamāḥ // [SkandaP ]
[108.19] kalāv avatariṣyanti ninditās*{834}* te bahiṣkṛtāḥ //" iti [SkandaP ]
[108.20] sāmbapurāṇe: "śrutibhraṣṭaḥ smṛtiprokta*{835}* prāyaścitte bhayaṃ gataḥ /
[108.21] krameṇa śrutisiddhyarthaṃ manuṣyas tantram āśrayet // [SāmbaP]
[108.22] dharmaśāstre purāṇe ca proktaṃ hi maraṇāntikam /
[108.23] prāyaścittaṃ manuṣyāṇāṃ pāpiṣṭhānāṃ sudāruṇam // [SāmbaP]
!{823}! KūrmaP: na vedabāhye puruṣe.
[pāñcarātramārgānusāriṇāṃ śrautasmārtabāhyatvam]
[109.1] bhayaṃ durbalacittānāṃ maraṇe jāyate bhṛśam /
[109.2] teṣām evābhirakṣārthaṃ tad ahaṃ tantram uktavān // [SāmbaP]
[109.3] pāñcarātraṃ bhāgavataṃ tantraṃ sāttvatanāmakam /
[109.4] vedabhraṣṭān samuddiśya kamalāpatir abravīt* //{836}*" iti [SāmbaP]
[109.5] anyatra: "athāṃśoḥ sāttvato nāma viṣṇubhaktaḥ pratāpavān /
[109.6] mahātmā dānanirato dhanurvedavidāṃ varaḥ //
[109.7] sa nāradasya vacanād vāsudevārcane rataḥ /
[109.8] śāstraṃ pravartayāmāsa kuṇḍagolādibhiḥ śritam //
[109.9] tasya nāmnā tu vikhyātaṃ sāttvataṃ nāma śobhanam /
[109.10] pravartate mahacchāstraṃ kuṇḍādīnāṃ hitāvaham //" iti
[109.11] vāsiṣṭhe: "bṛddhaśāvaka nirgandhāḥ pāñcarātravido janāḥ* /{837}*
[109.12] kāpālikāḥ pāśupatāḥ pāṣaṇḍā ye ca tadvidhāḥ // [VāsiṣṭhaDhŚ ]
[109.13] yasyāśnanti havīṃśy ete durātmānas tu tāmasāḥ /
[109.14] na tasya tad bhavec chāstraṃ pretyeha ca na tatphalam //" iti. [VāsiṣṭhaDhŚ ]
[109.15] laiṅge - navamādhyāye yugadharme
[109.16] "aṅkitāś ca bhaviṣyanti devatāyudhalāñchanaiḥ /
[109.17] nārāyaṇam aśṛṇvanti yugānte samupasthite // [LiṅgaP]
[109.18] anyāni yāni karmāṇi śrautāni munisattama /
[109.19] smārtāni nācariṣyanti kalau brahman*{838}* narās sadā // [LiṅgaP]
[109.20] āmnāyaṃ dharmaśāstrañ ca purāṇaṃ bhārataṃ mune /
[109.21] alpamātram iti brahman*{839}* vadiṣyanti kalau yuge // [LiṅgaP]
[109.22] na kuryuḥ śrautakarmāṇi śraddhayā munisattama /
[109.23] svadharme rucitā nāsti brāhmaṇānāṃ kalau yuge // [LiṅgaP]
[109.24] pāñcarātraṃ praśaṃsanti kecid bhāgavataṃ mune /
[109.25] kecit kāpālam icchanti kecit pāśupataṃ mune // [LiṅgaP]
!{836}! DHN[T] 622: uktavān.
[cakrāṅkanasya bhāvanārūpeṇaiva kartavyatā]
[110.1] kecid bauddhaṃ praśaṃsanti kecid daigambaraṃ tathā /
[110.2] kecil lokāyataṃ brahman*{840}* kecit saumaṃ*{841}* mahāmune // [LiṅgaP]
[110.3] lākulaṃ kecid icchanti tathā kecit tu bhairavam /
[110.4] kecid vāmaṃ praśaṃsanti kecic chāktaṃ tathaiva ca // [LiṅgaP]

[110.5] śāmbhavaṃ kecid icchanti yāmalaṃ bhuvi kecana /
[110.6] anyāni yāni śāstrāṇi viruddhāni mahāmune // [LiṅgaP]
[110.7] tīrthavikrayiṇaḥ kecid devavikrayiṇaḥ pare /
[110.8] kṣīravikrayiṇaḥ kecid ājyavikrayiṇaḥ pare // [LiṅgaP]
[110.9] māṃsavikrayiṇaḥ kecit surāvikrayiṇaḥ pare /
[110.10] putravikrayiṇaḥ kecid dāravikrayiṇaḥ pare // [LiṅgaP]
[110.11] bhartṛvikrayiṇaḥ kecid bhaviṣyanti kalau narāḥ //" iti [LiṅgaP]
[110.12] ataḥ pāñcarātoktaṃ taptacakradhāraṇaṃ*{842}* sarvasādhāraṇaṃ na bhavantīti siddham.*{843}*
[110.13-16] atha yad uktaṃ sarvasādhāraṇaṃ na bhavatīti tan nopapadyate - ātharvaṇe "cakraṃ bibharti vapuṣābhitaptaṃ balaṃ devānāmamitasya viṣṇoḥ. sa eti nākaṃ duritā vidhūya prayānti yadyatayo vītarāgāḥ, "caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ"*{844}* ityādi śrutibhiḥ sarvasādhāraṇatvena śrūyamāṇatvāt iti cet - na.
[110.17-20] taptacakradhāraṇe prāyaścittavidhānāt. ataḥ yathoktamārgeṇa bhāvanārūpeṇaiva cakrāṅkanaṃ na tu taptarūpeṇa. sarvasādhāraṇaśrutis tu vaikhānasetaraviṣayā*{845}*. "yasya me śriyam" ityādi śrutyavirodhena arthavyavasthāyāḥ kāryatvāt. ataḥ taptacakrāṅkanaṃ sarvasādhāraṇaṃ na bhavati.
[110.21] kiñ ca: "yatra śāstragatir bhinnā sarvakarmasu bhārata /
[110.22] udite 'nudite caiva homabhede yathā bhavet /
[110.23] sa garīyān mahābāho sarvaśāstroditād api //"
[110.24] iti sumantusmaraṇāc ca vyavasthitavikalpotra vaktavyaḥ.
!{840}! DHN[T] 624: brahmān.
[viṣṇor eva saṃhārakartṛtvam]
[111.1-2] kiñca brahmarudrādīnām api saṃhārakartā harir eveti śrūyate. yajuṣi - hariṃ harantam anuyanti devāḥ viśvasyeśānaṃ*{846}* vṛṣabhaṃ matīnām" iti.ab hier Telugu überprüfen
[viṣṇukartṛkarudropāsanasya kāraṇam]
[111.3] brahmapurāṇe: "brahmāṇam indraṃ rudrañ ca yamaṃ varuṇam eva ca /
[111.4] nigṛhyāharate yasmāt tasmād dharir ihocyate // [Brahma.P ]
[111.5] brahmā śambhus tathaivārkaś candramāś ca śatakratuḥ /
[111.6] evam ādyās tathaivānye yuktā vaiṣṇavatejasā // [Brahma.P ]
[111.7] jagatkāryāvasāne tu viyujyante ca tejasā /
[111.8] tejasaś caiva te sarve pañcatvam upayānti ca//" iti [BrahmaP ]
[111.9-14] nanu - "hariṃ harantaṃ" iti pūrvopāttayajuṣi īśānaśabdaśravaṇāt rudra eva saṃhārakarteti śrūyate iti cet - tad asat. tatra "viśvasyeśāna," iti jaganniyāmakatvam ucyate. bis hier telugu noch überprüfentathā ca "patiṃ viśrasyātmeśvara," itivat nārāyaṇa eva atra pratipādyaḥ. "asyeśānā jagato viṣṇupatnī" sa hariḥ suvittamaḥ, "perur indrāya pinvata" "virāḍ asi", "bṛhatī śravasīndrapatnī dharmapatnī", "sa brahmā sa śivas sendraḥ", ityādi śrutayotra vibhāvanīyāḥ.
[111.15] nanu kaurme aṣṭamādhyāye - rāmāyaṇasaṃkṣepe:
[111.16] "sa kṛtvā vānaraśataiḥ laṅkādvāraṃ mahodadhau* //{847}* [KūrmaP 21.44cd]
[111.17] setuṃ paramadharmātmā rāvaṇaṃ hatavān prabhuḥ //" [KūrmaP 21.45ab]
[111.18] iti rāvaṇavadhādikaṃ pratipādya:
[111.19] "setumadhye mahādevam īśānaṃ kṛttivāsasam // [KūrmaP 21.46cd]
[111.20] sthāpayāmāsa liṅgasthaṃ pūjayāmāsa rāghavaḥ /
[111.21] tasya devo mahādevaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ // [KūrmaP 21.47]
[111.22] pratyakṣam eva bhagavān dattavān varam uttamam /" [KūrmaP 21.48ab]
!{846}! DHN[T] 702: viśvasyeśāniṃ.
[rudrasya varadātṛtvaṃ viṣṇuprasādalabdham]
[112.1-2] iti bhagavate rudropāsanam ucyate iti cet - satyam. rudrasya tad api bhagavadvaraprasādalabdham. evaṃ hi vārāhe prāgitihāse rudragītāsu ucyate, yathā -
[112.3] agastyaṃ prati rudraḥ:
[112.4] "brahmaṇāhaṃ purā sṛṣṭaḥ proktaḥ sṛja iti prajāḥ /
[112.5] avijñātāsamartho 'haṃ nimagnassalile dvija //" ity ārabhya [VarāhaP]
[112.6-7] jalamadhye kālamedhasaṅkāśaḥ atiśobhanaḥ puṇḍarīkākṣaḥ kaścit puruṣo rudreṇa dṛṣṭaḥ kastvam iti rudreṇa pṛṣṭasya tasya prativacanam:

[112.8] "ahaṃ nārāyaṇo devo jalaśāyī sanātanaḥ /
[112.9] divyaṃ cakṣur bhavatu te tena māṃ paśya yatnataḥ //" iti pratipādya [VarāhaP]
[112.10] "evam uktas tadā tena yāvat paśyāmm*{848}* ahaṃ tanum /
[112.11] tāvad aṅguṣṭhamātran tu jvaladbhāskaratejasam // [VarāhaP]
[112.12] tam evāhaṃ prapaśyāmi tasya nābhau tu paṅkajam /
[112.13] brahmāṇaṃ tatra paśyāmi hy ātmānañ ca tadaṅkataḥ // [VarāhaP]
[112.14] evaṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ tato harṣam upāgataḥ /
[112.15] taṃ stotuṃ dvijaśārdūla matir me samajāyata //" [VarāhaP]
[112.16-17] ity upakramya mahatstotram uktvā ante rudreṇa bhagavantaṃ pratyabhīṣṭanivedanaṃ pratipāditam. yathā:
[112.18] "iti stuto me bhagavannanāde juṣasva bhaktasya viśeṣataś ca /
[112.19] sṛṣṭiṃ sṛjasveti tu coditasya sarvajñatāṃ dehi namo 'stu viṣṇo //" iti [VarāhaP]
[112.20] evaṃ stotre parisamāpite
[112.21] "varaṃ varava bhadraṃ te devadeva umāpate //" [VarāhaP]
[112.22] iti bhagavatā niyuktaḥ rudra:
[112.23] "brahmaṇā cāham uktas tu prajās sṛja iti prabho /
[112.24] tatra jñānaṃ prayacchasva trividhaṃ bhūtabhāvana //" iti prārthayāmāsa. [VarāhaP]
[viṣṇoḥ śarabharūparudrādisaṃhārakatvam]
[113.1] tadā śrībhagavān:
[113.2] "sarvajñas tvaṃ na sandeho jñānarāśisanātanaḥ /
[113.3] devānāñ ca sadā pūjyaḥ sarvadā tvaṃ bhaviṣyasi // [VarāhaP.]
[113.4] evam ukte punarvākyam uvācomāpatir mudā /
[113.5] anyaṃ dehi varaṃ deva prasiddhaṃ sarvajantuṣu // [VarāhaP]
[113.6] martyo bhūtvā bhavān eva māmārādhaya keśava /
[113.7] māṃ vahasya ca deveśa varaṃ matto gṛhāṇa ca // [VarāhaP.]
[113.8] yenāhaṃ sarvadevānāṃ pūjyāt pūjyataro 'bhavat //" iti punaḥ tena prārthitaḥ [VarāhaP]
[113.9] śrībhagavān: "devakāryāvatāreṣu mānuṣyatvam upāgataḥ /
[113.10] tvām evārādhayiṣyāmi tvañ ca me varado bhava // [VarāhaP]
[113.11] yattvayoktaṃ vahasveti devadeva umāpate /
[113.12] sa tvāṃ vahāmi deva tvāṃ megho bhūtvā śataṃ samāḥ //" iti varam api dadau.
[113.13] "evam eva harir devaḥ sarveśas sarvabhāvanaḥ /
[113.14] varado 'bhūt purā mahyaṃ tenāhaṃ daivatair vṛtaḥ // [VarāhaP.]
[113.15] nārāyaṇāt paro devo na bhūto na bhaviṣyati /
[113.16] etad rahasyaṃ devānāṃ purāṇānāñ ca sattama //" iti [VarāhaP]
[113.17] kiñca
[113.18] śrīviṣṇupurāṇe: "devatiryaṅmanuṣyeṣu śarīragrahaṇātmikā /
[113.19] līleyaṃ sarvabhūtasya tava ceṣṭopalakṣaṇā // [ViṣṇuP ]
[113.20] devatiryaṅmanuṣyākhyā ceṣṭāvanti svalīlayā /
[113.21] jagatām upakārāya na sā karmanimittajā //" iti [ViṣṇuP ]
[113.22-23] evaṃ nṛsiṃharūpiṇā bhagavatā śarabharūpeṇāgatānāṃ brahmarudrādīnām api saṃhārādikaṃ nārasiṃhapurāṇādiṣv avagamyate. yathā:
[śarabhanirmāṇādiprakāraḥ]

[114.1] hiraṇyakavadhānantaraṃ: tatra saptatriṃśādhyāye
[114.2] "hiraṇyakaśipos trastān sendrān devān bṛhaspatiḥ /
[114.3] kṣīrodasyottaraṃ gatvā stūyatāṃ tatra keśavaḥ // [NarasiṃhaP]
[114.4] yuṣmābhis saṃstuto viṣṇuḥ prasanno bhavati kṣaṇāt//" ity ārabhya [NarasiṃhaP]
[114.5] "yuṣmad āgamanaṃ sarvaṃ jānāmy asuramardanāḥ /
[114.6] hiraṇyakavināśārthaṃ stuto 'haṃ śaṅkareṇa ca // ity uktvā [NarasiṃhaP]
[114.7] hiraṇyakavadhānantaraṃ
[114.8] "tasya kopābhibhūtasya nṛsiṃhasya jagatpateḥ /
[114.9] dṛṣṭvā bhayānakaṃ rūpaṃ vitresur devadānavāḥ //" [NarasiṃhaP]
[114.10] ity ārabhyoktastotrānantaraṃ brahmasamīpagamanādikaṃ pratipādya:
[114.11] "tasmin bhagavati kruddhe nṛsiṃhe paramātmani /
[114.12] pravepitaṃ jagad idaṃ deveśe kupite bhṛśam // [NarasiṃhaP]
[114.13] tvatto hi nānyaś śaraṇaṃ devānām iha vidyate /
[114.14] narasiṃhasamudbhūtaṃ bhayaṃ nāśaya me hare //" [NarasiṃhaP]
[114.15] ityādinā rudraprārthanādikam uktvā
[114.16] "hato hiraṇyakaśipuḥ yena daityo mahābalaḥ /
[114.17] ko naś śamayitā tasya kopasya harimedhasaḥ // [NarasiṃhaP.]
[114.18] tvaṃ me janayitā deva sa te janayitā hariḥ /
[114.19] tasya devasya kaś śakto viṣṇor vai nigrahe bhavet // [NarasiṃhaP]
[114.20] yad bhayāt pavate vāyuḥ sūryas tapati yad bhayāt /
[114.21] yad bhayād dharaṇī dhatte nigrahe tasya kaḥ prabhuḥ /
[114.22] tathāpy upāyo dṛśyo me parameṇa samādhinā // [NarasiṃhaP]
[114.23] kṛte tasmin bhavec chreyaḥ tūṣṇīṃ bhāvo na rocate /
[114.24] aśvānāṃ mahiṣaḥ śatruḥ vāraṇānāṃ mṛgādhipaḥ // [NarasiṃhaP.]
[115.1] vānarāṇāṃ tathā meṣaḥ phaṇīnāṃ garuḍaḥ smṛtaḥ /
[115.2] mūṣakānān tu mārjāro mṛgāṇāṃ śvā prakīrtitaḥ // [NarasiṃhaP.]
[115.3] vāyasānāṃ divābhītaḥ siṃhānāṃ śarabhas tathā /
[115.4] tato nirmāpayiṣyāmaḥ śarabhaṃ bhayaśāntaye // [NarasiṃhaP.]
[115.5] śarabho 'dhiṣṭhito 'smābhiḥ nṛsiṃhaṃ śamayiṣyati /
[115.6] ity evam uktvā bhagavān sasarja śarabhaṃ tathā // [NarasiṃhaP.]
[115.7] yasya sandarśanād eva trastamāsīj jagattrayam /
[115.8] tatas tasya bhavānīśaḥ tuṇḍasthānam arocata // [NarasiṃhaP]
[115.9] pṛṣṭhabhāge caturvaktaṃ tasya rudro nyaveśayat /
[115.10] somasūryau nayanayoḥ mārutaṃ pakṣayor dvayoḥ // [NarasiṃhaP]
[115.11] pādeṣu bhūdharān sarvān śivas tasya nyaveśayat /
[115.12] evaṃ nirmāya śarabhaṃ bhavaḥ pramathanāyakaḥ // [NarasiṃhaP]
[115.13] jagarja narasiṃhaṃ taṃ samuddiśya bhayānakam //" [NarasiṃhaP]
[115.14] iti śarabhanirmāṇādikaṃ pratipādya
[115.15] "tataḥ kṣaṇena śarabho nādapūritadiṅmukhaḥ /
[115.16] abhyāśam agamad viṣṇoḥ ninadan bhairavaṃ svanam // [NarasiṃhaP]

[115.17] tam abhyāśagataṃ dṛṣṭvā nṛsiṃhaḥ śarabhaṃ ruṣā /
[115.18] jaghāna niśitair ugraiḥ nakhair nakhavarāyudhaḥ // [NarasiṃhaP]
[115.19] nihate śarabhe tasmin raudre madhuvighātinā /
[115.20] tuṣṭubuḥ puṇḍarīkākṣaṃ devā devarṣayas tathā //" [NarasiṃhaP]
[115.21] iti bhagavatā brahmarudrādyadhiṣṭhitaśarabhahananaṃ pratipāditam.
[115.22] gāruḍe aṣṭanavatitamādhyāye:
[115.23] "hantuṃ abhyāgataṃ raudraṃ śarabhaṃ narakesarī /
[115.24] nakhair vidārayāmāsa hiraṇyakaśipuṃ yathā // [GaruḍaP ]
[116.1] nikṛttabāhūruśirāḥ vajrakalpamukhair nakhaiḥ /
[116.2] merupṛṣṭhe nṛsiṃhena śarabhas sahasāpatat //" [GaruḍaP ]
[116.3] pādme: "tau yudhyamānau tu ciraṃ vegena balavattarau /
[116.4] vināśaṃ jagmatur devau nṛsiṃhaśarabhāv iti // [Padma.P ]
[116.5] tataḥ kruddho mahābāhuḥ nṛsiṃho bhīmanissvanaḥ /
[116.6] sahasrakarapannetraḥ*{849}* tasya gātrāṇy akartayat // [Padma.P ]
[116.7] patitaṃ bhīmam atyugraṃ gatāṃsuṃ draṣṭum āgatāḥ /
[116.8] ṛṣayo devagandharvā yatra śete bhavo haraḥ // [Padma.P ]
[116.9] taṃ dṛṣṭvā paramaṃ jagmuḥ vismayantu divaukasaḥ /
[116.10] paśaśaṃsus tathā karma nṛsiṃhasya mahādbhutam //" iti [PadmaP ]
[116.11] śrībhāgavate: "tatas tvaritam ādāya rudraṃ śarabharūpiṇam /
[116.12] vidadāra nakhais tīkṣṇaiḥ hiraṇyakaśipuṃ yathā //" iti [BhāgavataP ]
[rudropāsakānāṃ śūdratulyatvam]
[116.13-14] kiñca ānuśāsanike umāmaheśvarasaṃvāde bhagavato 'ṅgabhāvena vinā rudropāsanaṃ kurvatāṃ śudratulyatvam uktam. yathā dakṣādhvare:
[116.15] rudrāṇī: ahaṃ jyeṣṭhā viśiṣṭā ca tasmāt tvaṃ māṃ supūjaya /
[116.16] dakṣa: na tu jyeṣṭhā viśiṣṭā tvaṃ mama pūjyā imās surāḥ*{850}* //" [MBh ]
[116.17] ityādinā rudrāṇīdūṣaṇam adhvarabhaṅgādikaṃ ca pratipādya rudraṃ prati śāpotsargaḥ kriyate.
[116.18] "etad vaṃśasamudbhūtair aspṛśyas tvaṃ bhaviṣyasi /
[116.19] naitad vaṃśeṣu yaḥ kaścit tvadbhakto hi janiṣyati // [MBh ]
[116.20] ajānāt tvāṃ hi yaḥ kaścit munir vā brāhmaṇo 'pi vā /
[116.21] anujīvati cet tasmāt tulyaś śūdreṇa garhitaḥ // [MBh ]
[116.22] bhaved devalakaś caiva rudrakālyupajīvakaḥ //" iti [MBh ]
!{849}! Lies: sahasrakaravannetraḥ.
[bodhāyanādīnāṃ paramaikāntitvābhāve hetavaḥ]
[kātyāyanasūtriṇāṃ paramaikāntitvābhāvaḥ]
[116.23-117.2] ato nārāyaṇasya rudreṇa samānatayā bodhāyanena pratipāditvāt bodhāyanāpastambādisūtreṣu ṣadvidhatātparyaliṅgābhāvāt teṣāṃ sṛṣṭikālād ārabhya nārāyaṇaikaparatvābhāvāt nānādevatopāsakatvadarśanāc ca paramaikāntitvaṃ na sambhavati. evaṃ kātyāyanasūtriṇām api:
[117.3] "brāhmavaiṣṇavaraudrais tu sāvitrair maitravāruṇaiḥ /
[117.4] talliṅgair eva mantrais tu arcayet tu samāhitaḥ //" [Kātyāyanasūtra]
[117.5] iti pratipādanāt na paramaikāntitvam.
[117.6] drāhyāyaṇasūtre tu rudraviṣayatvena karmārambhe prapadanam uktam.
[117.7-9] ataḥ śrīmannārāyaṇaikaparatvāt paramaikāntitvaṃ śrīmadvaikhānasānām eveti pratijñā kartum ucitā. evaṃ "akhilajagadekakāraṇaśrīmannārāyaṇaikaparatvāt" iti navamahetur nirūpitaḥ.
[117.10] iti navamahetunirūpaṇam.

[daśamahetunirūpaṇam]
[vaikhānasānāṃ bhagavatpriyatamatvam]
[118.1-3] athāsya śrīvaikhānasasūtrasya śīmannārāyaṇaikaparatvād tatsūtrānuṣṭhānavatām eva bhagavatpriyatamatvam upapadyata iti pratipādanāya "bhagavatpriyatamatvopapatter" iti daśamahetur nirūpyate.
[118.4-5] chandogabrāhmaṇe: "vaikhānasā vā ṛṣaya indrasya priyā āsan"*{851}* iti. atra indraśabdaḥ paramātmapara iti pūrvam evoktam.
[118.6] vārāhe: "aśvatthaḥ kapilā gāvaḥ tulasī vikhanās tathā* /{852}*
[118.7] catvāro matpriyā rājan teṣāṃ vaikhānaso varaḥ* //{853}* [VarāhaP]
[118.8] yatra vaikhānasā viprā yatra santi gavāṃ gaṇāḥ /
[118.9] yatra bilvāḥ palāśāś ca tatra sannihito hariḥ* //{854}*" iti [VarāhaP]
[118.10] kaurme: "maccitā madgataprāṇā mayi saṅgatamānasāḥ /
[118.11] ananyaśaraṇā rājan tasmād vaikhānasā varāḥ* //{855}*" [KūrmaP ]
[118.12] pāñcarātre pauṣkare: "viprā vaikhānasākhyā ye te bhaktās tattvam ucyate* //{856}* [PauṣkaraS 36.260cd]
[118.13] ekantinaḥ*{857}* susatvasthā dehāntaṃ nānyayājinaḥ /
[118.14] kartavyam iti deveśaṃ saṃyajante phalaṃ vinā* //{858}* [PauṣkaraS 36.261]
[118.15] prāpnuvanti ca dehānte vāsudevatvam abjaja* //{859}* [PauṣkaraS 36.262ab]
[devārcanaparāṇāṃ śraiṣṭhyam]
[118.16] bṛhannāradīye: "devārcanaparā ye ca ye ca tatsādhakā narāḥ /
[118.17] pūjāṃ dṛṣṭvānumodante te vai bhāgavatottamāḥ // [BṛhannāradaP.]
[118.18] yas tu bhogatayā viṣṇoḥ satkṛtyaṃ kurute sadā /
[118.19] sa bhavet paramaikāntī mahābhāgavatottamaḥ // [BṛhannāradaP.]
[118.20] ya aikāntyagatā viṣṇau bhagavatyātmabhāvane /
[118.21] te vaiṣṇavā bhāgavatās santa ity api kīrtitāḥ // [BṛhannāradaP]
!{851}! ChāndogyaBr 2.23.1; ebenfalls zitiert in DHN[D] 21.8, 41.8 und 61.13-15.
[viṣṇuniveditānnādeḥ bhojyatvam]
[119.1] manmānasāś ca madbhaktā mama pūjāsu lolupāḥ /
[119.2] matkathāśravaṇe sattās te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ //" iti [BṛhannāradaP]
[119.3] "ye 'rcayanti narā bhaktyā nārāyaṇam anāmayam /
[119.4] tān arcayanti vibudhā brahmādyā devatāgaṇāḥ* //{860}*
[119.5] mayi bhaktiparo yas tu madyājī matparāyaṇaḥ /
[119.6] maddhyānī svakulaṃ sarvaṃ nayaty acyutarūpatām //
[119.7] ye 'rcayanti sadā viṣṇuṃ na te prākṛtamānuṣāḥ /
[119.8] viṣṇulokāt samutpannās te devā nātra saṃśayaḥ // [ĀS 14.58]
[119.9] nāviṣṇur jayate viṣṇur nāviṣṇur viṣṇum arcayet*{861}* /
[119.10] rūpadvayaṃ hareḥ proktaṃ bimbam arcaka eva ca // [KrA 36.59cd]
[119.11] bimbe tv āvāhanād ūrdhvaṃ sadā sannihito 'rcake / [KrA 36.60ab]
[119.12] arcakas tu prasannātmā harir eva na saṃśayaḥ //
[119.13] kaliḥ kṛtayugas teṣāṃ kleśāś caiva sukhāvahāḥ /
[119.14] yeṣāṃ śarīram aniśaṃ hariśuśrūṣaṇe ratam //" iti
[119.15] bhāgavate: "sā vāg anantarasya*{862}* guṇān gṛṇīte karau ca tatkarmakarau manaś ca /
[119.16] smared vasantaṃ sthirajaṅgameṣu śruṇoti tatpuṇyakathās sa karṇaḥ* //{863}*
[119.17] śiraś ca tasyāṅghriṣu namramāṇaṃ tam eva yaḥ paśyati taddhi cakṣuḥ /

[119.18] aṅgāni viṣṇor atha tajjanānāṃ pādodakaṃ yāni vahanti nityam* //{864}* [BhāgavataP 10.80.4]
[119.19] hṛdi rūpaṃ mukhe nāma naivedyam udare hareḥ /
[119.20] pādodakañ ca nirmālyaṃ yasya mūrdhni sa vaiṣṇavaḥ //" iti [BhāgavataP ]
!{860}! Auch zitiert in DHN[D] 60.15-16.
[119.21-120.3] śrutir api: "tad asya priyam abhipātho aśyām naro yatra devayavo madanti urukramasya sa hi bandhur itthā viṣṇoḥ pade parame madhva utsaḥ" iti. asyārthaḥ: viṣṇoḥ 'priyaṃ'; tatpāthaḥ niveditam annādikam 'abhyaśyām'. 'devayavo narāḥ'; devārādhakāḥ 'yatra madanti'; yasmin niveditatīrthaprasādādike svīkṛte 'madanti'; hṛṣṭā bhavanti. yadvā: brahmādīn api na gaṇayanti. 'itthā'; itthaṃ pratidinaṃ vartamānaḥ 'urukramasya viṣṇor bandhuḥ'; jātyekavacanam. sa evātīvābhimataḥ 'parame'; sarvotkṛṣṭe 'madhve'; madhuvat bhogyatame viṣṇoḥ pade 'utsa'; utsukaḥ. yadvā utkṛṣṭaḥ.
[120.4-5] śrutyantare: "viṣṇunāśitam aśnanti viṣṇunā pītaṃ pibanti viṣṇuna ghrātaṃ jighranti viṣṇunā rasitaṃ rasayanti tasmād vidvāṃso viṣṇūpahṛtaṃ bhakṣayeyuḥ" iti.
[120.7] bhāgavate: "tvayopabhuktasraggandha vāso 'laṅkāracarcitāḥ /
[120.8] ucchiṣṭabhojino dāsās tava māyāṃ taremahi* //{865}*" iti [BhāgavataP 11.6.46]
[120.9] hārīta: "kṛpādattaṃ hastagataṃ viṣṇubhuktojjhitantu yat /
[120.10] upavāsachalānnātti tena bhuktaṃ suropamam //" iti
[120.11] bhṛgu: "haviḥ kṛtvā caturbhāgam ūrdhvabhāgau nivedayet /
[120.12] adhastād ekabhāgena homa balim athācaret //
[120.13] yadaṃśaṃ pātrasaṃśiṣṭaṃ pūjakāyaiva nirmitam /
[120.14] agnikāryāvaśiṣṭañ ca baliśiṣṭañ ca yad dhaviḥ /
[120.15] sarvaṃ tatpūjakāyaiva proktam evaṃ manīṣibhiḥ //" iti
[120.16] yajñādhikāre bhṛgu: "ātmanaś ca caturthāṃśaṃ vaiśvadevārtham arcakaḥ /
[120.17] ādāya vaiśvadevānte śiṣṭānnaṃ bhojayet punaḥ // [Y.A ]
[120.18] baliśeṣaṃ homaśeṣaṃ vaiśvadeve viśeṣataḥ /
[120.19] gṛhṇīyād vaiśvadevārthaṃ bhojanārthañ ca ṛtvijaḥ //" iti [YA ]
[120.20-23] kāśyapa: "sarvahaviḥ pātreṣu śiṣṭam annaṃ sarvaṃ bhagavanniveditam apūpādikañ ca pūjakā gṛhṇīyuḥ. yathā guror ucchiṣṭaṃ putraśiṣyabhṛtyānāṃ bhojyaṃ. tathā sarvasya rakṣituḥ saumyamūrte sarvavyāpino viṣṇoḥ jagadguror niveditam annādyaṃ viśvaṃ caturvarṇānāṃ bhaktimatāṃ sarveṣāṃ bhojyam, abhaktimatām abhojyam" iti.
[120.24] śrīpāñcarātre īśvarasaṃhitāyāṃ samārādhanādhyāye
[120.25] skanda: "tvayā niṣedha ākhyāto mantradattasya vastunaḥ /
[120.26] sarvasya patrapuṣpānna pūrvasya parameśvara // [ĪśvaraS ]
!{865}! BhāgavataP: tvayopabhuktasraggandhavāso 'laṅkāracarcitāḥ / ucchiṣṭabhojino dāsās tava māyāṃ jayema hi.
[arcāvatārasya sakalalokojjīvanārthatā]
[121.1] tasyedānīṃ pradānañ ca prāśanañ ca praśaṃsasi /
[121.2] kim etad atra me jātas saṃśayaḥ parameśvara // [ĪśvaraS ]
[121.3] īśvara:pradānaṃ prāśanaṃ putra upabhogyatvam eva ca /
[121.4] śaive pāśupate dṛṣṭam acirād eva pāpakṛt //
[121.5] tatpunar vaiṣṇave mārge vartate vyatyayena tu /
[121.6] anantaphaladaṃ dānāt prāśānāt koṣṭaśuddhikṛt //" iti [ĪśvaraS ]
[121.7] tatraiva devatārcane: "karṣaṃ nayati pāpāni puṇyavṛddhiṃ karoti ca /
[121.8] dānair dharmaiḥ tathā puṇyais tapobhiś ca na tatphalam // [ĪśvaraS ]
[121.9] bhagavadbhaktipūtānāṃ yatphalaṃ prāpaṇādanāt //" iti [ĪśvaraS ]
[121.10] anyatra: "satsaṅgadevārcanasatkathāsu paropadeśe ca rato manuṣyaḥ /
[121.11] sa yāti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ yaddehāvasāne 'cyutatulyatejāḥ //" iti
[121.12] anyatra: "nārāyaṇaikaniṣṭhā ye sāttvikās tān nibodhata /
[121.13] puruṣā rājasāś caiva nānādaivatayājinaḥ //
[121.14] bāhyā nirdevatāś caiva tāmasāḥ parikīrtitāḥ /
[121.15] rajastamo 'bhibhūtānāṃ na tu mokṣaḥ kathañcana //" iti

[121.16] purāṇāntare: "yatraiva pūjyate viṣṇur vidhinā prayatair naraiḥ /
[121.17] na tatra hy ādhidaurgatya vyādhicaurādikaṃ bhayam //" iti
[121.18] kiñca: "nityamuktopabhogyatvāt paravyūhātmano hareḥ /
[121.19] tatkālasannikṛṣṭaika lakṣyatvād vibhavātmanaḥ // [Ā.S 14.14]
[121.20] viśuddhair yogasaṃsiddhaiś cintyatvād antarātmanaḥ /
[121.21] arcātmany eva sarveṣām adhikāro niraṅkuśaḥ // [Ā.S 14.15]
[121.22] arcāvatāraviṣaye mamāpy uddeśatas tathā*{866}* /
[121.23] uktā guṇā na śakyante vaktuṃ varṣaśatair api // [Ā.S 14.16]
[122.1] evaṃ pañcaprakāro 'ham ātmanāṃ patatāmadhaḥ /
[122.2] pūrvasmād api pūrvasmāt jyāyāṃś caivottarottaraḥ // [Ā.S ]
[122.3] saulabhyataṃ*{867}* jagatsvāmī sulabho hy uttarottaraḥ //" [ĀS ]
[122.4-7] iti pratipāditarityā bhagavataḥ paratvādiṣu saulabhyābhāvāt akhilalokasamujjīvanārtham arcāvatāraḥ. tadekaparatvād vaikhānasāḥ tatpriyatamāḥ. etadṛśanārāyaṇāyaṇaikaparatvābhāvād bodhāyanasya āpastambādīnāñ na kathañcad api paramaikāntitvaṃ bhagavatpriyatamatvañ ca sambhavati.
[122.8-9] evaṃ ca vaikhānasānām eva paramaikāntitvaṃ bhagavatpriyatamatvañ copapadyate iti sarvaṃ samañjasam iti daśamo hetur nirūpitam.
[122.10] iti daśamahetunirūpaṇam
[122.11-14] iti śrīramaṇaveṅkaṭācaleśvarapādāravindasaparyāniratasya sarvatantrasvatantrasya śrīnivāsamakhivedāntadeśikasya kṛtiṣu śrīvaikhānasasūtratātparyacintāmaṇau daśavidhahatunirūpaṇam upodghātabhāgaḥ samāptaḥ.
!{866}! ĀS: guruṇoddiśya mām purā.

Original text: Daśavidhāhetunirūpaṇa (part of the Vaikhānasasūtratātparyacintāmaṇi) · Edition: (pp. 1-122) the of the Devanāgarī-ed. by R. Parthasarathi Bhattacarya: Śrīvaikhānasagṛhyasūtra (= DHN[D]); 2 vols., Akulamannāḍu, 1967 (reprint Tirupati, 1997/98). · Data entry Ute Hüsken · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc