Language

ENहिગુ
Scripture Library

Daśavidhāhetunirūpaṇa · Part 120

Abkürzungsverzeichnis
AgniP: Agnipurāṇam.
ĀpastambaDhS: Āpastambīyadharmasūtram.
ĀpastambaGṛS: Āpastambagṛhyasūtram.
ĀS: Ānandasaṃhitā.
Aṣṭadhyāyī: Pānini's Acht Bücher grammatischer Regeln.
ĀśvalāyanaGṛS: Āśvalāyanagṛhyasūtra.
AV: Atharvasaṃhitā.
BhāgavataP: Śrīmad Bhāgavata Mahāpurāṇam.
BaudhDhS: Das Baudhāyana-Dharmasūtra.
BaudhGṛS: The Bodhāyana Gṛhyasūtra.
BaudhGṛŚeṣS: pp. 177-376 in BaudhGṛS.
BhGī: Bhagavadgītā. s. MBh (6.23.1-40.78).
BrahmakaivartaP: Śrībrahmavaivartapurāṇam.
BrahmāṇḍaP: Brahmāṇḍapurāṇa of Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa.
BrahmaP: Sanskrit indices and text of the Brahmapurāṇa.
BṛhadbrahmaS: Bṛhadbrahmasaṃhitā.
ChāndogyaBr: Chāndogyabrāhmaṇa.
ChāndogyaU: Khândojopanishad.
DHN[D]: Daśavidhahetunirūpaṇa by Śrīnivāsa Dīkṣita.
DHN[T]: Daśavidhahetunirūpaṇa by Śrīnivāsa Dīkṣita [Telugu characters]
DHNV: Daśavidhahetunirūpaṇavyākhyāna
GarbhaU: Garbhopaniṣad.
GaruḍaP: Śrīgaruḍamahāpurāṇam.
GautamaDhS: The Institutes of Gautama.
GobhilaGṛS: Gobhilīyagṛhyasūtra.
GṛhyapariśiṣṭaS: Vaikhānasagṛhyapariśiṣṭasūtra.
HariV: The Harivaṃśa (Suppl. to MBh).
HirGṛS: Hiraṇyakeśigṛhyasūtram.
ĪśvaraS: Īśvarasaṃhitā.
JayākhyaS: Jayākhyasaṃhitā.
KaivalyaU: Kaivalyopaniṣad.
KapiñjalaS: Kapiñjalasaṃhitā.
KāṭhakaGṛS: The Kāṭhakagṛhyasūtra.
KhA: Khilādhikāra (Khilatantra)
KhādiraGṛS: Khādiragṛhyasūtram.
KJK: Jñānakāṇḍa (Kāśyapasaṃhitā).
KrA: Kriyādhikāra.
KūrmaP: Śrī-Kūrmamahāpurāṇam.
LiṅgaP: Liṅgamahāpurāṇam.

MahāU: Mahopaniṣad.
ManuDhŚ: The Manu Smṛti.
ManuGṛS: Mānavagṛhyasūtra of the Maitrāyaṇīya śākhā.
MarkaṇḍeyaP: Śrī-Mārkaṇḍeyamahāpurāṇam.
MatsyaP: Matsyamahāpurāṇam.
MBh: Mahābhārata.
MOP: Mokṣopāyapradīpikā by Raghupatibhaṭṭācārya.
MudgalaU: Mudgalopaniṣad.
MuṇḍakaU: Muṇḍakopaniṣad.
NāradaP: Nāradapurāṇa.
NarasiṃhaP: Nṛsiṃhapurāṇa.
Nirukta: [Yāska] The Nighantu and the Nirukta.
NVB: Vaikhānasakalpasūtrabhāṣya (Vaikhānasasūtrabhāṣya; Vaikhānasagṛhyasūtrabhāṣya).
PadmaP: Śrī Padmamahāpurāṇam.
PādmaS: Pādma Samhitā.
PārameśvaraS: Pāñcarātrāntargatā Pārameśvarasaṃhitā.
ParāśaraS: Parāśara Saṃhitā.
PārGṛS: Pāraskaragṛhyasūtra.
PauṣkaraS: Pāñcarātrāgame ratnatrayāntargatā Pauṣkarasaṃhitā.
PrA: Prakīrṇādhikāra.
PR: Śrī Pāñcarātrarakṣā.
Purātantra: Purātantra.
PūrvaP: Pūrvaprayoga.
Rām: The Pāda index of the Vālmiki Rāmāyaṇa.
ṚV: The Hymns of the Rig-Veda in the Samhita and Pada Texts.
SA: Samūrtārcanādhikaraṇa.
SāmbaP: Sāmbapurāṇam.
SamMayū: Saṃskāramayūkha.
SanatkS: Sanatkumāra-Saṃhitā of the Pāñcarātrāgama.
ŚāṅkhāyanaGṛS: Śāṅkhāyanagṛhyasūtra.
SAnukr: Sūtrānukramaṇikā.
ŚatapathaBr: The Śatapatha Brāhmaṇa in the Kāṇvīya recension.
SāttvataS: Sātvata-Saṃhitā.
SD: Sūtradarpaṇa (Śrīvaikhānasasūtradarpaṇa).
SDC: Śrīnivāsadīkṣitendracaritra.
ŚeṣaS: Śeṣasaṃhitā - śrīpāñcarātrābhidhā bhagavacchāstre sakalasaṃhitāsārabhūtā śeṣasaṃhitā.
SkandaP: The Skandapurāṇa.
ŚrīpraśnaS: Śrīpraśna Samhitā.
SR-Vṛtti: Prayogavṛtti.
SuprabhedĀ: [Suprabhedāgama] Suprapetākamam.

ŚvetU: Śvetāśvataropaniṣad.
SY-N: Nibandhana.
TĀ: Taittirīyāraṇyakam.
TB: The Taittirīya Brāhmaṇa of the Black Yajur Veda.
TPC: Tātparyacintāmaṇi.
TS: The Taittirīya Saṃhitā of the black Yajurveda.
VA: Vāsādhikāra (Vāsanādhikāra).
VaikhSmS: Vaikhānasasmārtasūtra.
VarāhaP: Śrī Varāhapurāṇam.
VāsiṣṭhaDhŚ: Vāsiṣṭhadharmaśāstra.
ViṣṇuDh: Viṣṇudharmaḥ.
ViṣṇudharmottaraP: Śrīviṣṇudharmottarapurāṇam.
ViṣṇuP: Śrīviṣṇumahāpurāṇam.
Viṣṇusmṛti: Viṣṇusmṛtiḥ.
ViṣvaksenaS: Viṣvaksena Saṃhitā.
ViśvamitraS: Viśvāmitrasaṃhitā.
VivāhaP: Vivāhaprayoga.
VK: Vimānārcanakalpa (Vaikhānasāgama, Marīcisaṃhitā).
VMM: Vaikhānasamahimamañjarī.
VMP: Vaikhānasamantrapraśna (Vaikhānasasaṃhitā).
Vṛddhahārīta: Vṛddhahārītasmṛti.
VY-Vṛtti: Vṛtti des Vasantayājin.
YA: Yajñādhikāra
YājñavalkyaDhŚ: Yājnavalkya smṛti.
Daśavidhahetunirūpaṇa
[maṅgalācaraṇam]
[1.1] śrīmadvikhanasa mahāgurave namaḥ /
[1.2] śrī śrīnivāsa parabrahmaṇe namaḥ //
[1.3-4] śrī śrīnivāsamakhikṛte śrīvaikhānasagṛhyasūtratātparyacintāmaṇau daśavidhahetunirūpaṇam
[1.5] vaikhānasakulodbhūtaṃ veṅkaṭeśārcanāratam*{3}* /
[1.6] vedāntadeśikaṃ vande śrīnivāsāryadīkṣitam //
[1.7] śrīveṅkaṭeśam akhileśam anantam ādyaṃ kāruṇyavāridhim aśeṣasurais suvandyam /
[1.8] vande samastajagatāṃ sthitisṛṣṭihetuṃ mānyān gurūṃś ca śataśo*{4}* bhṛgukaśyapādīn //
[1.9] śrutismṛtinadīpūrṇaṃ śāstrakallolasaṅkulam /
[1.10] viṣṇubhaktyudakaṃ śuddhaṃ vande vaikhānasārṇavam* //{5}*
[1.11] yenānyakḷptasūtrāṇāṃ*{6}* netraṃ nistimirīkṛtam /
[1.12] sūtraṃ vaikhānasaṃ hy etat*{7}* caturvargaphalapradam //
[1.13] śrutismṛtītihāsādyaiḥ pratipāditavaibhavām /
[1.14] paramātmaparāṃ vande sūtropaniṣadaṃ parām //
[vyākhyānakartṛgotranāmādi]

[1.15] śrīmatkauśikavaṃśyena*{8}* govindācāryasūnunā /
[1.16] śrīveṅkaṭeśapādābjasaparyāsu ratātmanā //
[1.17] śrutismṛtipurāṇādisiddhamārgānuvartinā /
[1.18] pūrvācāryaparikṣuṇṇasampradāyānuyāyinā //
[1.19] vedāntācāryavaryeṇa śrīnivāsāryayajvanā /
[1.20] vaikhānasasya sūtrasya vyākhyā samyak prakāśyate //
!{3}! DHN[T] 1: veṅkaṭeśārcanāvaram.
[vikhānasasūtrasya tadanuyāyināṃ ca sarvotkṛṣṭatve daśavidhahetūnāṃ nirdeśaḥ]
[2.1-3] atha satyatvādisamastakalyāṇaguṇaviśiṣṭāt parabrahmaṇaḥ śrīmannārāyaṇād utpannena vikhanaśśabdavācyena caturmukhabrahmaṇā praṇītasya vaikhānasasūtrasya sarvasūtrottamatve tatsūtroktadharmānuṣṭhātṝṇāṃ sarvotkṛṣṭatamatve ca daśavidhahetavo nirūpyante.
[2.4] yathā:
[2.5-9] akhilajagatkāraṇabhūtena vikhanasā praṇītatvāt.*{9}* sarvasūtrāṇām āditvāt.*{10}* sarvakarmasu śrutimārgānusāritvāt.*{11}* samantrakasarvakriyāpratipādakatvāt.*{12}* niṣekasaṃskārādimatvāt.*{13}* aṣṭādaśaśārīrasaṃskārapratipādakatvāt.*{14}* sāṅgakriyākalāpavattvāt.*{15}* manvādyaiḥ svīkṛtatvāt.*{16}* akhilajagadekakāraṇabhūtaśrīmannārāyaṇaikaparatvāt.*{17}* etatsūtroktadharmānuṣṭhānavatām eva bhagavatpriyatamatvopapatteś ca.*{18}* iti.
[2.10-12] ebhir hetubhir asya sūtrasya sarvasūtrottamatvaṃ etatsūtroktadharmānuṣṭhānād eva vaikhānasānāṃ sarvebhyaḥ śreṣṭhatamatvāñ ca śrutismṛtipurāṇādimukhena pratipādyate. tatrādau akhilajagatkāraṇabhūtena vikhanasā praṇītatvād iti hetur nirūpyate.
[2.13] vikhanaśśabdārthanirṇayaḥ
[nārāyaṇasya vikhano vaikhānasādiśabdavācyatvam]
[2.14] vikhanā nāma kaścid ṛṣiḥ, uta nārāyaṇaḥ? nārāyaṇa eva kevalaṃ.
[2.15-16] munimātrasya vaikhānasaśabdavācyatvena pratipādanābhāvāt. paramātmano nārāyaṇasya vikhano vaikhānasādiśabdavācyatvaṃ śrutismṛtipurāṇādiṣv avagamyate. yathā:
[2.17] khilaśrutau: "dhenur vahāṇām aditis surāṇāṃ brahmā ṛbhūṇāṃ vikhanā munīnām".
[2.18-19] iti śruyate. ayam arthaḥ. vahānāṃ ataḍudādīnāṃ dhenuḥ utpattikāraṇam. surāṇāṃ indrādīnām aditiḥ. ṛbhūṇāṃ:
[2.20] "sādhyā viśve ca vasavo maruto ṛbhavas tathā /
[2.21] tathaivāṅgiraso rudrā ādityāś ca tathaiva ca /
[2.22] ete devagaṇāś cāṣṭau manvantaragaṇeśvarāḥ //"
[2.23] iti bhṛgūktānāṃ sādhyādīnāṃ brahmā. munīnāṃ muniśabdavācyānāṃ vikhanāḥ.
[2.24] brahmaṇo muniśabdavācyatvaṃ bhārate cāvagamyate
[2.25] "niśāṃ suptvātha bhagavān kṣapānte pratyabuddhyata* /{19}* [MBh 13, App. 3.265]
[3.1] paścād buddhvā sasarjāpaḥ tāsu vīryam avāsṛjat* //{20}* [MBh 13, App. 3.266]
[3.2] tad aṇḍam abhavad dhaimaṃ sahasrāṃśusamaprabham / [MBh 13, App. 3.267]
[3.3] ahaṅkṛtyā*{21}* tatas tasmin sasarja prabhur īśvaraḥ / [MBh 13, App. 3.268]
[3.4] hiraṇyagarbhaṃ viśvātmā brahmāṇaṃ jalajaṃ*{22}* munim //" iti [MBh 13, App. 3.269]
[3.5] aṇḍabahutvābhiprāyeṇa munīnām iti bahuvacanam. yathā
[3.6] "aṇḍānān tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇy ayutāni ca /
[3.7] īdṛśānām anantānāṃ koṭikoṭiśatāni ce//"ti smaraṇāt.
[3.8] niśā cātra pralayaḥ, sā etāvatīti kutrāvagamyata iti cet.
[3.9] mahābhārate: "caturyugasahasrāṇi caturyugaśatāni ca*{23}* / [MBh 13, App. 3.261]
[3.10] prāhuḥ kalpasahasran tu*{24}* brāhmaṇās tattvadarśinaḥ / [MBh 13, App. 3.262]
[3.11] daśakalpasahasrāṇi apy ayas sā mahāniśā*{25}* //" iti. [MBh 13, App. 3.263]
[3.12-13] anayā khilaśrutyā bhagavato vikhanaśśabdavācyatvaṃ katham avagamyata iti cet ucyate.
[itihāsapurāṇābhyām eva vedārthasya nirṇeyatvam]
[3.14] "durbodhā vaidikāś śabdā prakīrṇatvāc ca ye khilāḥ /
[3.15] tadjñais ta eva spaṣṭārthāḥ smṛtitantre pratiṣṭhitāḥ //"*{26}* iti
[3.16] "yadi vidyāc caturvedān sāṅgopaniṣadān dvijaḥ /

[3.17] na cet purāṇasadvidyā na vedārthavicakṣaṇaḥ //" iti
[3.18] "itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛhmayet*{27}* /
[3.19] bibhety alpaśruvād*{28}* vedo mām ayaṃ pratariṣyati //" iti ca [MBh 1.1.204]
[3.20-21] smaraṇāt itihāsapurāṇābhyām evārthanirṇayaḥ kartavyaḥ. bhārate mokṣadharme nāradastutau:
[3.22-23] "namas te devadeveśa"*{29}* ity ārabhya stotramadhye "phenapācārya vālakhilya vikhano vikhanasa vaikhānasācārya abhagnayoga abhagnaparisaṅkhyāna"*{30}* iti.
[3.24] tatraiva: "yat tasminn upalabhyaṃ te tat tejas tat trayīmayam /
[3.25] tad vaikhānaḥ paraṃ brahma iti vedavido viduḥ //" iti coktam. [MBh ]
!{28}! Lies mit MBh: alpaśrutād.
!{29}! MBh 12.325.4A: namas te devadeva.
!{30}! Bezug auf MBh 12.325.4J-K: prathamatrisauparṇa [91] pañcāgne [92] triṇāciketa [93] ṣaḍaṅgavidhāna [94] prāgjyotiṣa [95] jyeṣṭhasāmaga [96] sāmikavratadhara [97] atharvaśiraḥ [98] pañcamahākalpa [99] phenapācārya [100] // vālakhily.a [101] vaikhānasa [102] abhagnayoga [103] abhagnaparisaṃkhyāna [104] yugāde [105] yugamadhya [106] yuganidhana [107] ākhaṇḍala [108] prācīnagarbha [109] kauśika [110]; s.u., DHN[D] 10.1-3.
[vikhanaśśabdanirvacanam]
[4.1-2] tathā nāmasahasrādhyāye "vaikhānas sāmagāyanaḥ"*{31}*" iti smaryate.
[jagatsṛṣṭiprayojanam]
[4.3] pañcarātre ātmasaṃhitāyām:
[4.4] "mahābhūtena bhūtena vyāptaṃ vikhanasā jagat /
[4.5] tam eva śaraṇaṃ gaccha jagatkāraṇam acyutam //" [Ātmasaṃhitā]
[4.6] iti śāṇḍilyena śatānandam abhilakṣyoktam.
[4.7] vaikhānase ānandasaṃhitāyāṃ:
[4.8] "vedāntatattvamīmāṃsākhananaṃ kṛtavāt hariḥ* /{32}*
[4.9] nāmnā vikhanasaṃ prāhur yañ ca vaikhānasaṃ tathā* //{33}*" iti proktam. [ĀS ]
[4.10-12] atra khananaśabdena saṅkalpa ucyate. "so 'kāmayata. bahu syāṃ prajāyeyeti sa tapo 'tayata"*{34}* ityādi śrutibhyaḥ. avāptasamastakāmasyāpi bhagavataḥ sṛṣṭikārye pravṛttir bhavati.
[samaṣṭisṛṣṭilakṣaṇam]
[4.13] nanu satyavādisamastakalyāṇaguṇaviśiṣṭasya bhagavataḥ.
[4.14] "aiśvaryasya samagrasya vīryasya yaśasaḥ śriyaḥ /
[4.15] jñānavairāgyayoś caiva ṣaṇṇāṃ bhaga itīraṇā //"
[4.16] iti samagraṣāḍguṇyaparipūrṇasya avāptasamastakāmasya kimarthaṃ sṛṣṭyadikam*{35}* iti cet ucyate.
[4.17] "aprameyo 'niyojyaś ca yatra kāmagamo vaśī / [MBh 2, App. 21.1605]
[4.18] modate bhagavān bhūtaiḥ bālaḥ kīḍanakair iva* //{36}*" [MBh 2, App. 21.1606]
[4.19] ityādi bhāratavacanānusāreṇa līlārtham eveti.
[4.20] jagadsṛṣṭyādilīlānubhavārthaṃ bhagavatā samaṣṭisṛṣṭer anantaraṃ vyaṣṭisṛṣṭau
[4.21-22] devamanuṣyādivividhaviśeṣasṛṣṭyarthaṃ caturmukhasṛṣṭiṃ prati dhyānaṃ kṛtam. eṣā cidacidātmikā sṛṣṭiḥ bhagavatā kriyate. vyaṣṭisṛṣṭis tu brahmaṇā. samaṣṭisṛṣṭir nāma:
[4.23] "bhūtais tu pañcabhiḥ prāṇaiḥ svāntair daśabhir indriyaiḥ /
[4.24] caturviṃśāti tattvāni sāṅkhyaśāstravido viduḥ //
!{31}! Bezug auf MBh 13.135.119: ātmayoniḥ svayañjāto vaikhānaḥ sāmagāyanaḥ / devakīnandanaḥ sraṣṭā kṣitīśaḥ pāpanāśanaḥ.
[5.1] mahān kālaḥ pradhānañ ca māyāvidyā ca pūruṣaḥ /
[5.2] iti paurāṇikāḥ prāhuḥ triṃśattatvāni tais saha //"
[vyaṣṭisṛṣṭilakṣaṇam]
[5.3-9] iti vacanāt tattvasṛṣṭir ity avagamyate. "svāntair" ity anena "mano buddhir ahaṅkāraś cittañ ca karaṇāny amī" ity antaḥkaraṇacatuṣṭayam ucyate. vyaṣṭisṛṣṭir nāma: aṇḍāntarvartibhūtajātasṛṣṭiḥ. "ajām ekāṃ lohitaśuklakṛṣṇām" "nityo nityānām cetanaś cetanānām". ityādi śrutibhiḥ nityatvena śrutānāṃ prakṛtipuruṣānāṃ sṛṣṭir nāma pralayadaśāyāṃ sūkṣmarūpeṇa avibhaktanāmarūpeṇa ca paramātmany ekībhūtānāṃ sṛṣṭikāle paramātmano 'nupraveśānantaraṃ sthūlarūpavatvaṃ vibhaktanāmarūpabhāktvañ ca. "tat sṛṣṭvā". "tad evānuprāviśat. tad anupraviśya. sac ca tyac cābhavat" ityādi śruteḥ.
[5.10] viṣṇupurāṇe: "tad etad akṣayaṃ nityaṃ jaganmunivarākhilam /
[5.11] avirbhāvatirobhāvajanmanāśavikalpavat* //{37}* [ViṣṇuP ]

[5.12] prakṛtiṃ puruṣañ caiva praviśyātmecchayā hariḥ /
[5.13] kṣobhayāmāsa samprāpte sargakāle vyayāpyayau //" iti [ViṣṇuP ]
[5.14] gītāsu: "prakṛtiṃ puruṣam caiva viddhy anādī ubhāv api /" [BhGī = MBh 6.35.19ab]
[5.15] mama yonir mahad brahma tasmin garbhaṃ dadhāmy aham /
[5.16] sambhavas sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata //" [BhGī = MBh 6.36.3]
[aṇḍotpattyādiprakāraḥ]
[5.17-21] iti coktarītyā sṛṣṭikāle jagadyonibhūtaṃ "mahabrahma" tadīyaṃ prakṛtyākhyam ācidvastu*{38}* yat, tasmin cetanākhyaṃ garbhaṃ yojayati. tatkṛtāc cidacitsaṃsargāt devādisthāvarāntānām acinmiśrāṇāṃ sarvabhūtānāṃ sambhavo bhavati. evam eva paramātmanā pañcīkṛtānāṃ bhūtānāṃ anyonyasaṃyogādinā aṇḍoptattyādikaṃ*{39}* śrīviṣṇupurāṇe pratipādyate. yathā:
[5.22] "ākāśavāyutejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā /
[5.23] śabdādibhir guṇair bahma*{40}*saṃyuktāny uttarottaraiḥ // [ViṣṇuP 1.2.46]
[5.24] śāntā ghorāś ca mūḍhāś ca viśeṣās tena te smṛtāḥ /
[5.25] nānāvīryāḥ pṛthagbhūtāḥ tataḥ te saṃhatiṃ vinā // [ViṣṇuP ]
!{37}! Lies mit DHN[T] 72: āvirbhāvatirobhāvajanmanāśavikalpavat.
[6.1] nāśaknuvan prajāḥ sraṣṭum asamāgamya kṛtsnaśaḥ /
[6.2] sametyānyonyasaṃyogaṃ parasparasamāśrayāḥ // [Viṣṇu.P ]
[6.3] ekasaṅghātalakṣyāś ca*{41}* saṃprāpyaikyamaśeṣataḥ / [ViṣṇuP 1.2.49cd]
[6.4] puruṣādhiṣṭhitatvāc cāpy avyaktānugraheṇa ca* //{42}* [ViṣṇuP 1.2.50ab]
[6.5] mahadādyā viśeṣāntā hy aṇḍam utpādayanti te /
[6.6] tatkrameṇa prabuddhaṃ taj*{43}* jalabudbudavatsamam /
[6.7] bhūtebhyo 'ṇḍaṃ mahābuddhe pravṛddham udakeśayam* /{44}*
[6.8] prākṛtaṃ brahmarūpasya viṣṇoḥ sthānam anuttamam // [Viṣṇu.P 1.2.51]
[6.9] tatrāvyaktasvarūpo 'sau vyaktarūpī jagatpatiḥ /
[6.10] viṣṇur brahmasvarūpeṇa svayam eva vyavasthitaḥ //" [ViṣṇuP ]
[6.11] ity ārabhya
[6.12] "tasminn aṇḍe 'bhavad brahmā*{45}* sadevāsuramānuṣaḥ //" [ViṣṇuP 1.2.54]
[6.13-14] ityādibhiḥ samaṣṭisṛṣṭyādikam*{46}* uktam. viśeṣeṇa vyaṣṭisṛṣṭāv api brahmaṇo 'ṇḍādiṣūtpattiprakāraḥ śrūyate. yathā:
[6.15-21] mahopaniṣadi: "athāto mahopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ. eko ha vai nārāyaṇa āsīd" ity ārabhya "tasya dhyānāntassthasya yajñastomam ucyate. tasmin caturdaśapuruṣā jāyante. ekā kanyā*{47}*. daśendriyāṇi mana ekādaśaṃ tejo dvādaśam ahaṅkāraḥ trayodaśaḥ praṇāś*{48}* caturdaśaḥ ātmā pañcadaśaḥ buddhir bhūtāni pañca tanmātrāṇi pañca mahābhūtāni ca sa ekaḥ pañcaviṃśaḥ puruṣaḥ."*{49}* "atha punar eva nārāyaṇas so 'nyatkāmo*{50}* manasā dhyāyata tasya dhyānāntassthasya lalāṭāt svedo 'patat, ta imāḥ pratatā āpaḥ, tāsu tejaḥ, tat tejo*{51}* hiraṇmayam aṇḍam tatra brahmā caturmukho 'jāyata."*{52}* iti.
[brahmaṇo 'ṇḍādiṣūtpattiprakāraḥ]
[6.22] yajuṣi: "sa prajāpatir ekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat" iti ca.*{53}*
[6.23] *{54}*manau: evaṃ "apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat* //{55}*" ity ārabhya [ManuDhŚ 1.8cd]
[6.24] "tasmin jajñe svayaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ //" iti [ManuDhŚ 1.9cd]
!{41}! ViṣṇuP: ekasaṅghātalakṣmāś ca.
[7.1] *{56}*bhārate: "svapatas tasya devasya padmaṃ sūryasamaprabham /
[7.2] nābhyāṃ vinissṛtam abhūt tatrotpannaḥ prajāpatiḥ //"*{57}* iti ca smaryate.*{58}* [MBh 3.194.11]
[7.3-4] nanu nābhyām aṇḍe cotpattir ekasya katham upapadyata*{59}* iti cet - tat kalpāntara iti vaktayam. taduktaṃ hayaśira upākhyāne:
[ekasya brahmaṇaḥ nābhyām aṇḍe ca utpattiḥ]
[7.5] "tvatto me mānasaṃ janma prathamaṃ dvijapūjitam /
[7.6] cākṣuṣaṃ vai dvitīyaṃ me āsīj janma purātanam //
[7.7] tvatprasādāc ca me janma tṛtīyaṃ vācikaṃ mahat /
[7.8] tvatto me śrāvaṇañ cāpi caturthaṃ janma vai prabho //
[7.9] nāsikyañ caiva me janma tvattaḥ pañcamam ucyate /

[7.10] aṇḍajañ cāpi me janma tvattaḥ ṣaṣṭhaṃ vinirmittam //
[7.11] idan tu saptamaṃ janma padmajaṃ me 'mitaprabha* /{60}*" iti.
[caturmukhasya vaikhānasādiśabdavācyatvam]
[7.12-14] atas samastajagajjanmasthitidhvaṃsamahānandaikahetoḥ bhagavataḥ parabrahmaṇo nārāyaṇasya vaikhānasādiśabdavācyatvasambhavāt tannābhinalinasañjātasya brahmaṇo 'pi "aṅgād aṅgād"*{61}* iti mantroktaprakāreṇa bhāratādipratipāditarītyā ca*{62}* vaikhānasādiśabdavācyatvam upapadyate.
[7.15] śāntiparvaṇi: "viśeṣeṇākhanat*{63}* yasmāt bhāvanāmunisṛṣṭaye /
[7.16] tasmād vikhanaso nāma sa āsīd aṇḍajaḥ priyaḥ //" iti [MBh ]
[7.17] tatraiva: "sraṣṭuṃ sa tu samudyukto brahmayonimayaḥ prabhuḥ /
[7.18] khanitvā cātmanātmānaṃ dharmādiguṇasaṃyutam /
[7.19] dhyānam āviśya yogena hy āsīd vikhanaso muniḥ //" iti [MBh ]
[7.20-21] śrībhāgavate: "na khalu gopikānandano bhavān akhiladehinām antarātmadṛk /
[7.22-23] vikhanasārthito viśvaguptaye sakha udeyivān sāttvatāṃ kule //" iti [BhāgavataP 10.31.4]
[śrīraṅge vaikhānasārcanam]
[7.24] gārūḍe - śrīraṅgamāhātmye:
[7.25] "brahmāpi divyahaṃsena sitameghopamena ca /
[7.26] pṛṣṭhato 'nuyayau viṣṇuṃ vastreṇocchādya*{64}* cānanam //
!{56}! DHN[T] 81 ins. (nābhipadme - bhāratam).
[8.1] tatrārcako mahābhāgo bhagavān vikhanās tadā*{65}* /
[8.2] dadau prasādaṃ devānāṃ raṅganāthābhyanujñayā* //{66}*" iti [GaruḍaP ]
[8.3] śrīvaikhānase - ānandasaṃhitāyām:
[8.4] "antarhitānāṃ khananād vedānān tu viśeṣataḥ /
[8.5] sa vibhuḥ procyate sarvaiḥ vikhanā brahmavādibhiḥ /
[8.6] vaikhānasaś ca bhagavān procyate sa pitāmahaḥ* //{67}*" iti [ĀS ]
[8.7] vyāsanighaṇṭau: "vikhanasañ ca vidhātāraṃ viriñca*{68}* taṃ caturmukham /" iti
[8.8] "nābhijanmāṇḍajaḥ pūrvo vikhanāḥ kamalāsanaḥ //
[8.9] śatānandaś śatadhṛtis satyako haṃsavāhanaḥ* /{69}*
[8.10] padmāsano vikhanasaś cāharmukhaḥ*{70}* itīritaḥ //" iti ca pratipāditam.*{71}*
[8.11-12] evaṃ kāryakāraṇayor abhedāvagamāt*{72}* pramāṇabāhulyāc ca bhagavati nārāyaṇe caturmukhe ca vaikhānasaśabdaprayogaprakāraḥ*{73}* pratipāditaḥ.
[8.13] vaikhānasānām utpattiprakāraḥ*{74}*
[śrutyuktaḥ vaikhānasānām utpattiprakāraḥ]
[8.14-23] vaikhānasānām utpattiḥ viśeṣeṇa śrūyate. yajuṣi āruṇaketuke iṣṭakopadhānakathanānuvāke sṛṣṭiprakaraṇe*{75}* - "āpo vā idam āsan*{76}* salilam eva. sa prajāpatir ekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat. tasyāntar manasi kāmas samavartata. idaṃ sṛjeyam iti"*{77}* ity ārabhya "sa tapas taptvā. śarīram adhūnuta. tasya yan māṃsam āsīt. tato 'ruṇāḥ ketavo vātaraśanā ṛṣaya udatiṣṭhan.*{78}* ye 'nakhāḥ te vaikhānasāḥ. ye vālāḥ te vālakhilyāḥ."*{79}* iti. asyārthaḥ. samaṣṭisṛṣṭer anantaraṃ vyaṣṭisṛṣṭau caturmukhaḥ*{80}* devamanuṣyādivividhaviśeṣasṛṣṭyarthaṃ matsyādirūpeṇāvatariṣyamāṇasya*{81}* bhagavato nārāyaṇasya paramavaidikatvena sampratipannaśrīvaikhānasabhagavacchāstramārgeṇa*{82}* samārādhdanarthañ ca svātmatulyāḥ prajās sambhaveyur iti svāntaryāmiṇaṃ paramātmānaṃ dhyonenānukṛtavān*{83}* ayam evārtho brāhmāṇḍe 'py ucyate
[8.24] "om ity ekākṣaraṃ brahma vyāharan saṃsmaran harim /
[8.25] padmāsanastho bhagavān paramaṃ tapa āsthitaḥ //" [BrahmāṇḍaP ]
!{65}! DHN[D] 26.6 liest mit DHN[T] 87: tathā.
[sanakādisṛṣṭiprakāraḥ]
[9.1-5] ity ārabhya*{84}* brahmaṇā brahuśaḥ*{85}* kṛtaṃ tapaścaraṇam uktam. tapaścaraṇakāle sākṣātkṛtabhagavatsvarūpavaibhavānubhavātiśayāt bhagavaddattasṛṣṭiśaktilābhāt tadupajanitaviśeṣavegāc ca pulakitasarvāṅgaḥ śarīram adhūnuta - kampam akarot. "tasya yan māṃsam āsīd"*{86}* māṃsaṃ mānasam iti yāvat. "arthāt prakaraṇāl liṅgād aucityād arthanirṇayaḥ" ity arthādibhiḥ*{87}* samīcīnārthanirṇayavidhānāt "akṣarasāmyān nirbrūyād"*{88}* iti niruktavidhānāñ ca.
[9.6-10] tathā ca tasya manaḥ paramātmani saṃsaktam āsīd iti yat, tena hetunā tadanugrahas samajani. tenānugṛhītāt brahmaṇaḥ "ketavo vātaraśanāḥ ṛṣayaḥ udatiṣṭhan"*{89}*. "aruṇāḥ" paramātmani vasantaḥ taditararaviktāḥ "ketavaḥ" ucchritasvabhāvāḥ paramātmapravaṇānām agresarāḥ "vātaraśanā" digvāsasaḥ "ṛṣayaḥ" sarvārthadarśinaḥ sanakādayaḥ "udatiṣṭhan" utkṛṣya samabhavan iti.*{90}*
[9.11] idaṃ viṣṇupurāṇe 'pi: "sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭās tu vedhasā /
[9.12] na te lokeṣv asajjanta nirapekṣāḥ prajāvidhau* //{91}* [ViṣṇuP 1.7.9]
[9.13] sarve te yogino jātā*{92}* vītarāgā vimatsarāḥ /
[9.14] teṣv evaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ //" ityādinā pratipāditam.*{93}* [ViṣṇuP 1.7.10]

[9.15-19] sa prajāpatiḥ evaṃvidhān svakāryāsādhakān tān dṛṣṭvā kiñcid viṣādam āpannaḥ punar api svakāraṇaṃ bhagavantaṃ dhyānaprayāyeṇa khananenātoṣat. "ye nakhā" ityādi*{94}*. bhagavadanugrahavikasite prajāpater manasi vaikhānasā nāma ṛṣayas sambhūtāḥ atra "ye nakhā" ity atra ādyantavarṇaviparyayo bhavati. "kaśyapaḥ paśyako bhavatī"tivat "khanā ity etat nakhā" iti viparyastam iti yāvat.*{95}*
[9.20] "suptiṅupagrahaliṅganarāṇāṃ kālahalacsvarakartṛyaṅañ*{96}* ca /
[9.21] vyatyayam icchiti*{97}* śāstrakṛd eṣāṃ so 'pi ca siddhyati bāhulakena //"
[9.22-24] iti, "bahulaṃ chandasī"*{98}*ti cātra praṇāman*{99}*. atra "anakhā" iti cchittvā kecid evam ūcuḥ*{100}*. anakhā ity anena saumyendriyavatvaṃ uktam iti*{101}*.
!{84}! DHN[T] 93 ins. "śūdrajātiṃ manuṣyāṇāṃ paśūnām aśvam eva" cetyantaṃ (evaṃ?).
[vaikhānasānām ācāryapuruṣatvam]
[10.1-3] evañ ca sati "saumyaṃ jitendriyaṃ"*{102}* "suprasannendriyaṃ"*{103}* ityādinā bhagavacchāstreṣv ācāryalakṣaṇasya*{104}* pratipāditatvāt "vaikhānasa vikhanasācarya"*{105}* iti. viṣṇor*{106}* ācāryatvena śāntyparvaṇy abhihitatvāt.
[10.4] "vikhanā iti viṣṇus tajjā vaikhānasāḥ smṛtāḥ* /{107}* [KrA 36.28cd]
[10.5] viṣṇor eva samutpannā bhṛgvādyā munayas tathā //"
[vaikhānasānām triśuklatvam]
[10.6-7] iti vacanāt, "guros sānavṛttir*{108}* vaikhānasa"*{109}* iti bodhāyanasūtre uktatvāc ca bhāgavatādiṣu*{110}* pratipāditam "ācāryapuṃstvam eteṣāṃ vaikhānasānām*{111}* eve"ty avagamyate.
[10.8-9] yadvā "anaghā" iti pāṭhaḥ. anena*{112}* triśuklatvaṃ sūcyate. janma vidyā karma ceti. advārakatvena bhagavataḥ caturmukhāc coptattiśravaṇāt*{113}*,
[10.10] "tatkarma yan na bandhāya sā vidyā yā vimuktaye /
[10.11] āyāsāyāparaṃ karma vidyānyā śilpanaipuṇam //"
[10.12-13] ity uktarītyā advārakabhagavatsvarūpajñānatadārādhanavidhipratipādakaśāstraniṣṭhatvena ca eṣāṃ triśuklatvam.*{114}* śuklavatām evādhikyaṃ āraṇyaparvaṇi prathamādhyāye pratipāditam. yathā:
[10.14] "yeṣāṃ trīṇy avadātāni yonirvidyā ca karma ca /
[10.15] te sevyās tais samāsyā hi śāstrebhyo 'pi garīyasī* //{115}*" ti [MBh 3.1.25]
[ānandasaṃhitānusāreṇa vaikhānasotpattyādikam]
[10.16] śrīvaikhānase ānandasaṃhitāyāṃ vikhanasotpattyādikaṃ pratipāditam:
[10.17] "atha sasmāra bhagavān viśvasṛṣṭyartham acyutaḥ /
[10.18] dhātāraṃ viśvanirmāṇacaturaṃ caturānanam* //{116}* [ĀS 4.6]
[10.19] smaraṇānantarād eva prādur āsīt puraḥ prabhoḥ /
[10.20] dhātā samastajagatām utpattikaraṇakṣamaḥ // [Ā.S 4.7]
[10.21] taṃ prāha*{117}* bhagavān viṣṇuḥ praṇataṃ purataḥ sthitam /
[10.22] śrībhagavān uvāca: brahman tvayā jagat sarvaṃ kartavyaṃ sacarācaram // [ĀS 4.8]
[10.23] loke vihartum icchāmi yad ahaṃ*{118}* padmasambhava /
[10.24] tatas tvatsṛṣṭajagatām avicchinnapravṛttaye /
[11.1] dharmasaṃrakṣaṇārthāya vedaśāstrārthasiddhaye* //{119}* [ĀS 4.9]
[11.2] alasā alpasattvāś ca manuṣyās svalpabuddhayaḥ /
[11.3] te paravyūhavibhavān ātmānāñ ca na menire* //{120}* [ĀS 4.10]
[ānandasaṃhitānusāreṇa sanakādisṛṣṭiḥ]
[11.4] saulabhyāya tu bhaktānāṃ sarvalokānukampayā* //{121}* [ĀS 4.11cd]
[11.5] arcāvatārarūpeṇa loke 'smiṃś caturānana /
[11.6] avatāraṃ kariṣyāmi mahyā*{122}* lakṣmyā samanvitaḥ // [Ā.S 4.12]
[11.7] madarcāyai sṛja brahman sṛṣṭyādau munisattamaṃ* /{123}* [ĀS 4.13ab]
[11.8] ity ājñaptas tadā brahmā muhūrtaṃ tat sisṛkṣayā /
[11.9] cintayāmāsa tatkarmā kṣaṇam ekaṃ mahāmuniḥ* //{124}* [ĀS 4.14]
[11.10] ūcuḥ na śaknuyām evaṃ sraṣṭum icchan tathāvidham* /{125}*
[11.11] tasya tad vacanaṃ śrutvā devadevo haris svayam // [Ā.S ]
[11.12] cintayāmāsa deveśaḥ svanirmalatarātmani /

[11.13] vedāntatattvamīmāṃsā khananaṃ kṛtavān hariḥ* //{126}* [ĀS 4.15]
[11.14] nāmnā vikhanasaṃ cakre tatpadānvarthayogataḥ*{127}* /
[11.15] tathā cintayatas tasya manaso dvau babhūvatuḥ* //{128}* [ĀS 4.18]
[11.16] saṅkalpadharmau sannamya prāñjaliṃ purataḥ sthitam* /{129}* [ĀS 4.19ab?]
[11.17] brahmāṇam abravīd viṣṇur bhūtasṛṣṭyantahetave (kārakaṃ) /
[11.18] saṅkalpadharmau bhavatas tava sṛṣṭyantahetave* //{130}*
[11.19] śuddhasattvasamutpanno nirmito 'yaṃ tavāgrataḥ* //{131}* [ĀS 4.35cd]
[11.20] muniśreṣṭho mahātejā matkāryakaraṇakṣamaḥ* /{132}* [ĀS 4.36ab?]
[11.21] matkāryasādhakān eva tvaṃ vai sraṣṭum athārhasi //
[11.22] hṛṣīkeśasya tadvākyaṃ bhyādhāya kṛtañjaliḥ* /{133}*
[11.23] caturmukhaś cāpi tathā sanakādimunīśvarān* /{134}*
[11.24] dhyāyan mukhaiś caturbhis tu kramād asṛjad abjabhūḥ* //{135}*
!{119}! ĀS: loke vihartum icchā me vartate padmasambhava / tatas svasṛṣṭir jagatām aviccinnā pravartate / dharmasaṃsthāpanārthāya vedaśāstrārthasiddhaye//. Vgl. ĀS 15.9/10ab: loke vihartum icchāme vartate padmasambhava / tatas tvatsṛṣṭajagatām avicchinnaprasṛttaye // sādhusaṃrakṣaṇārthaya vedaśāstrarthasiddhaye /.
[ānandasaṃhitānusāreṇa dakṣādimunidaśakasṛṣṭiḥ]
[12.1] sanatkumārañ ca tathā sanakañ ca sanātanam /
[12.2] sanandanam iti khyātān brahmavidyāviśāradān* //{136}* [ĀS 2.20]
[12.3] tatas te ca muniśreṣṭhā*{137}* jñānātiśayavaibhavāt /
[12.4] viraktacittās sañjagmuḥ kaivalyaṃ padam uttamaṃ* //{138}* [ĀS 4.21]
[12.5] svakāryasādhakān brahmā sṛṣṭavān punar eva hi* /{139}*
[12.6] prāṇāc ca cakṣuṣas tadvad abhimānāc ca karmaṇaḥ* //{140}* [ĀS 4.22]
[12.7] hṛdayāc chirasaḥ*{141}* śrotrād udānād vyānatas tataḥ /
[12.8] samānāc ca tathāpānād ṛṣiśreṣṭhān imān daśa* //{142}* [ĀS 4.23]
[12.9] dakṣaṃ marīcinaṃ*{143}* nīlalohitaṃ bhṛgum eva ca /
[12.10] tathāṅgirasam atriṃ ca pulastyaṃ pulahaṃ tathā* //{144}* [ĀS 4.24]
[12.11] vasiṣṭhaṃ ca kratuṃ caiva kramād asṛjad abjabhūḥ /
[12.12] nava brahmāṇa evaite vinā syur nīlalohitaṃ* //{145}* [ĀS 4.25]
[ānandasaṃhitānusāreṇa vaikhānasasya muniśreṣṭhatvam]
[12.13] dharmasaṅkalpasahitās sanakādyā munīśvarāḥ /
[12.14] bhṛgvādimunayaś caiva śrutismṛtyādivedanāt* //{146}* [ĀS 4.26]
[12.15] śiṣyā vikhanasaḥ proktās sarvaśāstrārthapāragāḥ /
[12.16] vaikhānasānāṃ bhṛgvādyā vaṃśakartāra īritāḥ // [Ā.S 4.27]
[12.17] sarveṣām agrajaṃ śreṣṭham ātmaputraṃ muniṃ tathā /
[12.18] taṃ hareḥ purataḥ kṛtvā proktavān kamalāsanaḥ // [ĀS 4.28]
[12.19] brahmovāca: devadeva jagannātha sṛṣṭisthityantakāraṇa /
[12.20] bhagavaṃs tvatprabhāvena sṛṣṭo 'yaṃ munisattamaḥ* //{147}* [ĀS 4.29]
[12.21] jātāḥ cintayato mattas tvat sṛṣṭau munayas tv ime /
[12.22] etair api kṛtaṃ sarvaṃ jagad etac carācaraṃ // [ĀS 4.30]
[12.23] matputrāṇāṃ ca sarveṣām agrajaḥ puruṣottamaḥ /
[12.24] vaiṣṇaveṣv agrajaś śreṣṭho munīnāṃ prathamo muniḥ // [Ā.S 4.31]
!{136}! ĀS: sanatkumāraś ca tathā sanakaś ca sanātanaḥ / sanandana iti khyātā brahmavidyāviśāradāḥ; so liest auch DHN[T] 104.

[ānandasaṃhitānusāreṇa vaikhānasya garbhavaiṣṇavatvam]
[13.1] viśeṣakhananāj jāto viṣṇor vaikhānasas tathā /
[13.2] bhṛgvādīn upanīyātha sāvitrīm upadekṣyati* //{148}* [ĀS 4.32]
[13.3] parabrahmopadeṣṭāsāv ayam eva gurus smṛtaḥ /
[13.4] etad uktaprakāreṇa sarve vai mama sūnavaḥ // [ĀS 4.33]
[13.5] cariṣyanti yathānyāyaṃ*{149}* laukikādhyātmavaidikān /
[13.6] ebhiḥ pravartitā sṛṣṭir avicchinnā pravarttate* //{150}* [ĀS 4.34]
[13.7] bhavān avataratv atra mama sṛṣṭau janārdana* /{151}*
[13.8] śuddhasattvasamutpanno nirmito 'yaṃ tvayā vibho* //{152}* [ĀS 4.35]
[13.9] ṛṣiśreṣṭho mahātejāḥ tvatkarmakaraṇakṣamaḥ /
[13.10] tathāsau khananād viṣṇoḥ dhyāyād antaś ca garbhataḥ* //{153}* [ĀS 4.36]
[13.11] yasmāt tava samutpanno*{154}* jñeyo 'sau garbhavaiṣṇavaḥ /
[13.12] ity ukto bhagavān prāha muniśreṣṭhaṃ taponidhiṃ // [Ā.S 4.37]
[13.13] śrībhagavān uvāca: devabrahma ṛṣīṇān tu madīyārādhanaṃ prati /
[13.14] mayā sañcodito yasmāt tvam eva munisattama* //{155}* [ĀS 4.38]
[13.15] tapodhano bhavān eva dhanyo 'si bhuvanatraye /
[13.16] ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā nityanaimittikādi yat // [Ā.S 4.39]
[13.17] tat sarvaṃ matprasādena madīyārādhanaṃ kuru* /{156}*
[13.18] athāha sa ṛṣis tasmai praṇamya jagadātmane // [ĀS 4.40]
[ānandasaṃhitānusāreṇa vaikhānasānām advārakabhagavadyajanena nityakarmānuṣṭānapūrṇatā]
[13.19] śrīvikhānā uvāca: bhavatānugṛhīto 'haṃ dhanyo 'smi puruṣottama /
[13.20] nātaḥ parataraṃ kāryaṃ kim apy anyad divaukasām* //{157}* [ĀS 4.41]
[13.21] tathāpi devadeveśa svakarma munibhis sadā /
[13.22] udayādyastaparyantaṃ kriyate niyatātmabhiḥ* //{158}* [ĀS 4.42]
[13.23] sarveṣāñ ca dvijātīnāṃ śrutismṛtisamīritam /
[13.24] kartavyaṃ satataṃ deva svasvakarma prayatnataḥ // [Ā.S 4.43]
!{148}! Lies mit DHN[T] 106 und ĀS: upadiṣṭavān.
[14.1] bhavadārādhanaṃ viṣṇo kathaṃ kāraṃ karomy ahaṃ /
[14.2] tvatkarma kriyate cet tu karmalopo bhaven mama* /{159}*
[14.3] ity ukto bhagavān āha muninā tattvavedinā // [ĀS 4.44]
[14.4] śrībhagavān uvāca: vikhanas tvaṃ muniśreṣṭha madārādhanakarmaṇi* //{160}* [ĀS 4.45]
[14.5] svakarmalopasaṃtrāsavyākulīkṛtacetasaḥ*{161}* /
[14.6] tava karmāṇy anūnāni saṃtu nityaṃ madājñayā // [ĀS 4.46]
[14.7] tvadvaṃśajānāṃ sarveṣāṃ kāle vai kṛtakarmaṇām* /{162}*
[14.8] niṣekādiśmaśānāntāḥ kāryāḥ mantrasamanvitāḥ* //{163}* [ĀS 4.47]
[14.9] aṣṭādaśa ca karmāṇi śārīrāṇi pracakṣate /
[14.10] yajñāś ca viṃśatir dvau ca dharmaṃ vaiṣṇavam uttamaṃ // [Ā.S 4.48]
[14.11] vede vaikhānase sūtre yo dharmaḥ parikīrtitaḥ /
[14.12] sarvais sa dharmo 'nuṣṭheyo nātra kāryā vicāraṇā* //{164}* [ĀS 4.49]
[14.13] tvadājñaiva bhṛgvādyā nārāyaṇaparāyaṇāḥ* //{165}* [ĀS 4.67cd]

[14.14] vadantī paramaṃ dharmaṃ vaiṣṇavaṃ śrutisammataṃ /
[14.15] taddharmaniratā ye tu te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ // [Ā.S 4.68]
[14.16] matkarmakāriṇāṃ teṣāṃ karmalopo na vidyate* /{166}*
[14.17] tisraḥ koṭyo munīnām tu karma kurvanti me sadā* //{167}* [ĀS 4.69]
[14.18] jñātvā yajūṃṣi sāṅgāni manmatās sarva eva te /
[14.19] manmantrakalpajātāni matpurāṇāny anukramāt // [Ā.S 4.70]
[14.20] adhītya sarvakarmāṇi kurvate*{168}* te madarcanaṃ /
[14.21] kṛtādhikāriṇas te tu kṛtasambandhino mama* //{169}* [ĀS 4.71]
[14.22] matprasādabhujas saumyā atipriyatamā mama /
[14.23] ṣaṭkarmaniratās te vai sāttvikāhāratatparāḥ // [Ā.S 4.72]
[14.24] vaikhānasena sūtreṇa niṣekādikriyānvitāḥ /
[15.1] bhavanti bhāvitātmāno matkarmakaraṇakṣamāḥ // [Ā.S 4.73]
[15.2] tasmād bhāgavataśreṣṭhā bhavanty aprākṛtā bhuvi /
[15.3] sarvadhā "ye nakhās te vaikhānasā" iti vedataḥ* //{170}* [ĀS 4.74]
[15.4] tasmād vaikhānasāś śuddhās sarvakarmasu pūjitāḥ /
[15.5] tataḥ prāha muniśreṣṭhas tam evaṃ vādinaṃ harim* //{171}* [ĀS 4.75]
[15.6] śrīvikhanāḥ: bhagavaṃs tvatprasādena karma sāṅgaṃ yathoditaṃ /
[15.7] sarveṣāṃ matkulīnānāṃ bhavaty eva na saṃśayaḥ // [Ā.S 4.76]
[mahābhāratokto vaikhānasānām utpattyādiprakāraḥ]
[15.8-9] ato 'tra śrutyuktamārgeṇa vaikhānasānāṃ sṛṣṭyādikaṃ, advārakabhagavadyajanenaiteṣāṃ nityakarmānuṣṭhānapūrṇatvaṃ ca pratipāditam*{172}*.
[15.10-11] atha pañcamavedatvena prasiddhe mahābhārate ānuśāsanikaparvaṇi 85tame adhyāye bhṛgvādimaharṣīṇāṃ vaikhānasānāñ cotpattiḥ nirūpitā*{173}*. yathā:
[15.12] vasiṣṭha: "api cedaṃ purā rāma śrutaṃ me brahmadarśanam /
[15.13] pitāmahasya yadvṛttaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ // [MBh 13.85.1]
[15.14] devasya mahatas tāta vāruṇīṃ bibhratas tanum /
[15.15] aiśvarye vāruṇe rāma rudrasyeśasya vai prabhoḥ*{174}* // [MBh 13.85.2]
[15.16] ājagmur munayaḥ sarve devāś cāgnipurogamāḥ /
[15.17] yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraś ca mūrtimān // [MBh 13.85.3]
[15.18] mūrtimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ /
[15.19] ṛgvedaś cāgamat tatra padakramavibhūṣitaḥ // [MBh 13.85.4]
[15.20] lakṣaṇāni surāstomā niruktaṃ surapaṅktayaḥ /
[15.21] oṅkāraś chandasāṃ netraṃ nigrahapragrahau tathā* //{175}* [MBh 13.85.5]
[15.22] tathā vedās sopaniṣado vidyās*{176}* sāvitry athāpi ca /
[15.23] bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca dadhāra śirasā*{177}* śivaḥ /
[15.24] sañjuhāvātmanātmānaṃ svayam eva tathā prabho*{178}* // [MBh 13.85.6]
[15.25] yajñañ ca śobhayāmāsa bahurūpaṃ pinākadhṛt // [MBh 13.395.1]
[16.1] dyair nabhaḥ pṛthivī*{179}* khañ ca tathā caivaiṣa bhūpatiḥ /
[16.2] sarvavighneśvaraś*{180}* śrīmān eṣa cāpi vibhāvasuḥ //
[16.3] eṣa brahmā śivo rudro varuṇo 'gniḥ prajāpatiḥ / [MBh 13.3954]
[16.4] kīrtyate bhagavān devas sarvabhūtapatiś śivaḥ // [MB.h 13.3955]
[16.5] tasya yajñaḥ paśupates tapaḥ kratava eva ca / [MBh 13.3956]

[16.6] dīkṣā dīptavratā devī diśaś ca sadigīśvarāḥ* //{181}* [MBh 13.3957]
[16.7] devapatnyaś ca kanyāś ca devānāṃ caiva mātaraḥ /
[16.8] ājagmuḥ sahitās tatra tadā bhṛgukulodvaha // [MBh 13.85.7]
[16.9] yajñaṃ paśupateḥ prītā varuṇasya mahātmanaḥ /
[16.10] svayaṃbhuvas tu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatad bhuvi / [MBh 13.85.8]
[16.11] tasya śukrasya niṣṣyandāt*{182}* pāṃsūn saṃgṛhya bhūmitaḥ /
[16.12] prāsyat pūṣā karābhyāṃ vai tasminn eva hutāśane // [MBh 13.85.9]
[16.13] tatas tasmin saṃpravṛtte satre jvalitapāvake /
[16.14] brahmaṇo juhvatas tatra prādurbhāvo babhūva ha // [MB.h 13.85.10]
[16.15] skannamātraṃ ca tac chukraṃ sruveṇa pratigṛhya saḥ /
[16.16] ājyavan mantravac*{183}* cāpi so 'juhod bhṛgunandana // [MBh 13.85.11]
[16.17] tatas tu janayāmāsa*{184}* bhūtagrāmaṃ sa vīryavān /
[16.18] tatas tu tejasas*{185}* tasmāj jajñe lokeṣu taijasam // [MB.h 13.85.12]
[16.19] tamasas tāmasā bhāvā vyāpi sattvaṃ tathobhayam /
[16.20] sa guṇas tejaso nityas tasya cākāśam*{186}* eva ca // [MB.h 13.85.13]
[16.21] sarvabhūteṣu ca*{187}* tathā sattvaṃ tejas tv athottamam*{188}* /
[16.22] śukre hute 'gnau tasmiṃs tu prādurāsaṃs trayaḥ prabho // [MB.h 13.85.14]
[16.23] puruṣā vapuṣā yuktā tais taiḥ*{189}* prasavajair*{190}* guṇaiḥ /
[16.24] bharjanād bhṛgur ity evam aṅgārebhyo 'ṅgirābhavat* //{191}* [MBh 13.85.15]
[17.1] (bhṛg ity eva bhṛguḥ pūrvam aṅgārebhyo 'ṅgirābhavat // [MB.h 13.85.15cd]
[17.2] aṅgārasaṃśrayāc caiva kavir ity aparo 'bhavat /
[17.3] saha jvālābhir utpanno bhṛgus tasmād bhṛguḥ smṛtaḥ // [MB.h 13.85.16]
[17.4] marīcibhyo marīcis tu mārīcaḥ kaśyapo hy abhūt /
[17.5] aṅgārebhyo 'ṅgirās tāta vālakhilyāḥ śiloccayāt*{192}* /
[17.6] atraivātreti ca vibho jātam atriṃ vadanty api // [MBh 13.85.17]
[17.7] tathāgnes tasya bhasmabhyo brahmarṣigaṇasaṃmatāḥ* /{193}*
[17.8] vaikhānasāḥ samutpannās tapaḥśrutaguṇepsavaḥ* /{194}*
[17.9] aśruto 'sya samutpannāv aśvinau lokasaṃmatau* //{195}* [MBh 13.85.18]
[17.10] śeṣāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyas tasya jajñire /
[17.11] ṛṣayo romakūpebhyas svedāc chando balānmanaḥ* //{196}* [MBh 13.85.19]
[17.12] etasmāt kāraṇād āhur agniḥ sarvāś caab hier telugu devatāḥ*{197}* /
[17.13] ṛṣayaḥ śrutasaṃpannā vedaprāmāṇyadarśanāt // [MB.h 13.85.20]
[17.14] yāni dārūṇi te māsā niryāsāḥ pakṣasaṃjñitāḥ /
[17.15] ahorātrā muhūrtās tu pittaṃ jyotiś ca vāruṇam // [MBh 13.85.21]
[17.16] raudraṃ lohitam ity āhur lohitāt kanakaṃ smṛtam /
[17.17] tan maitram iti vijñeyaṃ dhūmāc ca vasavaḥ smṛtāḥ // [MB.h 13.85.22]
[17.18] arciṣo yāś ca te rudrās tathādityā mahāprabhāḥ /
[17.19] uddiṣṭās te tathāṅgārā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ // [MB.h 13.85.23]
[17.20] ādikartā*{198}* ca lokasya tat paraṃ brahma tad dhruvam /
[17.21] sarvakāmadam ity āhus tadrahasyam uvāca ca* //{199}* [MBh 13.85.24]

[17.22] tato 'bravīn mahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ*{200}* /
[17.23] [varuṇa] mama satram idaṃ divyam ahaṃ gṛhapatis tv iha // [MBh 13.85.25]
[17.24] trīṇi pūrvāṇy apatyāni mama tāni na saṃśayaḥ /
!{192}! DHN[T] 116: kuśoccayāt.
[18.1] iti jānīta khagamā mama yajñaphalaṃ hi tat // [MB.h 13.85.26]
[18.2] agni: madaṅgebhyaḥ prasūtāni madāśrayakṛtāni ca /
[18.3] mamaiva tāny apatyāni varuṇo hy avaśātmakaḥ // [MB.h 13.85.27]
[18.4] brahmā:athābravīl lokagurur brahmā lokapitāmahaḥ /
[18.5] mamaiva tāny apatyāni mama śukraṃ hutaṃ hi tat // [MB.h 13.85.28]
[18.6] īśvara: ahaṃ kartā hi satrasya hotā śukrasya caiva hi*{201}* /
[18.7] yasya bījaṃ phalaṃ tasya śukraṃ cet kāraṇaṃ matam // [MB.h 13.85.29]
[18.8] tato 'bruvan devagaṇāḥ pitāmaham upetya vai /
[18.9] kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhir praṇipatya vai*{202}* // [MB.h 13.85.30]
[18.10] vayaṃ ca bhagavan sarve jagat etac carācaram*{203}* /
[18.11] tavaiva prasavaṃ sarvaṃ*{204}* tasmād agnir vibhāvasuḥ /
[18.12] varuṇaś ceśvaro devo labhatāṃ kāmam īpsitam // [MB.h 13.85.31]
[18.13] nisargād varuṇaś cāpi brahmaṇo yādasāṃ patiḥ /
[18.14] jagrāha vai bhṛguṃ pūrvam apatyaṃ sūryavarcasam // [MBh 13.85.32]
[18.15] īśvaro 'ṅgirasaṃ cāgner apatyārthe hy akalpayat*{205}* /
[18.16] pitāmahas tv apatyaṃ vai kaviṃ jagrāha dharmataḥ*{206}* // [MB.h 13.85.33]
[18.17] tadā sa vāruṇiḥ*{207}* khyāto bhṛguḥ prasavakarmakṛt /
[18.18] āgneyas tv aṅgirāḥ śrīmān kavir brāhyo mahāyāśāḥ* /{208}*
[18.19] bhārgavāṅgirasau loke lokasaṃtānalakṣaṇau // [MBh 13.85.34]
[18.20] ete hi prasavās*{209}* sarve prajānāṃ patayas trayaḥ /
[18.21] sarvaṃ saṃtānam eteṣām idam ity avadhāraya* //{210}* [MBh 13.85.35]
[18.22] ityādinā vaikhānasānām utpattyādikaṃ viśeṣeṇa pratipāditam.
[18.23] purāṇāntare:
[18.24] yajñe devasya vitate mahato varuṇasya ha /
[18.25] brahmaṇo 'psarasaṃ dṛṣṭvā retaś caskanda karhicit //
!{201}! MBh: ahaṃ vaktā ca mantrasya hotā śukrasya caiva ha.
[19.1] tat pratīkṣya sa parṇena saṃjuhāva vibhāv asau /
[19.2] tato 'rciṣo 'bhūd bhagavān bhṛgur aṅgārato 'ṅgirāḥ //
[19.3] atraivānveṣaṇād atriḥ khananād vikhanā muniḥ /
[19.4] khananaṃ tattvamīmāṃsety bis hier teluguāhuḥ kecana sūrayaḥ //
[19.5] apare nigamārthānāṃ khananād iti naśśrutam /
[19.6] tatas tadvaṃśajā viprā vedavedāṅgavedinaḥ //" iti.
[19.7-10] "ye vālāḥ te vālakhilyāḥ" ity atra bakārasthāne vakāra*{211}*. jñānātiśayavaibhavāt kāmādidoṣarāhityena ca bālā ucyante. śrūyate hi*{212}*: "tasmād brāhmaṇaḥ pāṇḍityaṃ nirvidya bālyena tiṣṭhāset*{213}* bālyañ ca pāṇdityañ ca nirvidyātha muniḥ" iti.
[19.11-13] atra kecid evam ūcuḥ: brahmaṇaḥ vidhūtāc charīrāt yanmāṃsaṃ vikīrṇam abhavat tato ketavo vātaraśanā ṛṣaya udatiṣṭhann iti. tad asat. evam arthasvīkāre sṛṣṭikāraṇabhūtasya brahmaśarīrasya śaithilyam uktaṃ syād iti.
[19.14-20] kiñ ca "tasyāntarmanasi kāmas samavartata" ityādinā "kāmas tadagre samavartatādhi" ity antena sopapattikaṃ vartamānaṃ saṅkalparūpaṃ mananavyāpāram uktvā "manaso retaḥ prathamaṃ yad āsīd" ity atra tatra vidyamānasya vyāpārasya prajāpateḥ sṛṣṭikāraṇatvaṃ retaś śabdebis hier telugunoktvā "sato bandhum asati niravindann" ity ārabhya "ya evaṃ veda" ity antena brahmaṇas tatkālavidyamānamānasaśaktimāab hier telugutreṇa vyaṣṭisṛṣṭer aniṣpannatvam uktvā manaso vyaṣṭikāraṇalābhāya "sa tapo 'tapyata" iti bhagavadupāsanam akarod" ity uktam. ayam evārthaḥ "oṃ ity ekākṣaraṃ brahme"tyādinā brahmāṇḍe 'py uktam.*{214}*
[bhrgvādīnāṃ bhagavanmānasaputratvam]

[19.21] bhagavanmānasaputrā bhṛgvādaya iti bhagavataivoktam:
[19.22] "maharṣayas sapta pūrve catvāro manavas tathā /
[19.23] madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ //" [MBh 6.32.6]
[bhṛgvādīnāṃ vaikhānasavaṃśakartṛtvam]
[19.24] bhṛgvādaya eva vaikhānasānāṃ vaṃśakartāraḥ iti bhārate 'py uktam.
!{211}! DHN[T] 120: bakārasya sthāne vakāraḥ.
[20.1] yathā śāntiparvaṇi:
[20.2] "bhṛgvaṅgiromarīcyatri pulastyapulahāḥ kratuḥ*{215}* / [MBh 13, App. 7.49]
[20.3] tathā vasiṣṭho dakṣaś ca nava svāyambhuvā dvijāḥ* //{216}*
[20.4] ete vaikhānasānān tu ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanāṃ /
[20.5] vaṃśakartāra ucyante sāttvikāhārabhojinām //" iti [MBh ]
[20.6-8] tasmād bhagavatā nārāyaṇena brahmaṇā ca sṛṣṭānāṃ bhṛgvādīnām ṛṣīṇāṃ tadvaṃśajānāṃ ca niṣekādikriyāvatām advārakabhagavadyajanādhikāravatām eva loke vaikhānasā iti prasiddhiḥ.
[caturmukhasṛṣṭānāṃ sarveṣāṃ manuṣyāṇāṃ vaikhānasatvaṃ samānam ity ākṣepasya parihāraḥ]
[20.9] nanu brahmaṇā sṛṣṭānāṃ sarveṣām api manuṣyānāṃ vaikhānasatvaṃ samānam.
[20.10-11] katham eteṣv eva vyavahriyate iti cet satyam. nāmarūbis hier telugupakṛtyavibhāgādikaṃ vedaśabdebhya eva brahmaṇā kṛtam iti śrūyate. "vedena nāmarūpe vyākarot satāsatī*{217}* prajāpatir" iti.
[20.12] tathā bhārate: "anādinidhanā hy eṣā vāgudsṛṣṭā svayambhuvā* //{218}* [MBh 12.224.55cd]
[20.13] ādau vedamayī divyā yatas sarvāḥ prasūtayaḥ* //{219}*" iti [MBh 12.671.1]
[20.14] śrīviṣṇupurāṇe: "nāma rupañ ca bhūtānāṃ kṛtyānāñ ca praab hier telugupañcanam /
[20.15] vedaśabdebhya evādau devādīnāṃ cakāra saḥ //" iti. [ViṣṇuP 1.5.63]
[20.16] manu: "sarveṣāñ ca sa nāmāni karmāṇi ca pṛthak pṛthak /
[20.17] vedaśabdebhya evādau pṛthak saṃsthāś ca nirmame //" [ManuDhŚ 1.21]
[20.18-19] iti ca nāmarūpavibhāgasya śrutismṛtiṣu pratipāditatvāt brahmaṇā tādṛśaśrutismṛtyanusāreṇa sṛṣṭānām eva vaikhānasatvavyavahāraḥ. Nānyeṣām.
[20.20-23] kiñca ekasmin paramapuruṣe mukhādiṣu jātānāṃ yathā brāhmaṇādivyavahāraḥ yathā viśvāmitra bhāradvājādi gotreṣūtpannānām ekasūtraniṣṭhatvaṃ vinā anekasūtrānusāritvaṃ, yathā ca kumudakahlārādiṣu "paṅke jāyata" iti vyutpattyā paṅkajatve samāno 'pi yogarūḍhibhyāṃ paṅkajatvaṃ tāmarasa eva vartate tathaiva vaikhānasatvam api. tathoktam:
[20.24] "kalpe kalpe kṣayotpattyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
[20.25] śrutismṛtisadācāra- nirṇetāras tu sarvadā //
!{215}! MBh: pitāmahasya rājendra pulastyapulahādayaḥ.
[21.1] na kāścid vedakartā 'sti vedavaktā caturmukhaḥ /
[21.2] tathaiva dharmaṃ smarati manuḥ kalpāntarāntare //"
[tṛtīyāśramaniṣṭhānāṃ na naisargikaṃ vaikhānasatvam]
[21.2-6] nanu: "brahmacārī gṛhasthaś ca bhikṣur vaikhānasas tathā"*{220}* iti tatra tatra tṛtīyāśramaniṣṭhānām eva vaikhānasatvāvagamāt ta eva vaikhānasaśabdavācyāḥ kiṃ na syur iti cet na. śrutismṛtipurāṇādiṣu uktaprakāreṇa brahmaṇā sṛṣṭānām eva vaikhānasatvāvagamāt teṣām eva tatra tatrotkṛṣṭatvapratipādanāc ca.*{221}*
[vaikhānasānāṃ brahmasabhāpraveśaḥ]
[21.7-8] tathā hi: śrutāv eva vaikhānasānām utpattiḥ śrūyate. "ye nakhāḥ te vaikhānasāḥ"*{222}* iti. chandogyabrāhmaṇe: "vaikhānasā vā ṛṣaya indrasya priyā āsan*{223}*"
[21.9-11] "pauruhan mahaṃ bhavati. puruhānnādo vā etena vaikhānaso 'ñjasā svargaṃ lokam apaśyat" iti. atra indraśabdena paramātmā nārāyaṇa ucyate. "sa brahmā sa śivassendrasso 'kṣaraḥ paramas svarāṭ" ityādi śrutibhyaḥ.*{224}*
[21.12] "āśvatthaḥ kapilā gāvas tulasī vikhanās tathā* /{225}*
[21.13] catvāro matpriyā rājaṃs teṣāṃ vaikhānaso varaḥ* //{226}*" [ĀS 19.10]
[21.14] ity upabrahmaṇāt. brahmasūtre indraprāṇādhikaraṇe tathā nirṇayāc ca.*{227}*
[21.15] ānuśāsanike: "tathāgnes tasya bhasmabhyo*{228}* brahmarṣigaṇasamimtāḥ*{229}* /
[21.16] vaikhānasās samutpannās tapaśśrutaguṇepsavaḥ//*{230}*" [MBh 13.85.18]
[21.17] iti vaikhānasanāmnaivotpattipratipādanāt.*{231}*
[21.18] tathā kiṣkindhākāṇḍe:

[21.19] "śṛṅgaṃ saumanasaṃ nāma jātarūpamayaṃ dhruvam // [Rā.m 4.39.51cd]
[21.20] tatra pūrvaṃ padaṃ kṛtvā purā viṣṇus trivikrame /
[21.21] dvitīyaṃ śikhare raudraṃ*{232}* cakāra puruṣottamaḥ // [Rā.m 4.39.52]
[21.22] taduttare pratikramya*{233}* jambūdvīpaṃ divākaraḥ /
[21.23] dṛśyo bhavati bhūyiṣṭhaṃ śikharaṃ tan mahocchrayam // [Rā.m 4.39.53]
[21.24] tatra vaikhānasā nāma vālakhilyā maharṣayaḥ /
[21.25] prakāśamānā dṛśyante sūryavarṇās tapasvinaḥ //" iti [Rām 4.39.54]
!{220}! Dieser Halbvers ist ähnlich in DHN[D] 53.3 zitiert.
[22.1] tatraiva catvāriṃśe 'dhyāye:
[22.2] mainākaś ca*{234}* vicetavyas sasānuprasthakandaraḥ /
[22.3] strīṇām aśvamukhīnāñ ca niketās tatra tatra tu // [Rā.m 4.42.30]
[22.4] taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam /
[22.5] siddhā vaikhānasās tatra vālakhilyāś ca tāpasāḥ // [Rā.m 4.42.31]
[22.6] vandyās te tu tapassiddhās tapasā vītakalmaṣāḥ /
[22.7] praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttir vināyānvitaḥ*{235}* // [Rā.m 4.42.32]
[22.8] hemapuṣkarasañchannaṃ tatra vaikhānasaṃ saraḥ /" [Rām 4.42.33ab]
[22.9] iti ca vānaprasthaparatvaṃ vinā "vaikhānasā vālakhilyā" iti vālakhilyasamānatayā pṛthag vaṃśatvena kīrtanāt.
[22.11] tathā śrīviṣṇupurāṇe - dvitīṃyāṃśe navame 'dhyāye:
[22.12] "tataḥ prayāti bhagavān brāhmaṇair abhirakṣitaḥ /
[22.13] vālakhilyādibhiś caiva prabhur vaikhānasair api // [ViṣṇuP 2.8.58]
[22.14] mahātmābhir mahātmā vai jagatāṃ pālanodyataḥ //" iti [ViṣṇuP ]
[22.15] tathā sabhāparvaṇi:
[22.16] pitāmahasya bhavanaṃ jagmuś ca kṛpayānvitāḥ* //{236}* [MBh 1.203.2cd]
[22.17] tato dadṛśur ātmānaṃ saha devaiḥ pitāmaham /
[22.18] siddhair maharṣibhiś caiva samantāt parivāritam* //{237}* [MBh 1.203.3]
[22.19] tatra viṣṇur mahādevas tatrāgnir vāyunā saha /
[22.20] candrādityau ca dharmaś ca parameṣṭhī tathā budhāḥ* //{238}* [MBh 1.203.4]
[22.21] vaikhānasā vālakhilyās somapāś ca marīcipāḥ /
[22.22] ajāś caivājamīḍhāś ca tejogarbhās tapasvinaḥ /
[22.23] ṛṣayas sarva eveti pitāmaham upāsate* //{239}*" [MBh 1.203.5]
[22.24-25] iti ca vaikhānasānāṃ brahmasabhāpraveśavarṇanāt. tasya ca tṛtīyāśramaniṣṭheṣv asambhavāt.
!{234}! Rām: mainākas tu.
[vānaprasthānāṃ śrautakarmaniṣedhaḥ]
[23.1] ānuśāsanike
[23.2] "śṛṇu rājan vasiṣṭhasya mukhyaṃ karma yaśasvinaḥ / [MBh 13.140.15cd]
[23.3] vaikhānasavidhānena gaṅgātīraṃ samāśritāḥ // [MBh 13.140.647*.1]
[23.4] ādityās satramīhanti saro vaikhānasaṃ prati*{240}* //" iti [MBh 13.140.16]
[23.5-7] atra vānaprasthavidhau satrayāgakramavidhānābhāvāt vānaprasthāśramapraviṣṭhānāṃ tena śārīreṇa punar api devatvayogyatā 'sambhavāc ca vaikhānasavidhāneneti vaikhānasapadena vānaprasthānāṃ gṛhītum aśakyatvāt.
[23.8] kiñca śrībhāgavate ekādaśaskandhe:
[23.9] "vanyaiś carupuroḍāśair nirvapet kālacoditām /

[23.10] na tu śrautena vidhinā māṃ yajeta vanāśramī* //{241}*" [BhāgavataP 11.18.7]
[23.11] iti vānaprasthānāṃ śarutavidhiniṣedhapratipādanāt.
[bhagavadarcanakramaḥ]
[23.12] tathā vṛddhamanau: "vedāntavedibhir viprais tadvaikhānasasūtribhiḥ /
[23.13] yājayed yajñapuruṣaṃ viṣṇuṃ rājā jagaddhitaḥ //" iti
[vaikhānasapāñcarātrikayoḥ caturmūrtiṣu saṃjñāyāṃ vaiṣamyam]
[23.14] tathā āśvamedhike:
[23.15] yudhiṣṭhirah: "kathaṃ tvaṃ arcanīyo 'si mūrtayaḥ kīdṛśāś ca te*{242}* / [MBh 14, App. 4.1652]
[23.16] vaikhānasāḥ kathaṃ brūyuḥ kathaṃ vā pāñcarātrikāḥ // [MB.h 14, App. 4.1653]
[23.17] śrībhagavān: "śṛṇu pāṇḍava tatsarvam arcanākramam ātmanaḥ / [MBh 14, App. 4.1654]
[23.18] sthaṇḍile padmakaṃ kṛtvā sāṣṭapatraṃ*{243}* sakarṇikam // [MB.h 14, App. 4.1655]
[23.19] aṣṭākṣaravidhānena athavā dvādaśākṣaraiḥ*{244}* / [MBh 14, App. 4.1656]
[23.20] vaidikair athavā mantrair mama sūktena vā punaḥ // [MB.h 14, App. 4.1657]
[23.21] sthitaṃ māṃ mantratas tasmin arcayet susamahitaḥ*{245}* / [MBh 14, App. 4.1658]
[23.22] viṣṇuñ ca puruṣaṃ satyam*{246}* acyutañ ca yudhiṣṭhira*{247}* // [MB.h 14, App. 4.1659]
[23.23] aniruddhañ ca māṃ prāhur vaikhānasavido janāḥ / [MBh 14, App. 4.1660]
[23.24] anye tv evaṃ vijānānti māṃ rājan pāñcarātrikāḥ*{248}* // [MB.h 14, App. 4.1661]
!{240}! MBh: ādityāḥ satramāsanta saro vai mānasaṃ prati; DHN[D] ist v.l.
[24.1] vāsudevañ ca rājendra saṅkarṣaṇam athāpi vā / [MBh 14, App. 4.1662]
[24.2] pradyumnañ cāniruddhañ ca caturmūrtiṃ pracakṣate* //{249}* [MBh 14, App. 4.1663]
[24.3] etāś cānyāś ca rājendra saṃjñābhedena mūrtayaḥ / [MBh 14, App. 4.1664]
[24.4] viddhy anarthāntarā eva mām evañ cārcayed budhaḥ* //{250}*" iti [MBh 14, App. 4.1665]
[24.5] tathā pāñcarātre pauṣkarasaṃhitāyām:
[24.6] "viprā vaikhānasākhyā ye te bhaktās tattvam ucyate* //{251}* [PauṣkaraS 36.260cd]
[24.7] ekantinas*{252}* susattvasthā dehāntaṃ nānyayājinaḥ /
[24.8] kartavyam iti deveśaṃ saṃyajante phalaṃ vinā //"*{253}* iti [PauṣkaraS 36.261]
[śuddha, vaidika, tāntrikabhedena pūjātraividhyam]
[24.9] tathā tatraiva tantrabhedanirṇaye:
[24.10] "śuddhañ ca vaidikañ ceti tāntrikañ ca tridhā bhavet /
[24.11] pāñcarātreṇa pūjā tu śuddhaṃ viṣṇor iti smṛtam // [PauṣkaraS ]
[vaikhānasapūjāyāḥ vaidikatvaṃ]
[24.12] vaikhānasena sūtreṇa pūjayed viṣṇum avyayam /
[24.13] vaidikaṃ tad iti proktaṃ dvijātīnāṃ praśasyate //" iti [PauṣkaraS ]
[24.14] tathā viṣṇusmṛtau:
[24.15] "pauruṣaṃ sūktam āsthāya ye yajanti dvijottamāḥ /
[24.16] saṃhitājapamāsthāya te māṃ prāpsyanti vai dvijāḥ //
[24.17] alābhe vedamantrāṇāṃ pāñcarātroditena vā //" iti
[24.18] tathā saṅkarṣaṇasaṃhitāyām:
[24.19] "pūjayet pañcarātrais tu mantrair mokṣaphalapradaiḥ /
[24.20] vaikhānasoktair divyair vā mantrais sarvārthasiddhaye //" iti [Saṅkarṣaṇasaṃhitā]

[24.21] tathā śilpe hariharādīnāṃ sthānanirṇaye:
[24.22] "sahasraviprāvāseṣu śataviprādhikeṣu ca /
[24.23] pañcamūrtividhānena madhye viṣṇuṃ samarcayet //
[24.24] tadvāstvaṅgālaye viṣṇuṃ tāntrikeṇa na cārcayet /
[24.25] arcayed vaidikoktena vaikhānasavidhānataḥ //" iti
!{249}! So auch zitiert in DHN[D] 44.25-45.1.
[vaiṣṇavasamayasya traividhyam]
[25.1] tathā jyautiṣe hayagrīvasaṃhitāyām:
[25.2] "śrīśāstreṇaiva kartavyaṃ grāmamadhyālayārcanam /
[25.3] pāñcarātravidhānena nācared iti śāsanam //" iti [Hayagrīvasaṃhitā]
[25.4] tathā śaive ca suprabhede:
[25.5] "sahasrabhūsurād ūrdhve grāme brahmāṅkaṇe 'pi ca /
[25.6] vaikhānasena sūtreṇa niṣekādisusaṃskṛtaiḥ* //{254}* [SuprabhedĀ ]
[25.7] bhārgavādimahātantramantrabhedavicakṣaṇaiḥ /
[25.8] anuddhṛtair mantragaṇair vedavedāntasambhavaiḥ* //{255}* [SuprabhedĀ ]
[25.9] kramādhyayanasampannais sāṅgopāṅgaiś ca saṃskṛtaiḥ /
[25.10] pañcamūrtiprakāreṇa pratiṣṭhāpyārcayed dharim // [Suprabhed.Ā ]
[25.11] vaidikaṃ tad iti proktaṃ rājarāṣṭravivardhanam* //{256}*" iti. [SuprabedhĀ ]
[25.12] tathā kāraṇe grāmavinyāsavidhau:
[25.13] "brahmāṃśaṃ tu caturbhāgaṃ kṛtvā vāyavyabhāgataḥ /
[25.14] pañcamūrtikrameṇaiva viṣṇuṃ saṃsthāpya pūjayet //" iti [SuprabhedĀ ]
[25.15] tathā bhīmasaṃhitāyām samayabhedopanyāsāvasare:
[25.16] "śaivam evaṃ samākhyātaṃ vaiṣṇavan tv adhunocyate /
[25.17] vaiṣṇavañ ca tridhā proktaṃ tathā samayabhedavat // [Bhīmasaṃhitā]
[25.18] pāñcarātraṃ bhāgavataṃ tathā vaikhānasaṃ matam /
[25.19] śuddhaṃ miśraṃ tathā saumyaṃ yathā saṃkhyakrameṇa tu // [Bhīmasaṃhitā]
[25.20] vaidikācārabāhyaṃ yat tadraudram iti kīrtitam /
[25.21] vaidikācārasambandhāt saumyaṃ śreṣṭham udāhṛtam // [Bhīmasaṃhitā]
[25.22] grāmādīnāṃ samīpe tu miśroktaṃ sthāpayed budhaḥ /
[25.23] abdhinadyāditīreṣu*{257}* śuddhoktaṃ sthāpayet tathā // [Bhīmasaṃhitā]
[25.24] viprāvāseṣu sarveṣu saumyoktenaiva kārayet //" iti [Bhīmasaṃhitā]
!{254}! DHN[T] 145: niṣekādyādisaṃskṛtaiḥ.
[26.1] tathā gāruḍe: "adhvaryubhir vipravarair mate vikhanasas sthitaiḥ /
[26.2] tatrārādhanam īhasva viṣṇor amitatejasaḥ //" iti [GaruḍaP ]
[śrīraṅge vaikhānasārcanam]
[26.3] tathā tatraiva śrīraṅgamāhātmye:
[26.4] "brahmā 'pi divyahaṃsena sitameghopamena ca /
[26.5] pṛṣṭhato 'nuyayau viṣṇuṃ vastreṇācchādya*{258}* cānanam // [Garuḍa.P ]
[26.6] tatrārcako mahābhāgo bhagavān vikhanās tathā*{259}* /
[26.7] dadau prasādaṃ devānāṃ raṅganāthābhyanujñayā* //{260}*" iti [GaruḍaP ]

[26.8] tathā uparicaravasucarite:
[26.9] "vaikhānasānāṃ vacanair japahomārcanādibhiḥ /
[26.10] yajed dhariṃ surapatiṃ bhūmer vivarago 'pi san //" iti [GaruḍaP ]
[vṛṣagirau vaikhānasārcanam]
[26.11] tathā vṛṣagirimāhātmye:
[26.12] "antaḥpraviśya munayas saha vaikhānasair dvijair /
[26.13] praṇamanty anvahaṃ devaṃ nārāyaṇam anāmayam //" iti [GaruḍaP ]
[26.14] tathā āgneyapurāṇe phullāraṇyamāhātmye:
[26.15] "phullaśiṣyās tu yakṣās te pūjayanti yuge yuge /
[26.16] vaikhānasena vidhinā yathā phullamukhāc cyutam // [AgniP ]
[26.17] mānuṣāḥ pūjayantīha vaikhānasamate sthitāḥ //" iti [AgniP ]
[26.18] tathā brahmakaivarte puṣkaratīrthavaibhavavarṇane:
[26.19] "nimnagānāṃ yathā gaṅgā devānāṃ bhagavān hariḥ /
[26.20] varṇānāṃ brāhmaṇāś śreṣṭhā āśramāṇāṃ yatir yathā // [BrahmakaivartaP ]
[26.21] śrutīnām ādibhūtānām ādir ekāyanī yathā /
[26.22] vyūhānām ādibhūtas tu vāsudevo yathā varaḥ /
[26.23] trimūrtīnāṃ yathā viṣṇuś śivānān tu sadāśivaḥ* //{261}* [BrahmakaivartaP ]
[vipreṣu vaikhānasānāṃ, sūtreṣu vaikhānasasūtrasya ca śreṣṭhyam]
[26.24] dharmāṇāṃ vaiṣṇavo dharmaḥ smṛtīnāṃ mānavī smṛtiḥ /
[26.25] viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ yathā vaikhānaso varaḥ* //{262}* [BrahmakaivartaP ]
!{258}! DHN[D] 7.26: vastreṇocchādya.
[27.1] sūtrāṇāṃ tatpraṇītan tu yathā śreṣṭhatamaṃ smṛtam /
[27.2] tathaiva puṣkaro rājaṃs tīrthānām uttamottamaḥ* //{263}*" [BrahmakaivartaP ]
[27.3-6] iti ca pratipādanāt īdṛśānāṃ vaikhānasānām eva śrutismṛtītihāsapurāṇādiṣu caturmukhāt sāmānyatvena vinā sarvotkṛṣṭatvenotpattiśravaṇāt brahmasabhāpraveśasūryapathādyāśrayaṇādipratipādanāc ca vaikhānasā na tṛtīyāśramaniṣṭhāḥ, na vā brahmaṇā sāmānyataḥ sṛṣṭā bhavitum arhanti.
[jambudvīpe bhāratavarśasya śreṣṭhyam]
[27.7] śrīviṣṇupurāṇe: "atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune /
[27.8] yato hi karmabhūr eṣā hy ato 'nyā bhogabhūmayaḥ // [Viṣṇu.P 2.2.22]
[27.9] kṛtaṃ tretā dvāparañ ca kaliścānyatra na kvacit /
[27.10] tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvanaḥ // [ViṣṇuP ]
[27.11] dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt /
[27.12] puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate // [Viṣṇu.P ]
[27.13] yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā // [ViṣṇuP ]
[27.14] atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama /
[27.15] kadācillabhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasañcayāt //" [ViṣṇuP 2.2.23]
[27.16-19] iti bhāratakhaṇḍavyatiriktasthaleṣu brahmacaryādyāśramādivyavasthāvyavahārādyabhavāt pāñcarātraśilpajyautiṣādiṣu eṣām advārakabhagavadyajanādhikāritvaparamavaidikaparamaikāntitvādeḥ pratipādanāṅ ca eṣv eva vaikhānasatvaṃ naisargikam. vānaprastheṣu vaikhānasatvaṃ na naisargikam.
[27.20-22] kintu teṣāṃ sūtrāntareṣv anuktānāṃ vānaprasthāśramasvīkāraprayogaśrāmaṇakāgnikuṇḍavidhānādīnāṃ vikhanas sūtre pratipāditānāṃ tatsūtroktaprakāreṇa vānaprasthāśramasvīkārādinaiva vaikhānasatvasiddhir iti.
[27.23] idam evāha baudhāyanaḥ:
[vānaprasthānāṃ mukhyavṛttyā vaikhānasaśabdavācyatvābhāvaḥ]
[27.24-28.2] "vānaprastho vaikhānasaśāstrasamudācāro vane mūlaphalāśī tapaśśīlas savaneṣūdakam upaspṛśan śrāmaṇakenāgnim ādhāyāgrāmyabhojī devapitṛmanuṣyabhūtarṣipūjakaḥ sarvātithiḥ pratiṣiddhavarjaṃ bhaikṣam apy upayuñjīta. na phālakṛṣṭam adhitiṣṭhet grāmaṃ vā na praviśet"*{264}* iti.
!{263}! Dieser Vers ist auch als "Brahmakaivartapurāṇa" zitiert in DHN[D] 42.10-11.

[28.3] manuḥ: "ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharmaṃ vaikhānasāśrayam //"*{265}* ity ārabhya
[28.4] "puṣpamūlaphalair vāpi kevalair vartayet sadā /
[28.5] kālapakvais svayaṃ śīrṇair vaikhānasamate sthitaḥ //"*{266}* iti [ManuDhŚ 6.21]
[28.6-8] hārīta: "vānaprastho grāmyā oṣadhīḥ parivarjayet. tretāgnīnāṃ sthāne śrāmaṇakaṃ vāgnim ādhāya valkalaśāṇacarmakuśamuñjādivalkalaṃ vā vasāno vaikhānasaproktena vidhinā vānaprastho bhavati. anujñāyiko 'nuprasthāyika" iti.
[28.9] yama: "śrāmaṇakena vidhānena sāyaṃ prātar upaspṛśed" iti.
[28.10-11] śaṅkhalikhitau: "śrāmaṇakenāgnim ādhāya kāle kuruvindaveṇuśyāmākanīvārādibhir vartayed"*{267}* iti.
[28.12] vasiṣṭho 'pi: "śrāmaṇakenāgnim ādhāyāhitāgnir vṛkṣamūlika" iti.
[28.13] asya yajñasvāmivyākhyāne:
[28.14] "śrāmaṇakaṃ nāma vaikhānasaśāstram. taduktena vidhināgnim ādhāya" iti.
[28.15] śukānuśāsane vyāso 'pi:
[28.16] "mūlair eke phalair eke puṣpair eke dṛḍhavratāḥ / [MBh 12.236.13cd]
[28.17] vartayanti yathānyāyaṃ vaikhānasamate sthitāḥ* //{268}*" iti [MBh 12.236.14ab]
[28.18] smṛtyantaram api: "yasminn eva tu samproktaṃ sūtre vikhanasā param /
[28.19] vanasthānān tu sarveṣāṃ vidhiśrāmaṇakābhidhaḥ* //{269}*
[28.20] vānaprasthās tatas sarve ye dvijās tv anyasūtriṇaḥ /
[28.21] tatsūtravidhyanuṣṭhānāt smṛtā vaikhānasās tu te* //{270}*" iti ca varṇayanti.*{271}* [ĀS 11.4]
[28.22] ataś ca vānaprasthā mukhyatvena vaikhānasaśabdavācyā na bhavanti.*{272}*
[28.23] ānuśāsanike ca:
[28.24] "taṃ patantam abhiprekṣya*{273}* prekṣya ca rṣigaṇānatha / [MBh 13, App. 1A.313]
[28.25] āsīnāna*{274}* vasubhis sārdhaṃ satreṇa jagatīpateḥ // [MBh 13, App. 1A.314]
!{265}! ManuDhŚ 6.1ab v.l. Dieser Halbvers ist ähnlich als "Manu" zitiert in DHN[D] 92.5.
[29.1] vaikhānasānām eteṣāṃ*{275}* vālakhilyagaṇān api / [MBh 13, App. 1A.315]
[29.2] tasya bhīrāviśattatra patagendrasya bhārata // [MB.h 13, App. 1A.316]
[29.3] tuṇḍena gṛhya tāṃ śākhām utpapāta khageśvaraḥ //" iti [MBh 13, App. 1A.318]
[29.4] tatraivomāmaheśvarasaṃvāde:
[29.5] "vaikhānasānāṃ vai dharmaṃ śrotum icchāmi dharmataḥ* //{276}* ity ārabhya
[29.6] teṣu vaikhānasā nāma vānaprasthāś śubhekṣaṇe / [MBh 13, App. 15.702]
[29.7] tīvreṇa tapasā yuktā*{277}* dīptimantas sutejasaḥ //" iti [MBh 13, App. 15.703]
[29.8] harivaṃśe ca akrūrāgamanasamaye:
[29.9] "śakapotrāvyayā? mode pradoṣe 'bhyāśatas*{278}* kare* /{279}* [HariV 68.4]
[29.10] kiñcid abhyudite some śātiteṣu tamas su ca* //{280}* [Hariv 68.9]
[29.11] vanyair vaikhānasair mantraiḥ hūyamāne hutāśane //" iti. [HariV 68.5cd]
[29.12] pādme ca: "brāhmaṇaṃ vṛddhahārītaṃ vaikhānasamate sthitam //" iti ca varṇanāt*{281}* [PadmaP ]
[29.13-15] vānaprasthasya śrautaviṣaye pṛthaktvena mantrapratipādanābhāvāc ca bodhāyanādibhir uktaprakāreṇa*{282}* vānaprasthasya vaikhānasatvaṃ vaikhānasasūtroktavānaprasthāśramasvīkārād evety avagantavyam.*{283}* etāvatā vikhanaś śabdārtho nirṇītaḥ.*{284}*
[29.16] (ādyahetunirūpaṇaprakāraḥ)
[vaikhānasasūtraśāstrayor vikhanasā praṇītatvam]
[29.17-18] *{285}*atha vaikhānasasūtraśāstrayoḥ*{286}* akhilajagatkāraṇabhūtena vikhanasā praṇītatvam upapādyate.
[29.19] viṣṇudharme: "kathayāmi yathāpūrvaṃ matpitrā kathitaṃ mama /
[29.20] tasyāpi kila tatpitrā tasmai cāha kilośanāḥ* //{287}* [ViṣṇuDh 1.38]
!{275}! MBh: vaikhānasān nāma yatīn.

[30.1] tenāpi bhṛgum ārādhya prāptam*{288}* ārādhanaṃ hareḥ /
[30.2] sakāśād brahmaṇaḥ prāptaṃ*{289}* bhṛguṇāpi mahātmanā // [ViṣṇuD.h 1.39]
[30.3] prāptaṃ sakāśād devasya brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //" iti. [ViṣṇuDh 1.40ab]
[vaikhānasamārgasya upadeśaparamaṃparā]
[30.4] hārītasmṛtau: "pūrvaṃ vikhanaso*{290}* viṣṇuḥ proktavān svayam acyutaḥ /
[30.5] bhṛgoḥ proktaṃ vikhanasā bhṛguṇā ca mameritam //" iti
[pāñcarātrāgamotpattyādiprakāraḥ]
[30.6] gāruḍe: "purā caturmukhādeśāc catvāro munayo 'malāḥ /
[30.7] praṇīya vaiṣṇavaṃ śāstraṃ bhūmāv abhyarcayan nṛpa // [GaruḍaP ]
[30.8] marīcir mandare viṣṇuṃ arcayamāsa keśavam /
[30.9] ādeśād brahmaṇo viṣṇuṃ śrīnivāse 'trir arcayet // [GaruḍaP ]
[30.10] kaśyapo viṣṇvadhiṣṭhāne śubhakṣetre bhṛgur muniḥ /
[30.11] gaṅgāyā dakṣiṇe tīre sīmni tasyāntike 'pi ca* //{291}* [GaruḍaP ]
[30.12] tatsandhau śuciṣaṇṇāmā*{292}* bhṛguṇā sthāpito hariḥ //" iti coktam [GaruḍaP ]
[30.13] pāñcarātre: "ādye kaliyuge prāpte somakena hṛtā trayī /
[30.14] avaidikeṣu lokeṣu daivateṣu muniṣv api //
[30.15] bhagavantaṃ samāsādya nārāyaṇam anāmayam /
[30.16] ananto garuḍaś caiva viṣvakseṇaḥ pitāmahaḥ //
[30.17] śaṅkaraś caiva pañcaite papracchuḥ śaraṇaṃ gatāḥ /
[30.18] kṣaṇam apy acyutasyārcāṃ tyaktum eva na śaknumaḥ //
[30.19] avaidikeṣu lokeṣu kiṃ kurmaś calamānasāḥ /
[30.20] tasmād upāyaṃ lakṣmīśa vadāsmākaṃ cirantana*{293}* //
[30.21] ity uktas sa haris tebhyaḥ*{294}* pañcarātravidhiṃ kramāt /
[30.22] ekaikarātram ekasmai tantraṃ samupadiṣṭavān //
[30.23] pañcalakṣapramāṇena pañcarātraṃ prapañcitam //" ity upakramya
[30.24] "prathamaṃ brahmarātran tu dvitīyaṃ rudrarātrakam /
[30.25] tṛtīyam indrarātraṃ yac*{295}* caturthaṃ graharātrakam //
!{288}! DHN[T] 160: prokta (prāpta)m.
[31.1] pañcamaṃ munirātran tu pañcarātraṃ vidhīyate /
[31.2] rātribhiḥ pañcabhiḥ proktaṃ śrutaṃ śiṣyaiś ca pañcabhiḥ //
[31.3] tasmāt tat pañcarātrākhyāṃ labdhvā tiṣṭhati bhūtale //"
[31.4-5] ity antena*{296}* pāñcarātrasyotpattyādikaṃ nirūpya paramavaidikasya śrīvaikhānasasyotpattyādikaṃ pratipādyate.*{297}*
[vaikhānasaśāstrotpattyādiprakāraḥ]
[31.6] atha matsyākṛtiḥ śrīśaḥ praviśyāmbudhimadhyamam /
[31.7] nirmathya somakaṃ vedān adāt paṅkajayonaye //
[31.8] tādṛśaṃ puṇḍarīkākṣaṃ stotrais santoṣya padmabhūḥ /
[31.9] uvāca vacanaṃ premṇā daṇḍavat praṇipatya ca //
[31.10] tāntrikeṇa tvayā proktaṃ mārgeṇa bhavad arcanam*{298}* /
[31.11] na prasīdati tenāsman manaḥ kamalalocana //
[31.12] vaidikena tvad arcāṃ me yathāpūrvaṃ vadācyuta /

Original text: Daśavidhāhetunirūpaṇa (part of the Vaikhānasasūtratātparyacintāmaṇi) · Edition: (pp. 1-122) the of the Devanāgarī-ed. by R. Parthasarathi Bhattacarya: Śrīvaikhānasagṛhyasūtra (= DHN[D]); 2 vols., Akulamannāḍu, 1967 (reprint Tirupati, 1997/98). · Data entry Ute Hüsken · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc