Darpadalana · અધ્યાય 7

તપઃ સદા રાગધનાભિમાન મોહપ્રહાણાય સતામભીષ્ટમ્
તેનૈવ દર્પો યદિ કિં વૃથૈવ ત્યક્તો નિકાયઃ ક્ષપિતશ્ચ કાયઃ ॥

સર્વાત્મના શુદ્ધધિયા વિધેયઃ સંસારદોષપ્રશમાય યત્નઃ
કોપોપતપ્તં ધનરાગદિગ્ધં કરોતિ તીવ્રં ન તપઃ પ્રશાન્તિમ્ ॥

ચિત્તં વિરક્તં યદિ કિં તપોભિશ્ ચિત્તં સરાગં યદિ કિં તપોભિઃ
ચિત્તં પ્રસન્નં યદિ કિં તપોભિશ્ ચિત્તં સકોપં યદિ કિં તપોભિઃ ॥

કોપેન શાપશ્પુરિતાધરાણાં કામેન કમ્પસ્ફુરિતાધરાણામ્
સ્વેદામ્ભસા તુલ્યસમુદ્ભવેન નિસ્તેજસાં કિં તપસા મુનીનામ્ ॥

ભાર્યાપ્યહલ્યા કિલ ગૌતમસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય શાપેન શિલા બભૂવ
નીતો વસિષ્ઠેન રુષાભિશપ્તશ્ ચણ્ડાલતાં ભૂમિપતિસ્ત્રશઙ્કુઃ ॥

ભૂમગ્નમૂર્તિર્વરરત્નલોભાદ્ વિપાટયન્તીં નયને સુકન્યામ્
તત્પાણિસંસ્પર્શસુખાદરેણ સેહે નિકારં ચ્યવનઃ સરાગઃ ॥

પાણ્ડુઃ પ્રિયાકણ્ઠવિલમ્બિબાહુર્ યયૌ સ્તનન્યસ્તતનુર્યદસ્તમ્
દગ્ધઃ પરીક્ષિત્ફણિફૂત્કૃતૈર્યત્ તપસ્વિકોપસ્ય વિજૃમ્ભિતં તત્ ॥

વિસારસંસારતરોર્ન યેન નિઃશેષમુન્મૂલિતમેવ મૂલમ્
શાપોપતાપપ્રભુણા પરેષાં કિં તેન મિથ્યાતપસા મુનીનામ્ ॥

ન રાજસેવારજસા વિલુપ્તં ન ભૂમિવિદ્યાદિવિવાદતપ્તમ્
ન દમ્ભદીક્ષાકુહકાકુલં યત્ કલ્યાણમિત્ત્રં વિમલં વ્રતં તત્ ॥

સસંચયં ગુપ્તકલત્રપુત્રં પુનર્ગૃહીતવ્યવાહરભારમ્
દમ્ભાભિમાનોદ્ભવકષ્ટભૂતં મિથ્યાવ્રતં જીવિતવૃત્ત્યુપાયઃ ॥

સરાગરોગં બહુલપ્રમોહં સરોગસંભારમખર્વગર્વમ્
પ્રદ્વેષદોષોષ્ણમમેયમાયં સંસારચિહ્નં વ્રતમેતદગ્ર્યમ્ ॥

જટાક્ષસૂત્રાજિનયોગપટ્ટ કન્યાદૃઢગ્રન્થિનિપીડ્યમાનમ્
વિવેકહીનં વિરતપ્રકાશં વ્રતં બૃહદ્બન્ધનમામનન્તિ ॥

સરાગકાષાયકષાયચિત્તં શીલાંશુકત્યાગદિગમ્બરં વા
લૌલ્યોદ્ભવદ્ભસ્મભરપ્રહાસં વ્રતં ન વેષોદ્ભટતુલ્યવૃત્તમ્ ॥

નિઃસઙ્ગયોગં ધનભોગસઙ્ગં વિલમ્બિકઙ્કાલકપાલમાલમ્
કોપાકુલં સ્પર્શવિવર્જનીયં ભારવ્રતં તત્કથયન્તિ પાપમ્ ॥

બાલસ્તપસ્વી કિમતો ઽસ્તિ હાસ્યં યુવા વનૈષી કિમતો ઽસ્ત્યયોગ્યમ્
વૃદ્ધ સરાગઃ કિમતો ઽસ્તિ નિન્દ્યં મૂર્ખઃ પ્રમાતા કિમતો ઽસ્તિ શોચ્યમ્ ॥

ક્ષમા શમઃ શાસનમિન્દ્રિયાણાં મનઃ પ્રસિક્તં કરુણામૃતેન
તપો ઽર્હમેતત્સજને વને વા કાયસ્ય સંશોષણમન્યદાહુઃ ॥

હિમાચલે શ્યામલદેવદારુ વને પુરા નિર્ઝરચારુહાસ્યે
તપસ્યતાં શોષજુષાં મુનીનાં કાલો યયૌ વર્ષસહસ્રસંખ્યઃ ॥

તતઃ કદાચિદ્ભગવાન્ભવાર્તિ હારી વિહારાય નભઃપથેન
સમં ભવાન્યા વૃષભાધિરૂઢઃ સમાયયૌ શીતમયૂખમૌલિઃ ॥

તસ્યોદિતાનાં વદનપ્રભાણાં દીર્ઘીકૃતાનેકશશિપ્રભાણામ્
વિલાસહાસ્યેન નભો બભૂવ વિભક્તિસંસક્તસિતોત્તરીયમ્ ॥

દેવી વિલોક્યાથ તપઃપ્રયત્ન તીવ્રપ્રયાસપ્રકટાસ્થિશેષાન્
મુનીન્કૃપાવેશવિષણ્ણચિત્તા શશાઙ્કલેખાભરણં બભાષે ॥

દેવ ત્વદારાધનનિશ્ચલાનાં સંત્યક્તસર્વાગ્રહનિગ્રહાણામ્
તપ ક્રિયાશોષિતવિગ્રહાણાં નાદ્યાપિ મુક્તિઃ કિમહો મુનીનામ્ ॥

કસ્માદમી વર્ષસહસ્રલગ્ન ક્લેશાવલગ્નાસ્તનુશોષમગ્નાઃ
ભવત્પદં નિત્યસુખાય નૈવ નિરામયં તન્મુનયઃ પ્રયાન્તિ ॥

પૃથુઃ પ્રસાદઃ પ્રથમાગતેષુ નિરાદરત્વં ચિરસંશ્રિતેષુ
સ્વાચ્છન્દ્યલીલાવિપુલાવલેપાદ્ એષુ સ્વભાવઃ સુલભઃ પ્રભૂણામ્ ॥

ઇતિ પ્રિયાયાઃ પ્રણયોપપન્નમ્ આકર્ણ્ય વાક્યં ગિરિશો ઽબ્રવીત્તામ્
કુર્વન્વિષશ્યામલકણ્ઠકાન્તિં દન્તપ્રભાભિઃ પ્રતિભાવિહીનમ્ ॥

દેવિ ત્વયોક્તમ્ દયયા મુનીનાં ભક્તાનુરોધાદુચિતં મમૈતત્
એષાં ભવોલ્લઙ્ગનવિઘ્નભૂતૌ શાન્તિં ગતૌ કિં તુ ન કામકોપૌ ॥

વનપ્રવેશૈર્નિયમૈરશેષૈઃ ક્રિયાવિશેષૈઃ કૃતકાયશોષૈઃ
ન નિર્વિકારં પદમાપ્નુવન્તિ કોપેન કામેન ચ કૃષ્યમાણાઃ ॥

પ્રત્યક્ષમેષાં મનસો વિકારં સંદર્શયામ્યેષ નિષક્તમન્તઃ
તીવ્રવ્રતૈઃ શુષ્યતિ કાય એવ ન વાસનાલીનઘનપ્રમોહઃ ॥

સંત્યક્તભોગાઃ સ્પૃહયા વિમુક્તાઃ સ્નેહે ઽપ્યરાગાઃ સુજને ઽપ્યસઙ્ગાઃ
ભજન્ત્યવિક્લેશતપઃપ્રસક્તા યુક્તાઃ પ્રકામં પદમવ્યયં તત્ ॥

ઉક્ત્વેતિ શંભુર્વૃષભાત્સલીલં ગિરેરિવાગ્રાદવતીર્ય ભૂમિમ્
ક્ષણાદભૂદદ્ભુતરૂપરાશિર્ નગ્નવ્રતઃ કાન્તિસુધાવદાતઃ ॥

તસ્યામરાધીશકિરીટરત્ન શોણપ્રભાર્દ્રાવિવ પાદપદ્મૌ
પ્રચક્રતુર્વિદ્રુમબાલવલ્લી નવપ્રરોહાદ્ભુતગર્વમુર્વ્યામ્ ॥

સુસ્પષ્ટજાનુ પ્રચિતોરુશોભિ નાભિહ્રદાવર્તવિભક્તમધ્યમ્
તત્તસ્ય રૂપં પ્રવિલમ્બિબાહોઃ પીનાંસમાસીન્મુખપૂર્ણચન્દ્રમ્ ॥

અનન્યલાવણ્યસુધાબ્ધિમધ્ય સ્નાતૈરિવાઙ્ગૈઃ સ્ફટિકાવદાતૈઃ
ચક્રે દશાશાઃ સ પૃથુપ્રકાશા દિગમ્બરત્વાદિવ જાતહાસાઃ ॥

પાણિસ્થિતશ્યામમયૂરપિચ્છચ્છાયાચ્છટાવિચ્છુરિતો ઽસ્ય કણ્ઠઃ ।
રરાજ લીનાન્તરકાલકૂટમિષાગ્નિનેવાર્પિતધૂમલેખઃ ॥

સ લોચનાભ્યાં પૃથુપક્ષ્મલાભ્યામ્ આરક્તપર્યન્તમનોહરાભ્યામ્
વ્યધાદિવાનઙ્ગનવાઙ્ગસઙ્ગે દિગઙ્ગનાનામનુરાગદીક્ષામ્ ॥

દૃષ્ટ્વા ત્રિલોકીકલિતાભિલાષં વપુઃ સ્મરારેર્જનિતસ્મરં તત્
પૂર્વાપકારસ્મૃતિજાતલજ્જં ચક્ષુઃ ક્ષણં ક્વાપિ યયૌ તૃતીયમ્ ॥

બભૌ સ કાન્તઃ કુટિલાસિતેન સ્કન્ધસ્પૃશા કુન્તલસંચયેન
અન્વેષ્ટુમિષ્ટાં મુકુટેન્દુલેખાં નિશાગણેનેવ સમાગતેન ॥

લતાવધૂપલ્લવપાણિમુક્તૈઃ સ્મિતાવદાતૈર્વિબભૌ ચ પુષ્પૈઃ
રૂપાન્તરે નિહ્નુતજહ્નુકન્યા ફેનાવશેષૈરિવ કીર્ણકેશઃ ॥

તેનાન્યરૂપેણ કૃતા નવૈવ કાન્તિશ્ચકાશે નિજરૂપગુપ્ત્યૈ
જૂટાદિવેન્દુર્મૃદિતઃ કરાભ્યાં સર્વાઙ્ગમભ્યઙ્ગપદે નિયુક્તઃ ॥

રૂપં વિરૂપીકૃતમન્મથસ્ય તત્તસ્ય કાન્ત્યા કમનીયમાસીત્
લજ્જાપહારાદ્વનદેવતાનાં સવિસ્મયો યેન નવાભિલાષઃ ॥

વિવાસસસ્તસ્ય સસઙ્ગમઙ્ગે લજ્જાવતીનાં સ્પૃહયૈવ પેતુઃ
નેત્રાણિ વિદ્યાધરસુન્દરીણાં લીલારવિન્દાર્ધતિરસ્કૃતાનિ ॥

નભઃસ્થિતાનાં ત્રિદશાઙ્ગનાનાં તદ્ગાત્રસૌન્દર્યવશીકૃતાનામ્
પ્રકમ્પશિઞ્જાનવિભૂષણાનાં નેત્રોત્સવો ઽભૂદ્ગતિવિઘ્નભૂતઃ ॥

સુસિદ્ધકન્યાઞ્જલિપલ્લવાગ્ર વિમુક્તનીલોત્પલપુષ્પકુઞ્જમ્
અઙ્ગે જગલ્લોચનવર્ગમસ્ય સૌન્દર્યસંસક્તમિવાબભાસે ॥

તદ્દર્શને કૌતુકનિશ્ચલાનાં કર્ણાવતંસીકૃતલોચનાનામ્
મૃગાઙ્ગનાનામપિ સસ્પૃહાભૂન્ નિતાન્તમન્તઃકરણપ્રવૃત્તિઃ ॥

તસ્ય પ્રવેશે વદનાધિવાસ લોભભ્રમદ્ભૃઙ્ગગણાઞ્ચિતાનામ્
અભૂત્સજૃમ્ભશ્વસનાકુલાનાં મુહુર્લતાનાં કુસુમેષુ કમ્પઃ ॥

શનૈઃ શનૈરાશ્રમસંનિકર્ષં તં યૌવનં મૂર્તમિવાપતન્તમ્
વિલોક્ય કાન્તં મુનિકામિનીનાં મનઃ પ્રહર્ષોચ્છલિતં બભૂવ ॥

તાસાં તદાલોકનનિર્નિમેષા દૃષ્ટિઃ પરં કર્ણપથપ્રવિષ્ટા ।
ઉત્સૃષ્ટલજ્જાવિપુલાભિલાષાદસૂચયન્મુગ્ધમૃગીવિલાસમ્ ॥

તાસાં તદર્ચારભસોત્થિતાનાં સ્રસ્તાંશુકોત્કમ્પિઘનસ્તનીનામ્
નવેન કામેન ખલીકૃતાનાં જૃમ્ભાભવો ઽભૂદ્ભુજયોર્વિલાસઃ ॥

તાસાં બભૌ રોમલતા મુખેન્દુ ભીતા તમઃશ્રીઃ સ્તનરક્ષિતેવ
રાગાગ્નિધૂમપ્રસરાગ્ર્યલેખા તનીયસી નાભિવિનિર્ગતેવ ॥

તસ્યાધરે ચુમ્બનલાલસેવ કણ્ઠે હઠાલિઙ્ગનસસ્પૃહેવ
હૃદિ સ્તનન્યાસસમુત્સુકેવ પપાત દૃષ્ટિઃ સહસૈવ તાસામ્ ॥

ભૃઙ્ગસ્વનૈરાહિતહુંકૃતાભિઃ પુષ્પ્યત્પ્રસૂનૈઃ પ્રસૃતસ્મિતાભિઃ
વાતાઞ્ચિતૈઃ પલ્લવપણિભિસ્તા નિવાર્યમાણા ઇવ મઞ્જરીભિઃ ॥

સંતર્જ્યમાના ઇવ હોમધૂમ લેખાવલીભ્રૂભ્રમણેન દિગ્ભિઃ
તસ્યાન્તિકે શીલદુકૂલમુક્તિ સજ્જા વિલજ્જાઃ પ્રસભં બભૂવુઃ ॥

નિઃશ્વાસિનીનાં સ્મરબાણપુઙ્ખ પક્ષાન્તવાતૈરિવ કમ્પિતાનામ્
તાસાં વિલોક્યૈવ મનોવિકારં ભ્રૂભઙ્ગભીમા મુનિપર્ષદાસીત્ ॥

કોપોત્કટવ્યાઘ્રવિદીર્યમાણ ક્ષમામૃગીરક્તચિતેવ તેષામ્
આસન્નદોષાગમવાસરાન્ત સંધ્યાનિભાભૂત્સહસૈવ દૃષ્ટિઃ ॥

દષ્ટાધરાઃ કમ્પવિધૂર્ણમાનાઃ સ્વેદાર્દ્રદેહા વિષમં શ્વસન્તઃ
તે ભેજિરે રાગસમુદ્ગતેર્ષ્યાઃ કોપાકુલાઃ કામુકવૃત્તમેવ ॥

અન્તર્જ્વલત્કોપકૃશાનુધૂમ સંકાશકૃષ્ણાજિનબદ્ધકક્ષઃ
ત્રિદણ્ડમુદ્યમ્ય જવેન કશ્ચિદ્ અભ્યાદ્રવન્નગ્નતનું વૃષાઙ્કમ્ ॥

બૃસીં સમુત્ક્ષિપ્ય સકમ્પબાહુશ્ ચિક્ષેપ કશ્ચિત્ક્ષમયા વિહીનઃ
યેનાસનાત્ક્ષ્માવિરહાદિવાશુ મોહે નિરાલમ્બતનુઃ પપાત ॥

કમણ્ડલું કશ્ચિદકાણ્ડચણ્ડ સંરમ્ભપિણ્ડીકૃતકોપતુલ્યમ્
આદાય મોહેન પિનાકપાણેઃ પુરઃ પ્રહારાભિમુખો બભૂવ ॥

તેષામમર્ષાદ્ભૃશમક્ષમાણાં સોઢું નિકારં ક્ષણમક્ષમાણામ્
પ્રાપુઃ પ્રયાતાઃ ક્ષિતિમક્ષમાલા ભ્રૂભઙ્ગતાં તસ્ય તપોવનસ્ય ॥

તત્સંભ્રમાદાશ્રમમઞ્જરીણાં કમ્પાકુલાનાં કુસુમાન્તરોત્થૈઃ
આસીત્પ્રમોહપ્રતિમો ઽન્ધકારઃ શાપાક્ષરામૈર્ભ્રમરૈર્ભ્રમદ્ભિઃ ॥

તે પ્રાપુરીર્ષ્યાપદમન્ધકારિ વક્ત્રં શશાઙ્કોપમમીક્ષમાણાઃ
કણ્ઠસ્થલાલોકનકાલકૂટ સંપૂરિતાક્ષા ઇવ મોહમૂર્ચ્છામ્ ॥

તે તં સ્મિતપ્રસ્ફુરિતાધરાગ્રમ્ ઉદગ્રલાવણ્યવિશેષતર્ષાઃ
પત્નીવિકારોગ્રનિકારમૂચુઃ કણ્ઠાન્તરશ્વાસવિકીર્ણવર્ણાઃ ॥

કો ઽયં વિજાતિર્વિગુણઃ કલાવાન્ નગ્નો વૃષાઙ્કઃ પ્રવિશત્યલજ્જઃ
પ્રદૂષિતા યેન મહર્ષિજુષ્ટા ગઙ્ગેવ શુદ્ધા લલનાવલીયમ્ ॥

અનેન સંસૂચયતા નિગૂઢ રૂપેણ દર્પાદકુલીનભાવમ્
નીતા પવિત્રત્વમિયં મુનીનાં કાપાલિકેનેવ વનાન્તભૂમિઃ ॥

અહો બતાસ્ય પ્રતિભા પ્રસહ્ય સતીસમાલિઙ્ગનસસ્પૃહસ્ય
કેનાપિ કામત્કુહકક્રમેણ કાન્તં કૃતં રૂપમનેન નૂનમ્ ॥

ઉક્ત્વેતિ તસ્મૈ સસૃજુઃ સકોપાસ્ તે દણ્ડપાષાણબૃસીશતાનિ
દ્વેષાવૃતાક્ષ્ણામવિવેકજન્મા મોહઃ પ્રમાદે ગુરુતામુપૈતિ ॥

દૂરે ભવત્યથ શનૈઃ શિશિરાંશુમૌલૌ તેષં પ્રકોપવિપુલાનલતાપિતાનામ્
તદ્દર્શનાનુસરણપ્રસૃતસ્ય યત્નઃ પત્નીજનસ્ય સુતરાં વિનિવર્તને ઽભૂત્ ॥

અથ સ ભગવાન્ભર્ગઃ સ્વર્ગાપગાપૃથુનિર્ઝર પ્રસૃતહસિતસ્તસ્માદેશાત્ક્રમેણ તિરોહિતઃ
પ્રશમવિમલં વ્યોમ વ્યાપ્ય પ્રિયામવદત્સ્મય સ્મિતસિતમુખીં દૃષ્ટં દેવિ ત્વયા મુનિચેષ્ટિતમ્ ॥

ભસ્મસ્મેરશરીરતા પૃથુજટાબન્ધઃ શિરોમુણ્ડનં કુણ્ડી દણ્ડકમણ્ડલુપ્રણયિતા ચર્માક્ષસૂત્રગ્રહઃ
કાષાયવ્યસનં નિરમ્બરરુચિઃ કઙ્કાલમાલાધૃતિઃ કામક્રોધવશાદ્વિશેષરુચિરં સર્વં વૃથૈવ વ્રતમ્ ॥

દર્પોત્કોપાત્પરણિતજટાસૂત્રબન્ધચ્ચ મોહાદ્ અન્તઃસીદત્સરસવિષયાસ્વાદસંવાદસઙ્ગાત્
આશાપાશવ્યસનનિચયાદ્વાસનાલીનદોષાન્ નૈષાં મુક્તિર્ભવતિ તપસા કાયસંશોષણેન ॥

ઇત્યુક્તં ત્રિપુરારિણા ગિરિસુતા શ્રુત્વા યથાર્થં વચો નિશ્ચિત્ય વ્રતમપ્રશાન્તમનસાં મિથ્યૈવ કાયક્ષયમ્
સંસારોપરમાય મોહરજસઃ શાન્ત્યૈ મુનીનાં પરં રાગદ્વેષવિમુક્તયે ચ દયયા ચક્રે હરસ્યાર્થનામ્ ॥

દેવ્યાર્થિતો ઽથ ભગવાન્કૃપયા સ્મરારિસ્ તેષામનુગ્રહમયેન વિલોકનેન
ચક્રે સ્મિતસ્નપિતદિગ્વદનો મુનીનાં લીનસ્ય મોહરજસઃ સહસૈવ શાન્તિમ્ ॥

તપોવિશેષૈર્નિશિતપ્રયત્નૈસ્ તસ્માન્ન કાર્યઃ પૃથુમોહદર્પઃ
દ્વેષેણ રાગેણ મોહદયેન તપઃ ક્ષયં યાતિ સહ સ્મયેન ॥

પ્રશાન્તો ઽન્તસ્તૃષ્ણાવિષમપરિતાપઃ શમજલૈર્ અશેષઃ સંતોષામૃતવિસરપાનેન વપુષઃ
અસઙ્ગઃ સંભોગઃ કમલદલકીલાલતુલ્યા ભવારણ્યે પુંસાં પરહિતમુદારં ખલુ તપઃ ॥