Charaka Samhita (with commentary) · Part 101106

śarkarāyā vidāryāśca cūrṇamikṣurakasya ca // Car_6,2.4.23
saṃyojya masṛṇe kṣīre ghṛte pūpalikāḥ pacet /
payo'nupānāstāḥ śīghraṃ kurvanti vṛṣatāṃ parām // Car_6,2.4.24
śarkarāyāstulaikā syādekā gavyasya sarpiṣaḥ /
prastho vidāryāścūrṇasya pippalyāḥ prastha eva ca // Car_6,2.4.25
ardhāḍhakaṃ tugākṣīryāḥ kṣaudrasyābhinavasya ca /
tatsarvaṃ mūrchitaṃ tiṣṭhen mārttike ghṛtabhājane // Car_6,2.4.26
mātrāmagnisamāṃ tasya prātaḥ prātaḥ prayojayet /
eṣa vṛṣyaḥ paraṃ yogo balyo bṛṃhaṇa eva ca // Car_6,2.4.27
[{Āyurvedadīpikā}
ikṣurakaḥ kokilākṣaḥ // 1]
śatāvaryā vidāryāśca tathā māṣātmaguptayoḥ /
śvadaṃṣṭrāyāśca niṣkvāthāñjaleṣu ca pṛthak pṛthak // Car_6,2.4.28
sādhayitvā ghṛtaprasthaṃ payasyaṣṭaguṇe punaḥ /
śarkarāmadhuyuktaṃ tadapatyārthī prayojayet // Car_6,2.4.29
[{Āyurvedadīpikā}
śarkarāmadhusaṃyuktamityatra prakṣepanyāyāt pādikatvaṃ śarkarāmadhunoḥ // 1]
ghṛtapātraṃ śataguṇe vidārīsvarase pacet /
siddhaṃ punaḥ śataguṇe gavye payasi sādhayet // Car_6,2.4.30
śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasyekṣurakasya ca /
pippalyāḥ sājaḍāyāśca bhāgaiḥ pādāṃśikairyutam // Car_6,2.4.31
guṭikāḥ kārayedvaidyo yathā sthūlamudumbaram /
tāsāṃ prayogātpuruṣaḥ kuliṅga iva hṛṣyati // Car_6,2.4.32
[{Āyurvedadīpikā}
pādāṃśikairiti ghṛtāpekṣayā pādapramāṇaiḥ // 1]
sitopalāpalaśataṃ tadardhaṃ navasarpiṣaḥ /
kṣaudrapādena saṃyuktaṃ sādhayejjalapādikam // Car_6,2.4.33
sāndraṃ godhūmacūrṇānāṃ pādaṃ stīrṇe śilātale /
śucau ślakṣṇe samutkīrya mardanenopapādayet // Car_6,2.4.34
śuddhā utkārikāḥ kāryāś candramaṇḍalasaṃnibhāḥ /
tāsāṃ prayogādgajavannārīḥ saṃtarpayennaraḥ // Car_6,2.4.35
[{Āyurvedadīpikā}
samutkīryeti vistīrya // 1
utkārikāḥ kāryā ityatra punaḥ pāke naivotkārikākaraṇam // 2]
yat kiṃcin madhuraṃ snigdhaṃ jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ guru /
harṣaṇaṃ manasaścaiva sarvaṃ tadvṛṣyamucyate // Car_6,2.4.36
dravyairevaṃvidhaistasmādbhāvitaḥ pramadāṃ vrajet /
ātmavegena codīrṇaḥ strīguṇaiśca praharṣitaḥ // Car_6,2.4.37
gatvā snātvā payaḥ pītvā rasaṃ vānu śayīta nā /
tathāsyāpyāyate bhūyaḥ śukraṃ ca balameva ca // Car_6,2.4.38

yathā mukulapuṣpasya sugandho nopalabhyate /
labhyate tadvikāśāttu tathā śukraṃ hi dehinām // Car_6,2.4.39
narte vai ṣoḍaśād varṣāt saptatyāḥ parato na ca /
āyuṣkāmo naraḥ strībhiḥ saṃyogaṃ kartumarhati // Car_6,2.4.40
atibālo hy asaṃpūrṇasarvadhātuḥ striyaṃ vrajan /
upaśuṣyeta sahasā taḍāgamiva kājalam // Car_6,2.4.41
śuṣkaṃ rūkṣaṃ yathā kāṣṭhaṃ jantudagdhaṃ vijarjaram /
spṛṣṭamāśu viśīryeta tathā vṛddhaḥ striyo vrajan // Car_6,2.4.42
jarayā cintayā śukraṃ vyādhibhiḥ karmakarṣaṇāt /
kṣayaṃ gacchatyanaśanāt strīṇāṃ cātiniṣevaṇāt // Car_6,2.4.43
kṣayādbhayādaviśrambhācchokātstrīdoṣadarśanāt /
nārīṇāmarasajñatvād avicārād asevanāt // Car_6,2.4.44
tṛptasyāpi striyo gantuṃ na śaktirupajāyate /
dehasattvabalāpekṣī harṣaḥ śaktiśca harṣajā // Car_6,2.4.45
[{Āyurvedadīpikā}
anuktavājīkaraṇaṃ saṃgṛhṇannāha yatkiṃcid ityādi // 1
bhāvita iti vacanāt prayogeṇa śarīrabhāvanāyāṃ satyāṃ strīsevā sambhavatīti darśayati // 2
ātmavegeneti saṃkalpajātenātmavegena // 3
bālasya taḍāgadṛṣṭāntena punarapi śukrasadbhāvaṃ kaphaprādhānyaṃ ca darśayati vṛddhasya tu jantujagdhatvādidṛṣṭāntena vinaṣṭasyāpunarbhāvaṃ śukrasya tathābhūyiṣṭhatāṃ ca darśayati // 4
nanu tṛptasya śarīrabalaṃ bhavatyeva tat kiṃ tṛptasya striyo gantumasāmarthyam ityāha dehetyādi // 5
etena satyapi tṛptijanite bale kṣayādinā dehamanasor upahatatvāddharṣo na bhavati harṣābhāvād vyavāyaśaktir na bhavatītyuktaṃ bhavati // 6]
rasa ikṣau yathā dadhni sarpistailaṃ tile yathā /
sarvatrānugataṃ dehe śukraṃ saṃsparśane tathā // Car_6,2.4.46
tat strīpuruṣasaṃyoge ceṣṭāsaṃkalpapīḍanāt /
śukraṃ pracyavate sthānājjalamārdrātpaṭādiva // Car_6,2.4.47
harṣāttarṣāt saratvācca paicchilyād gauravādapi /
aṇupravaṇabhāvācca drutatvān mārutasya ca // Car_6,2.4.48
aṣṭābhya ebhyo hetubhyaḥ śukraṃ dehāt prasicyate /
carato viśvarūpasya rūpadravyaṃ yaducyate // Car_6,2.4.49
[{Āyurvedadīpikā}
samprati sambhavati śukraṃ yathā dehe sthitaṃ yathā ca pravartate tadāha rasa ityādi // 1
ikṣvādidṛṣṭāntatrayeṇānatiprayatnālpaprayatnamahāprayatnavāhyaśukrān puruṣān yathākramaṃ darśayati // 2
saṃsparśana iti saṃsparśanavati tena keśādau saṃsparśanāvyāpteḥ śukramapi nāstīti darśayati // 3
strīpuruṣasaṃyogo miśrībhāvaḥ // 4
ceṣṭā vyavāyaceṣṭā saṃkalpo yoṣidanurāgaḥ pīḍanaṃ nārīpuruṣayoḥ parasparasammūrchanam atra ca nārīpuruṣasaṃyogaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ tatsahakārīṇi ceṣṭādīni // 5
ārdrapaṭadṛṣṭāntenāśrayānupaghātena śukrasravaṇaṃ darśayati // 6
aparamapi śukrapravṛttihetumāha harṣād ityādi // 7
harṣaḥ saṃkalpapūrvakaśukrodrekadhvajocchrāyādikarīcchā // 8
tarṣaḥ vanitābhilāṣaḥ // 9
saratvam asthairyam // 10

aṇupravaṇabhāvaḥ aṇutve sati bahirnirgamanasvabhāvaḥ // 11
drutatvān mārutasya ceti śukraprerakasya vāyor abhidravaṇaśīlatvād ityarthaḥ // 12
ete ca yadyapi hetavastathāpi prādhānyāt prathamapratipāditastrīpuruṣasaṃyogādirūpahetūnāṃ samaṣṭau naivāmī gaṇitāḥ // 13
carata iti nānāmānuṣapaśvādijātiṣu bhramataḥ // 14
viśvarūpasyeti ātmanaḥ // 15
tathā hy ātmaparyāyeṣūktaṃ viśvakarmā sa ca viśvarūpaḥ iti // 16
rūpadravyamiti rūpaprāktanakāraṇam // 17
etena avyaktasyātmano vyaktaśarīranirvṛttau śukraṃ hetur ityuktaṃ bhavati // 18
śukraṃ ceha prakaraṇāgatatvenoktaṃ tena ārtavamapyātmano rūpadravyaṃ jñeyam // 19]
bahalaṃ madhuraṃ snigdham avisraṃ guru picchilam /
śuklaṃ ca yacchukraṃ phalavattadasaṃśayam // Car_6,2.4.50
[{Āyurvedadīpikā}
praśastaśukraguṇān āha bahalamityādi // 1]
yena nārīṣu sāmarthyaṃ vājīvallabhate naraḥ /
vrajeccābhyadhikaṃ yena vājīkaraṇameva tat // Car_6,2.4.51
[{Āyurvedadīpikā}
vājīkaraṇaśabdaniruktam āha yenetyādi // 1
vrajeccābhyadhikam iti punaḥ punargacchet vyajyate iti vā pāṭhaḥ tatrāpi bhūyo gamanena nārīṣu puṃstvena vyajyate // 2
vyajyāt iti pāṭhe'pi sa evārtho vidvadbhiḥ sucintanīyaḥ // 3
anena niruktena trividhamapi vṛṣyamavarudhyate yathā śukravṛddhikaraṃ ca māṣādi tathā srutikaraṃ saṃkalpādi śukrasrutivṛddhikaraṃ kṣīrādi // 4
yaduktamanyatra śukrasrutikaraṃ kiṃcit kiṃcicchukravivardhanam // 5
srutivṛddhikaraṃ kiṃcit trividhaṃ vṛṣyamucyate iti // 6
trividhamapi hīdaṃ vyavāye balavattvaṃ punaḥ punarvyavāyaśaktiṃ ca karoti // 7]
heturyogopadeśasya yogā dvādaśa cottamāḥ /
yat pūrvaṃ maithunāt sevyaṃ sevyaṃ yanmaithunād anu // Car_6,2.4.52
yadā na sevyāḥ pramadāḥ kṛtsnaḥ śukraviniścayaḥ /
niruktaṃ ceha nirdiṣṭaṃ pumāñjātabalādike // Car_6,2.4.53
ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne vājīkaraṇādhyāye pumāñjātabalādiko nāma vājīkaraṇapādaścaturthaḥ // Car_6,2.4.54
samāptaścāyaṃ dvitīyo vājīkaraṇādhyāyaḥ // Car_6,2.4.55
[{Āyurvedadīpikā}
heturityādi // 1
saṃgraho vyaktaḥ // 2]
Carakasaṃhitā, Cikitsāsthāna, 22 [Tṛṣṇācikitsita]
athātastṛṣṇācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ // Car_6,22.1
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ // Car_6,22.2
[{Āyurvedadīpikā}
visarpe prāyeṇa tṛṣṇā upadravarūpā bhavatīti visarpānantaraṃ tṛṣṇācikitsitam ucyate // 1]
jñānapraśamatapobhiḥ khyāto'trisuto jagaddhite'bhirataḥ /
tṛṣṇānāṃ praśamārthaṃ cikitsitaṃ prāha pañcānām // Car_6,22.3
[{Āyurvedadīpikā}

jñānetyādau jñānaṃ tattvajñānaṃ praśamaḥ śāntiḥ tapaḥ cāndrāyaṇādi // 1
cikitsitaṃ cikitsāvidhāyako granthaḥ nidānādyabhidhānaṃ ca cikitsārthameva nidānādijñānapūrvakatvāc cikitsāyāḥ // 2
pañcānāmiti vacanena pañcānāmapi cikitsāviṣayatvaṃ darśayati nahi kāsaśvāsavadasyāsādhyatvaṃ kasyāścid atretyarthaḥ tathā suśrutoktātiriktatṛṣṇādvayāntarbhāvaṃ pañcasveva sūcayati // 3
uktaṃ hi suśrute tisraḥ smṛtāstāḥ kṣatajā caturthī kṣayāttathā hy āmasamudbhavā ca // 4
syāt saptamī bhaktanimittajā ca iti // 5]
kṣobhādbhayācchramād api śokāt krodhād vilaṅghanānmadyāt /
kṣārāmlalavaṇakaṭukoṣṇarūkṣaśuṣkānnasevābhiḥ // Car_6,22.4
dhātukṣayagadakarṣaṇavamanādyatiyogasūryasaṃtāpaiḥ /
pittānilau pravṛddhau saumyān dhātūṃś ca śoṣayataḥ // Car_6,22.5
rasavāhinīśca nāḍīr jihvāmūlagalatālukaklomnaḥ /
saṃśoṣya nṛṇāṃ dehe kurutastṛṣṇāṃ mahābalāvetau // Car_6,22.6
pītaṃ pītaṃ hi jalaṃ śoṣayatastāvato na yāti śamam /
ghoravyādhikṛśānāṃ prabhavatyupasargabhūtā sā // Car_6,22.7
[{Āyurvedadīpikā}
kṣobhād ityādyuktanidānasya yathāyogyatayā vātakartṛtvaṃ vātapittakartṛtvaṃ conneyam // 1
pittānilāv ityādiḥ sarvatṛṣṇāsamprāptigranthaḥ // 2
saumyān dhātūniti kapharasodakāni somaguṇātiriktāni // 3
pradūṣayata iti śoṣaṇena dūṣayataḥ // 4
klomna iti dvitīyābahuvacanāntam // 5
dehe ityanena etāsāṃ tṛṣṇānāṃ śarīratvaṃ darśayati // 6
yā hi mānasī tṛṣṇā sā śarīre icchādveṣātmikā tṛṣṇā sukhaduḥkhāt pravartate ityādāv uktā iyaṃ tu dehāśrayadoṣakāraṇā satī dehajaiveti bhāvaḥ // 7
svābhāvikatṛṣṇāyām api vātapitte ārambhake eva tat kiṃ sāpyatra na gṛhyate // 8
maivaṃ tasyā ucitadravapānenaivābhipretena praśamād iha asvābhāvikavyādhiprakaraṇe nādhikāra iti hṛdi kṛtvā // 9
svābhāvikatṛṣṇākaravātapittābhyāṃ vakṣyamāṇatṛṣṇārambhakavātapittayor viśeṣamāha pītaṃ pītam ityādi // 10
prakṛtatṛṣṇārambhakau pittavātau pītaṃ pītaṃ jalaṃ śoṣayataḥ ato jalaśoṣaṇatvāddhetor na śamaṃ yāti puruṣaḥ svābhāvikyāṃ jalaṃ pītvā śāntimadhigacchatīti bhāvaḥ // 11
upadravarūpatṛṣṇotpādam āha ghoretyādi // 12
upasargabhūtā iti upadravarūpā // 13]
prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ svalakṣaṇaṃ sarvadāmbukāmitvam /
tṛṣṇānāṃ sarvāsāṃ liṅgānāṃ lāghavamapāyaḥ // Car_6,22.8
[{Āyurvedadīpikā}
tṛṣṇāprāgrūpam āha prāgrūpam ityādi // 1
prāgrūpakathane eva madhye tṛṣṇānāmavyabhicārilakṣaṇam āha svalakṣaṇam ityādi // 2
svalakṣaṇam iti avyabhicārilakṣaṇaṃ yathā jvarasya saṃtāpaḥ śvayathor utsedhaḥ // 3
punaḥ prakṛtaṃ prāgrūpam āha liṅgānāṃ lāghavamapāya iti // 4
liṅgānāṃ vakṣyamāṇavātādijatṛṣṇāliṅgānāṃ lāghavam alpatvaṃ keṣāṃcic cābhāvaḥ pūrvarūpaṃ tṛṣṇānām ityarthaḥ // 5
tena pūrvarūpāvasthāyāṃ vakṣyamāṇalakṣaṇāni kānicin na bhavantyeva yāni ca bhavanti tānyalpatayāsphuṭāni bhavanti // 6
uktaṃ ca avyaktaṃ lakṣaṇaṃ tasya pūrvarūpam iti smṛtam iti // 7
kiṃvā yadetat prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ svalakṣaṇaṃ sarvadāmbukāmitvam etat prāgrūpaṃ svalakṣaṇaṃ ca tṛṣṇānāṃ tena mukhaśoṣāmbukāmitve svalakṣaṇe tathā pūrvarūpe ca bhavataḥ pūrvarūpāvasthāyāṃ tv aprabale mukhaśoṣāmbukāmitve jñeye // 8
ye tu prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ svarakṣayaḥ sarvadāmbukāmitvam iti paṭhanti teṣāṃ mate tṛṣṇāyāḥ svalakṣaṇaṃ noktaṃ syāt // 9
uktaṃ ca hārīte'pi tṛṣṇāsvalakṣaṇaṃ svalakṣaṇaṃ tu tṛṣṇānāṃ sarvadāmbupipāsitā iti // 10

kiṃvā mukhaśoṣasvarakṣaye eva pūrvarūpaṃ sarvadāmbukāmitvaṃ ca svalakṣaṇaṃ liṅgānāṃ ca lāghavaṃ rogarūpāyās tṛṣṇāyā apāyo gamanamityarthaḥ ayameva tṛṣṇāvyuparamo yad vakṣyamāṇaliṅgānām alpatvaṃ sarvathocchedo hi tṛṣṇālakṣaṇānāṃ na bhavatyeva sahajatṛṣṇāgrastatvenaitallakṣaṇānām alpamātratayāvasthānāt // 11
kaiścit tu liṅgānāṃ lāghavam āśūtpādaḥ sa ca apāyo maraṇam iti kṛtvā tṛṣṇānāmasādhyatālakṣaṇamidamucyate tannātimanoharam // 12]
mukhaśoṣasvarabhedabhramasaṃtāpapralāpasaṃstambhān /
tālvoṣṭhakaṇṭhajihvākarkaśatāṃ cittanāśaṃ ca // Car_6,22.9
jihvānirgamamaruciṃ bādhiryaṃ marmadūyanaṃ sādam /
tṛṣṇodbhūtā kurute pañcavidhāṃ liṅgataḥ śṛṇu tām // Car_6,22.10
[{Āyurvedadīpikā}
sarvatṛṣṇānāmupadravān āha mukhaśoṣetyādi // 1
udbhūteti vṛddhā // 2
ye tu mukhaśoṣādīni lakṣaṇānyāhustanmate tṛṣṇopadravānām abhidhānaṃ na syāt upadravāścādhyāyasaṃgrahe saṃgṛhītāḥ tenātiśayavṛddhā mukhaśoṣādaya upadravāḥ vṛddhāstu liṅgam iti vyavasthā // 3]
abdhātuṃ dehasthaṃ kupitaḥ pavano yadā viśoṣayati /
tasmiñśuṣke śuṣyatyabalastṛṣyatyatha viśuṣyan // Car_6,22.11
[{Āyurvedadīpikā}
abdhātum ityādinā pañcānāṃ samprāptyādy āha // 1
dehasthamiti dehe nānārasādirūpatayā sthitam // 2
śuṣke 'bdhātau śuṣyatīti yojyam // 3]
nidrānāśaḥ śiraso bhramastathā śuṣkavirasamukhatā ca sroto'varodha iti ca syālliṅgaṃ vātatṛṣṇāyāḥ // Car_6,22.12
[{Āyurvedadīpikā}
sroto'varodha iti atyupaghātaḥ // 1]
pittaṃ matamāgneyaṃ kupitaṃ cet tāpayaty apāṃ dhātum /
saṃtaptaḥ sa hi janayettṛṣṇāṃ dāholbaṇāṃ nṛṇām // Car_6,22.13
tiktāsyatvaṃ śiraso dāhaḥ śītābhinandatā mūrchā /
pītākṣimūtravarcastvam ākṛtiḥ pittatṛṣṇāyāḥ // Car_6,22.14
[{Āyurvedadīpikā}
pittamityādinā pittajām āha // 1
śarīrasaṃkhyāśarīre pittamāpyam uktaṃ yad dravasarasnigdhamandamṛdupicchilaṃ rasarudhiravasākaphapittasvedādi tad āpyaṃ raso rasanaṃ ca ityanena tathā tatraiva yat pittasya yo yā ca śarīre bhāḥ tat sarvam āgneyam ityanena dvayātmakatvaṃ pittasya yadyapyuktaṃ tathāpyāgneyākāratvād bāhulyāt pittam āgneyam eveti darśayannāha pittaṃ matam āgneyam iti dvayātmakatve 'pi ca pittasyāgneyāṃśaprādhānyād anyatrāpi saumyāgneyavāyavyavikārabhede paittikavikārā āgneyatvena gṛhītā eva // 2
saṃtaptaḥ sa hīti abdhātuḥ saṃtaptaḥ // 3
saṃtaptaṃ hi iti pāṭhapakṣe pittameva janayediti yojyam // 4
yadābdhātur janayati tadā pittasaṃtapta eva janayatīti pittasyaiva kartṛtvam // 5]
tṛṣṇā yāmaprabhavā sāpyāgneyāmapittajanitatvāt /
liṅgaṃ tasyāś cārucir ādhmānakaphaprasekau ca // Car_6,22.15
[{Āyurvedadīpikā}
tṛṣṇetyādināmajām āha // 1
āmaśabdena ceha lakṣaṇayā āmasamānacikitsita āmasamānalakṣaṇaś ca kapho 'pi gṛhyate // 2
tenāmaprabhavāyā vyutpādanena kaphajāpi suśrutoktā gṛhītaiveha sāpyāgneyetyanena pūrvaparijñātaṃ sarvāsāṃ vātapittajanyatvaṃ samunnayati // 3
vātaśca tṛṣṇākāraṇatvenokto'pyatrāpradhānaṃ pittameva ye pradhānam itīha vātākathanād unnīyate // 4
anyatrāpyuktaṃ darśanapaktirūṣmā ca kṣuttṛṣṇā dehamārdavam // 5
prabhāprasādau medhā ca pittakarmāvikārajam iti // 6
āmapittajanitatvād iti āmāvarodhavṛddhapittajanitatvād ityarthaḥ // 7]
deho rasajo'mbubhavo rasaśca tasya kṣayācca tṛṣyeddhi /

dīnasvaraḥ pratāmyan saṃśuṣkahṛdayagalatāluḥ // Car_6,22.16
[{Āyurvedadīpikā}
deho rasaja ityādinā kṣayajām āha // 1
āhārarasāt sarvadhātupoṣako dhāturasa utpadyate sa ca raso dehapoṣako 'mbubhava iti āpya ityarthaḥ // 2
tasya kṣayāditi rasakṣayāt tṛṣyate rasakṣayād ambukṣayo bhavati tena cāmbukṣayeṇa puruṣaḥ pānīyaprārthanārūpatṛṣṇayā yukto bhavatīti yuktam iti darśayati // 3
uktaṃ hi suśrute doṣadhātumalakṣīṇo balakṣīṇo'pi mānavaḥ // 4
svayonivardhanaṃ yat tad annapānaṃ prakāṅkṣati iti ihāpi coktaṃ tasya kṣayācca tṛṣyeddhi iti // 5]
bhavati khalu yopasargāttṛṣṇā sā śoṣiṇī kaṣṭā /
jvaramehakṣayaśoṣaśvāsādyupasṛṣṭadehānām // Car_6,22.17
[{Āyurvedadīpikā}
bhavatītyādinopasargajām āha // 1
upasargāditi jvarādyupadravāt jvarādyupadravarūpatayeti yāvat // 2
kaṣṭeti kaṣṭasādhyā // 3
evaṃ prāksūtritavātapittāmāmbukṣayopasargātmikāḥ pañca tṛṣṇā vyāhṛtāḥ atraiva suśrutoktā kaphajā āmajāyām avaruddhā kṣatajā upasargātmikāyām avaruddhā annajā cāmajāyām evāntarbhāvanīyā // 4]
sarvāstvatiprasaktā rogakṛśānāṃ vamiprasaktānām /
ghoropadravayuktās tṛṣṇā maraṇāya vijñeyāḥ // Car_6,22.18
[{Āyurvedadīpikā}
idānīṃ tṛṣṇānāmasādhyatālakṣaṇam āha sarvāstvityādi /
ghoropadravayukteti pīḍākaropadravavatī // 1]