Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 7.4

7.4.1

ChUpBh_7,3.2 sa yo ityādi samānam //2//
iti cchāndogyopaniṣadi saptamādhyāyasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 7,4.1
saṃkalpo vāva manaso bhūyān |
yadā vai saṃkalpayate 'tha manasyati |
atha vācam īrayati |
tām u nāmnīyūati |
nāmni mantrā ekaṃ bhavanti |
mantreṣu karmāṇi

7.4.2

ChUpBh_7,4.1 saṃkalpo vāva manaso bhūyān /
saṃkalpo 'pi manasyanavadantaḥkaraṇavṛttiḥ kartavyākartavyaviṣayavibhāgena samarthanam /
vibhāgena hi samarthite viṣaye cikīrṣābuddhirmanasyanānantaraṃ bhavati /
katham /
yadā vai saṃkalpayate kartavyādiviṣayānvibhajata idaṃ kartuṃ yuktamiti, atha manasyati mantrānadhīyīyetyādi /
athānantaraṃ vācamīrayati mantrādyuccāraṇe /
tāṃ ca vācamu nāmni nāmoccāraṇanimittaṃ vivakṣāṃ kṛtverayati nāmni nāmasāmānye mantrāḥ śabdaviśeṣāḥ santa ekaṃ bhavantyantarbhavantītyarthaḥ /
sāmānye hi viśeṣo 'ntabhavati /
mantreṣu karmāṇyekaṃ bhavanti /
mantraprakāśitāni karmāṇi kriyante nāmantrakamasti karma /
yaddhi mantraprakāśanena labdhasattākaṃ satkarma brāhmaṇenedaṃ kartavyamasmai phalāyeti vidhīyate /
yāpyutpattirbrāhmaṇeṣu karmaṇāṃ dṛśyate sāpi mantreṣu labdhasattākānāmeva karmaṇāṃ spaṣṭīkaraṇam /
na hi mantrāprakāśitaṃ karma kiñcidbrāhmaṇa utpannaṃ dṛśyate /
trayīvihitaṃ karmeti prasiddham loke /
trayīśabdaśca ṝgyajuḥsāmasamākhyā /
mantreṣu karmāṇi kavayo yānyapaśyanniti cā'tharvaṇe /
tasmādyuktaṃ mantreṣu karmāṇyekaṃ bhavantīti //1 //
START ChUp 7,4.2
tāni ha vā etāni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpātmakāni saṃkalpe pratiṣṭhitāni |
samakḷpatāṃ dyāvāpṛthivī |
samakalpetāṃ vāyuś cākāśaṃ ca |
samakalpantāpaś ca tejaś ca |
teṣāṃ saṃkḷptyai varṣaṃ saṃkalpate |
varṣasya saṃkḷptyā annaṃ saṃkalpate |
annasya saṃkḷptyai prāṇāḥ saṃkalpante |
prāṇānāṃ saṃkḷptyai mantrāḥ saṃkalpante |
mantrāṇāṃ saṃkḷptyai karmāṇi saṃkalpante |
karmaṇāṃ saṃkḷptyai lokaḥ saṃkalpate |
lokasya saṃkḷptyai sarvaṃ saṃkalpate |
sa eṣa saṃkalpaḥ |
saṃkalpam upāssveti

7.4.3

ChUpBh_7,4.2 tāni ha vā etāni mana ādīni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpa eko 'yanaṃ gamanaṃ pralayo yeṣāṃ tāni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpātmakānyutpattau saṃkalpe pratiṣṭhitāni sthitau samakḷpatāṃ saṃkalpaṃ kṛtavatyāviva hi dyauśca pṛthivī ca dyāvāpṛthivyau niścale lakṣyete /
tathā samakalpetāṃ vāyuścā'kāśaṃ caitāvapi saṃkalpaṃ kṛtavantāviva tathā samakalpantāmāpaśca tejaśca svena rūpema niścalāni lakṣyante /
yatasteṣāṃ dyāvāpṛthivyādīnāṃ saṃkḷptyai saṃkalpanimittaṃ varṣaṃ saṃkalpante /
annamayā hi prāṇā annopaṣṭambhakāḥ /
"annaṃ dāma"iti hi śrutiḥ /
teṣāṃ saṃkḷptyai mantrāḥ saṃkalpante /
prāṇāvānhi mantrānadhīte nābalaḥ /
mantrāṇāṃ hi saṃkḷptyai karmāṇyagnihotrādīni saṃkalpante 'nuṣṭhīyamānāni mantraprakāśitāni samarthībhavanti phalāya /
tato lokaḥ phalaṃ saṃkalpate karmakartṛsamavāyitayā samarthībhavatītyarthaḥ /
lokasya saṃkḷptyai sarvaṃ jagatsaṃkalpate svarūpāvaikalyāya /
etaddhīdaṃ sarvaṃ jagadyatphalāvasānaṃ tatsarvaṃ saṃkalpamūlam /
ato viśiṣṭaḥ sa eṣa saṃkalpaḥ /
ataḥ saṃkalpamupāḥsvetyuktvā phalamāha tadupāsakasya //2 //
START ChUp 7,4.3
sa yaḥ saṃkalpaṃ brahmety upāste |
kḷptān vai sa lokān dhruvān dhruvaḥ pratiṣṭhitān pratiṣṭhito 'vyathamānān avyathamāno 'bhisidhyati |
yāvat saṃkalpasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yaḥ saṃkalpaṃ brahmety upāste |
asti bhagavaḥ saṃkalpād bhūya iti |
saṃkalpād vāva bhūyo 'stīti |
tan me bhagavān bravītv iti

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc