Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 6.7
ChUpBh_6,6.5 annamayaṃ hi somya mana āpomayaḥ prāṇastejomayī vāgiti yuktameva mayoktamityamiprāyaḥ /
ato 'ptejasorastvetatsarvamevam /
manastvannamayamityatra naikāntena mama niścayo jāto 'to bhūya eva mā bhagavānmanaso 'nnamayatvaṃ dṛṣṭāntena vijñāpayatviti /
tathā somyeti hovāca pitā //5//
iti cchāndogyopaniṣadi ṣaṣṭhādhyāyasya ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 6,7.1
ṣoḍaśakalaḥ somya puruṣaḥ |
pañcadaśāhāni māśīḥ |
kāmam apaḥ piba |
āpomayaḥ prāṇo na pibato vicchetsyata iti
ChUpBh_6,7.1 annasya bhuktasya yo 'ṇiṣṭho dhātuḥ sa manasi śaktimadhāt sānnopacitā manasaḥ śaktiḥ ṣoḍaśadhā pravibhajya puruṣasya kalātvena nirdidikṣitā /
tayā manasyannopacitayā śaktyā ṣoḍaśadhā pravibhaktayā saṃyuktastadvānkāryakaraṇasaṅghātalakṣaṇo jīvaviśiṣṭaḥ piṇḍaḥ puruṣaḥ ṣoḍaśakala ucyate yasyāṃ satyāṃ draṣṭā śrotā mantā boddhā kartā vijñātā sarvakriyāsamarthaḥ puruṣo bhavati hīyamānāyāṃ ca yasyāṃ sāmarthyahāniḥ /
vakṣyati"cāthānnasyā'yī draṣṭe"tyādi /
sarvasya kāryakaraṇasya sāmarthyaṃ manaḥkṛtameva /
mānasena hi balena sampannā balino dṛśyante loke, dhyānāhārāśca kecidannasya sarvātmakatvāt /
ato 'nnakṛtaṃ mānasaṃ vīryaṃ ṣoḍaśa kalā yasya puruṣasya so 'yaṃ ṣoḍaśakalaḥ puruṣaḥ etaccetpratyakṣīkartumicchasi pañcadaśasaṃkhyākānyahāni māśīraśanaṃ mā kārṣīḥ /
kāmamicchāto 'paḥ piba yasmānnapibato 'paste prāṇo vicchetsyate vicchedamāpatsyate yasmādāpomayo 'bvikāraḥ prāṇa ityavocāma /
na hi kāryaṃ svakāraṇopaṣṭambhamantareṇāvibhraṃśamānaṃ sthātumutsahate //1 //
START ChUp 6,7.2
sa ha pañcadaśāhāni nāśa |
atha hainam upasasāda kiṃ bravīmi bho iti |
ṛcaḥ somya yajūṃṣi sāmānīti |
sa hovāca na vai mā pratibhānti bho iti
ChUpBh_6,7.2 sa haivaṃ śrutvā manaso 'nnamayatvaṃ pratyakṣīkartuṃmicchanpañcadaśāhāni nā'śāśanaṃ na kṛtavān /
atha ṣoḍaśe 'hani hainaṃ pitaramupasasādopagatavānupagamya covāca kiṃ bravīmi bho iti /
itara āha ṛcaḥ somya yajūṃṣi sāmānyadhīṣveti /
evamuktaḥ pitrā'ha-na vai mā māmṛgādīni mama manasi na dṛśyanta ityartho he bho bhagavanniti //2//
START ChUp 6,7.3
taṃ hovāca yathā somya mahato 'bhyāhitasyaiko 'ṅgāraḥ khadyotamātraḥ pariśiṣṭaḥ syāt |
tena tato 'pi na bahu dahet |
evaṃ somya te ṣoḍaśānāṃ kalānām ekā kalā atiśiṣṭā syāt |
tayaitarhi vedān nānubhavasi |
aśāna |
atha me vijñāsyasīti
ChUpBh_6,7.3 evamuktavantaṃ pitā'ha-śṛṇu tatra kāraṇaṃ yena te tānyṛgādīni na pratibhāntīti (taṃ hovāca) yathā loke he somya mahato mahatparimāṇasyābhyāhitasyopacitasyendhanairagnereko 'ṅgāraḥ khadyotaparimāṇaḥ śāntasya pariśiṣṭo 'vaśiṣṭaḥ syādbhavettenoṅgāreṇa tato 'pi tatparimāṇādīṣadapi na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭāvaśiṣṭā na bahu dahedevameva khalu somya te tavānnopacitānāṃ ṣoḍaśānāṃ kalānāmekā kalāvayavo 'tiśiṣṭā syāttayā tvaṃ khadyotamātrāṅgāratulyayaitarhīdānīṃ vedānnānubhavasi na pratipadyase, śrutvā ca me mama vācamathāśeṣaṃ vijñāsyasyaśāna bhuṅkṣva tāvat //3 //
START ChUp 6,7.4
sa hāśa |
atha hainam upasasāda |
taṃ ha yat kiṃ ca papraccha sarvaṃ ha pratipede
ChUpBh_6,7.4 sa ha tathaivā'śa bhuktavānathānantaraṃ hainaṃ pitaraṃ śuśrūṣurupasasāda taṃ hopagataṃ putraṃ yatkiñcargādiṣu papraccha grantharūpamarthajātaṃ vā pitā sa śvetaketuḥ sarvaṃ ha tatpratipede ṛgādyarthato granthataśca //4 //
START ChUp 6,7.5
taṃ hovāca |
yathā somya mahato 'bhyāhitasyaikam aṅgāraṃ khadyotamātraṃ pariśiṣṭaṃ taṃ tṛnair upasamādhāya prājvalayet tena tato 'pi bahu dahet
ChUpBh_6,7.5 taṃ hovāca punaḥ pitā yathā somya mahato 'bhyāhitāsyetyādi samānamekamaṅgāraṃ śāntasyāgneḥ khadyotamātraṃ pariśiṣṭaṃ taṃ tṛṇaiścūrṇaiścopasamādhāya prājvalayedvardhayet /
teneddhenāṅgāreṇa tato 'pi pūrvaparimāṇādbahu dahet //5 //
START ChUp 6,7.6
evaṃ somya te ṣoḍaśānāṃ kalānām ekā kalātiśiṣṭābhūt |
sānnenopasamāhitā prājvālī |
tayaitarhi vedān anubhavasi |
annamayaṃ hi somya manaḥ |
āpomayaḥ prāṇaḥ |
tejomayī vāg iti |
tad dhāsya vijajñāv iti vijajñāv iti
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0