Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 6.1

6.1.1

ChUpBh_5,24.5 yatheha loke kṣudhitā bubhukṣitā bālā mātaraṃ paryupāsate kadā no mātānnaṃ prayacchatītyevaṃ sarvāṇi bhūtānyannādānyevaṃvido 'gnihotraṃ bhojanamupāsate kadā tvasau bhokṣyata iti, jagatsarvaṃ vidvadbhojanena tṛptaṃ bhavatītyarthaḥ /
dviruktiradhyāyaparisamāptyarthā //5 // //
iti cchāndogyopaniṣadi pañcamādhyāyasya caturviṃśaḥ khaṇḍaḥ
iti cchāndogyopaniṣadbrāhmaṇe pañcamodhyāyaḥ samāptaḥ
atha ṣaṣṭhodhyāyaḥ
START ChUp 6,1.1
śvetaketur hāruṇeya āsa |
taṃ ha pitovāca śvetaketo vasa brahmacaryam |
na vai somyāsmat kulīno 'nanūcya brahmabandhur iva bhavatīti

6.1.2

ChUpBh_6,1.1
śvetaketurhā'ruṇeya āsetyādyadhyāyasambandhaḥ /
sarvaṃ khalvidaṃ brahma tajjalānityuktaṃ kathaṃ tasmājjagadidaṃ jāyate tasminneva ca līyate 'niti ca tenaivetyetadvaktavyam /
anantaraṃ caikasminbhukte viduṣi sarvaṃ jagattṛptaṃ bhavatītyuktaṃ tadekatve satyātmanaḥ sarvabhūtasthasyopapadyate nā'tmabhede /
kathaṃ ca tadekatvamiti tadartho 'yaṃ ṣaṣṭho 'dhyāya ārabhyate /
pitāputrākhyāyikā vidyāyāḥ sāriṣṭhatvapradarśanārthā /
śvetaketuriti nāmato hetyaitihyārthaḥ āruṇeyo 'ruṇasya pautra āsa babhūva /
taṃ putraṃ hā'ruṇiḥ pitā yogyaṃ vidyābhājanaṃ manvānastasyopanayanakālātyayaṃ ca paśyannuvāca he śvetaketo 'nurūpaṃ guruṃ kulasya no gatvā vasa brahmacaryam /
na caitadyuktaṃ yadasmatkulīno he somyānanūcyānadhītya brahmabandhuriva bhavatīti brāhmaṇānbandhūnvyapadiśati na svayaṃ brāhmaṇavṛtta iti //1 //
START ChUp 6,1.2
sa ha dvādaśavarṣa upetya caturviṃśativarṣaḥ sarvān vedān adhītya mahāmanā anūcānamānī stabdha eyāya |
taṃ ha pitovāca

6.1.3

ChUpBh_6,1.2 tasyātaḥ pravāso 'numīyate pituḥ /
yena svayaṃ guṇavānsanputraṃ nopaneṣyati /
sa pitroktaḥ śvetaketurha dvādaśavarṣaḥ sannupetyā'cāryaṃ yāvaccatuviṃśativarṣo babhūva tāvatsarvānvedāṃścaturo 'pyadhītya tadarthaṃ ca buddhvā mahāmanā mahadgambhīraṃ mano yasyāsamamātmānamanyairmanyamānaṃ mano yasya so 'yaṃ mahāmanāḥ anūcānamānyanūcānamātmānaṃ manyata ityevaṃśīlo yaḥ so 'nūcānamānī stabdho 'praṇatasvabhāva eyāya gṛham /
tamevaṃbhūtaṃ hā'tmano 'nanurūpaśīlaṃ stabdhaṃ māninaṃ putraṃ dṛṣṭvā pitovāca saddharmāvatāracikīrṣayā /
śvetaketo yannivadaṃ mahāmanā anūcānamānī stabdhaścāsi kaste 'tiśayaḥ prāpta upādhyāyāt?utāpi tamādeśamādiśyata ityādeśaḥ kevalaśāsrācāryopadeśagamyamityetadyena vā paraṃ brahmā'diśyate sa ādeśastamaprākṣyaḥ pṛṣṭavānasyācāryam //2 //
START ChUp 6,1.3
śvetaketo yan nu somyedaṃ mahāmanā anūcānamānī stabdho 'si |
uta tam ādeśam aprākṣyaḥ yenāśrutaṃ śrutaṃ bhavaty amataṃ matam avijñātaṃ vijñātam iti |
kathaṃ nu bhagavaḥ sa ādeśo bhavatīti

6.1.4

ChUpBh_6,1.3 tamādeśaṃ viśinaṣṭi-yenā'deśena śrutenāśrutamapyanyacchataṃ bhavatyamataṃ matamatarkitaṃ tarkitaṃ bhavatyavijñānaṃ vijñātamaniścitaṃ niścitaṃ bhavatīti /
sarvānapi vedānadhātya sarvaṃ cānyadvedyamadhigamyāpyakṛtārtha eva bhavati yāvadātmatattvaṃ na jānātītyākhyāyikāto 'vagamyate /
tadetadadbhutaṃ śrutvā'ha-kathaṃ nvetadaprasiddhamanyavijñānenānyadvijñātaṃ bhavatītyevaṃ manvānaḥ pṛcchati kathaṃ nu kena prakāreṇa he bhagavaḥ sa ādeśo bhavatīti //3 //
START ChUp 6,1.4
yathā somyaikena mṛtpiṇḍena sarvaṃ mṛnmayaṃ vijñātaṃ syāt |
vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ mṛttikety eva satyam

6.1.5

ChUpBh_6,1.4 yathā sa ādeśo bhavati tacchṛṇu he somya /
yathā loka ekena mṛtpiṇḍena ghaṭaśarāvādikāraṇabhūtena vijñātena sarvamanyadvikārajātaṃ mṛnmayaṃ mṛdvikārajātaṃ vijñātaṃ syāt /
kathaṃ mṛtpiṇḍe kāraṇe vijñāte kāryamanyadvijñātaṃ syāt /
naiṣa doṣaḥ /
kāraṇenānanyatvātkāryasya /
yanmanyase 'nyasminvijñāte 'nyanna jñāyata iti /
satyamevaṃ syāt /
yadyanyatkāraṇātkāryaṃ syānna tvevamanyatkāraṇātkāryam /
kathaṃ tarhidaṃ loka idaṃ kāraṇamayasya vikāra iti /
śṛṇu /
vācā'rambhaṇaṃ vāgārambhaṇaṃ vāgālambanamityetat /
ko 'sau vikāro nāmadheyaṃ nāmaiva nāmadheyaṃ svārthe dheyapratyayaḥ /
vāgālambanamātraṃ nāmaiva kevalaṃ na vikāro nāma vastvasti paramārthato mṛttiketyeva tu mṛttiketyeva tu mṛttikaiva satyaṃ vastvasti //4 //
START ChUp 6,1.5
yathā somyaikena lohamaṇinā sarvaṃ lohamayaṃ vijñātaṃ syāt |
vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ loham ity eva satyam

6.1.6

ChUpBh_6,1.5 yathā saumyaikena lohamaṇinā suvarṇapiṇḍena sarvamanyadvikārajātaṃ kaṭakamukuṭakeyūrādi vijñātaṃ syāt /
vācā'rambhaṇamityādi samānam //5 //
START ChUp 6,1.6-7
yathā somyaikena nakhanikṛntanena sarvaṃ kārṣṇāyasaṃ vijñātaṃ syāt |
vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ kṛṣṇāyasam ity eva satyam |
evaṃ somya sa ādeśo bhavatīti

6.1.7

na vai nūnaṃ bhagavantas ta etad avediṣuḥ |
yad dhy etad avediṣyan kathaṃ me nāvakṣyan |
iti bhagavāṃs tv eva me bravītv iti |
tathā somyeti hovāca

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc