Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 4.17

4.17.1

ChUpBh_4,16.4,5 atha punaryatra brahmā vidvānmaunaṃ parigṛhya vāgvisargamakurvanvartate yāvatparidhānīyāyā na vyavavadati tathaiva sarvartvija ubhe eva vartanī saṃskurvanti na hīyate 'nyatarāpi /
kimivetyāha /
pūrvoktaviparītau dṛṣṭāntau /
evamasya yajamānasya yajñaḥ svavartanībhyāṃ vartamānaḥ pratitiṣṭhati svenā'tmanāvinaśyanvartata ityarthaḥ /
yajñaṃ pratitiṣṭhantaṃ yajamāno 'nupratitiṣṭhati sa yajamāna evaṃ maunavijñānavadbrahmopetaṃ yajñamiṣṭvā śreyānbhavati śreṣṭho bhavatītyarthaḥ //4-5 //
iti cchāndogyopaniṣadi caturthādhyāyasya ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 4,17.1
prajāpatir lokān abhyatapat |
teṣāṃ tapyamānānāṃ rasān prāvṛhat |
agniṃ pṛthivyāḥ |
vāyum antarikṣāt |
ādityaṃ divaḥ

4.17.2

ChUpBh_4,17.1 atra brahmaṇo maunaṃ vihitaṃ tadreṣe brahmatvakarmaṇi cānyasmiṃśca hotrādikarmareṣe vyāhṛtihomaḥ prāyaścittamiti tadarthaṃ vyāhṛtayo vidhātavyā ityāha-prajāpatirlokānabhyatapallokānuddiśya tatra sārajighṛkṣayā dhyānalakṣaṇaṃ tapaścacāra /
teṣāṃ tapyamānānāṃ lokānāṃ rasānsārarūpānprāvṛhaduddhṛtavāñjagrāhetyarthaḥ /
kān /
agniṃ rasaṃ pṛthivyāḥ /
vāyumantarikṣāt /
ādityaṃ divaḥ //1 //
START ChUp 4,17.2
sa etās tisro devatā abhyatapat |
tāsāṃ tapyamānānāṃ rasān prāvṛhat |
agner ṛcaḥ |
vāyor yajūṃṣi |
sāmāny ādityāt

4.17.3

ChUpBh_4,17.2 punarapyevamevamagnyādyāḥ sa etāstisro devatā uddiśyābhyatapat /
tato 'pi sāraṃ rasaṃ trayīvidyāṃ jagrāha //2 //
START ChUp 4,17.3-4
sa etāṃ trayīṃ vidyām abhyatapat |
tasyās tapyamānāyā rasān prāvṛhat |
bhūr ity ṛgbhyaḥ |
bhuvar iti yajurbhyaḥ |
svar iti sāmabhyaḥ

4.17.4

tad yady ṛkto riṣyed bhūḥ svāheti gārhapatye juhuyāt |
ṛcām eva tadrasenarcāṃ vīryeṇarcāṃ yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti

4.17.5

ChUpBh_4,17.3,4 sa etāṃ punarabhyatapattrayīṃ vidyām /
tasyāstapyamānāyā rasaṃ bhūriti vyāhṛtimṛgbhyo jagrāha /
bhuvariti vyāhṛtiṃ yajurbhyaḥ /
svariti vyāhṛtiṃ sāmabhyaḥ /
ata eva lokadevavedarasā mahāvyāhṛtayāḥ /
atastattatra yajñe yadyṛkta ṛksambandhādṛṅnimittaṃ riṣyedyajñaḥ kṣataṃ prāpnuyādbhūḥ svāheti gārhapatye juhuyāt /
sā tatra prāyaścittiḥ /
katham, ṝcāmeva taditi kriyāviśeṣaṇaṃ, rasenarcāṃ vīryeṇaujasarcāṃ yajñasya ṛksambandhino yajñasya viriṣṭaṃ vicchinnaṃ kṣatarūpamutpannaṃ sandadhāti pratisandhatte //3-4 //
START ChUp 4,17.5-6
atha yadi yajuṣṭo riṣyed bhuvaḥ svāheti dakṣiṇāgnau juhuyāt |
yajuṣām eva tadrasena yajuṣāṃ vīryeṇa yajuṣāṃ yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti

4.17.6

atha yadi sāmato riṣyet svaḥ svāhety āhavanīye juhuyāt |
sāmnām eva tadrasena sāmnāṃ vīryeṇa sāmnāṃ yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti

4.17.7

ChUpBh_4,17.5,6 atha yadi yajuṣṭo yajurnimittaṃ riṣyedbhuvaḥ svāheti dakṣiṇāgnau juhuyāt /
tathā sāmanimitte reṣe svaḥ svāhetyāhavanīye juhuyāt /
tathā pūrvavadyajñaṃ sandadhāti /
brahmanimitte tu reṣe triṣvagniṣu /
tisṛbhirvyāhṛtibhirjuhuyāt /
trayyā hi vidyāyāḥ sa reṣaḥ /
"atha kena brahmatvamityanayaiva trayyā vidyayā"iti śruteḥ /
nyāyāntaraṃ vā mṛgyaṃ brahmatvanimitte reṣe //5-6 //
START ChUp 4,17.7-8
tad yathā lavaṇena suvarṇaṃ saṃdadhyāt |
suvarṇena rajataṃ rajatena trapu trapuṇā sīsaṃ sīsena lohaṃ lohena dāru dāru carmaṇā

4.17.8

evam eṣāṃ lokānām āsāṃ devatānām asyās trayyā vidyāyā vīryeṇa yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti |
bheṣajakṛto ha vā eṣa yajño yatraivaṃvid brahmā bhavati

4.17.9

ChUpBh_4,17.7,8 tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ sandadhyāt /
kṣāreṇa ṭaṅkaṇādinā khare;mṛdutvakaraṃ hi tat /
suvarṇena rajatamaśakyasandhānaṃ sandadhyāt /
rajatena tathā trapu trapuṇā sīsaṃ sīsena loha lohena dāru dāru carmaṇā carmabandhanena /
evameṣāṃ lokānāmāsāṃ devatānāmasyāsrayyā vidyāyā vīryeṇa rasākhyenaujasā yajñasya viriṣṭaṃ sandadhāti /
bheṣajakṛto ha vā eṣa yajñaḥ /
rogārta iva pumāṃścikitsakena suśikṣitenaiṣa yajño bhavati /
ko 'sau /
yatra yasminyajña evaṃvidyathoktavyāhṛtihomaprāyaścittavidbrahmartvigbhavati sa yajña ityarthaḥ //7-8 //
START ChUp 4,17.9
eṣa ha vā udakpravaṇo yajño yatraivaṃvid brahmā bhavati |
evaṃvidaṃ ha vā eṣā brahmāṇam anu gāthā |
yato yata āvartate tat tad gacchati

4.17.10

ChUpBh_4,17.9 kiñcaiṣa ha vā udakpravaṇa udaṅnimno dakṣiṇocchrāyo yajño bhavati /
uttaramārgapratipattiheturityarthaḥ /
yatraivaṃvidbrahmā bhavatyevaṃvidaṃ ha vai brahmāṇamṛtvijaṃ pratyeṣānugāthā brahmaṇaḥ stutiparā /
yato yata āvartate karma pradeśādṛtvijāṃ yajñaḥ kṣatībhavaṃstattadyajñasya kṣatarūpaṃ pratisandadhatprāyaścittena gacchati paripālayatītyetat //9 //
START ChUp 4,17.10
mānavo brahmaivaika ṛtvikkurūnaśvābhirakṣatyevaṃviddha vai brahmā yajñaṃ yajamānaṃ sarvāṃś cartvijo 'bhirakṣati tasmādevaṃvidameva brahmāṇaṃ kurvīta nānevaṃvidaṃ nānevaṃvidam //10//
mānavaḥ |
brahmaivaika ṛtvik kurūn aśvābhirakṣati |
evaṃvid dha vai brahmā yajñaṃ yajamānaṃ sarvāṃś cartvijo 'bhirakṣati |
tasmād evaṃvidam eva brahmāṇaṃ kurvīta nānevaṃvidaṃ nānevaṃvidam

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc