Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 4.15
ChUpBh_4,14.2,3 bhagava iti ha pratiśuśrāva /
brahmavida iva somya te mukhaṃ prasannaṃ bhāti ko nu tvānuśaśāsetyuktaḥ pratyāha /
ko nu mānuśiṣyādanuśāsanaṃ kuryādbho bhagavaṃstvayi proṣita itīhāpeva nihnute 'panihnuta iveti vyavahitena sambandho na cāpanihnute na ca yatāvadagnibhiruktaṃ bravītītyabhiprāyaḥ /
kathamime 'gnayo mayā paricaritā uktavanto nūnaṃ yatastvāṃ dṛṣṭvā vepamānā ivedṛśā dṛśyante pūrvamanyādṛśāḥ santa itīhāgnīnabhyūde 'bhyuktavānkākvāgnīndarśayan /
kiṃ nu somya kila te tubhyamavocannagnaya iti pṛṣṭa ityevamidamuktavanta ityevaṃ ha pratijajñe pratijñātavānpratīkamātraṃ kiñcinna sarvaṃ yathoktamagnibhiruktamavocat /
yata āhā'cāryo lokānvāva pṛthivyādīnhe somya kila te 'vocanna brahma sākalyena /
ahaṃ tu te tubhyaṃ tadbrahma yadicchasi tvaṃ śrotuṃ vakṣyāmi, śṛṇu tasya mayocyamānasya brahmaṇo jñānamāhātmyaṃ yathā puṣkarapalāśe padmapatra āpo na śilaṣyanta evaṃ yatā vakṣyāmi brahmaivaṃvidi pāpaṃ karma na śilaṣyate na sambadhyata ityevamuktavatyācārya āhopakosalo bravītu me bhagavāniti tasmai hovācā'cāryaḥ //2-3 //
iti cchāndogyopaniṣadi caturthādhyāyasya caturdaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 4,15.1
ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyata eṣa ātmeti hovāca |
etad amṛtam abhayam etad brahmeti |
tad yady apy asmin sarpir vodakaṃ vā siñcati vartmanī eva gacchati
ChUpBh_4,15.1 ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyate nivṛttacakṣurbhirbrahmacaryādisādhanasampannaiḥ śāntairvivekibhirdṛṣṭerdraṣṭā"cakṣuṣaścakṣuḥ"ityādiśrutyantarāt /
nanvagnibhiruktaṃ vitathaṃ yata ācāryastu te gatiṃ vakteti gatimātrasya vaktetyavocanbhaviṣyadviṣayāparijñānaṃ cāgnīnam /
naiṣa doṣaḥ /
sukhākāśasyaivākṣiṇi dṛśyata iti draṣṭuranuvādāt /
eṣa ātmā prāṇināmiti hovācaivamuktavānetadyadevā'tmatattvamavocāma /
etadamṛtamamaraṇadharmyavināśyata evābhayaṃ yasya hi vināśāśaṅkā tasya bhayopapattistadabhāvādabhayamata evaitadbrahma bṛhadanantamiti /
kiñcāsya brahmaṇo 'kṣipuruṣasya māhātmyaṃ tattatra puruṣasya sthāne 'kṣiṇi yadyapyasminyarpirvodakaṃ vā siñcati vartmanī eva gacchati pakṣmāveva gacchati na cakṣuṣā sambandhyate padmapatreṇevodakam /
sthānasyāpyetanmāhātmyaṃ kiṃ punaḥ sthānino 'kṣipuruṣasya nirañjanatvaṃ vaktavyamityabhiprāyaḥ //1 //
START ChUp 4,15.2
etaṃ saṃyadvāma ity ācakṣate |
etaṃ hi sarvāṇi vāmāny abhisaṃyanti |
sarvāṇy enaṃ vāmāny abhisaṃyanti ya evaṃ veda
ChUpBh_4,15.2 etaṃ yathoktaṃ puruṣaṃ saṃyadvāma ityācakṣate /
kasmāt /
yasmādetaṃ sarvāṇi vāmāni vananīyāni saṃbhajanīyāni śobhanānyabhisaṃyantyabhisaṅgacchantītyataḥ saṃyadvāmaḥ /
tathaivaṃvidamenaṃ sarvāṇi vāmānyabhisaṃyanti ya evaṃ veda //2 //
START ChUp 4,15.3
eṣa u eva vāmanīḥ |
eṣa hi sarvāṇi vāmāni nayati |
sarvāṇi vāmāni nayati ya evaṃ veda
ChUpBh_4,15.3 eṣa u eva vāmanīryasmādeṣa hi sarvāṇi vāmāni puṇyakarmaphalāni puṇyānurūpaṃ prāṇibhyo nayati prāpayati vahati cā'tmadharmatvena /
viduṣaḥ phalaṃ-sarvāṇi vāmāni nayati ya evaṃ veda //3 //
START ChUp 4,15.4
eṣa u eva bhāmanīḥ |
eṣa hi sarveṣu lokeṣu bhāti |
sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda
ChUpBh_4,15.4 eṣa u eva bhāmanīreṣa hi yasmātsarveṣu lokeṣvādityacandrāgnyādirūpairbhāti dīpyate /
"tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti"iti śruterato bhāmāni nayatīti bhāmanīḥ /
ya evaṃ vedāsāvapi sarveṣu lokeṣu bhāti //4 //
START ChUp 4,15.5
atha yad u caivāsmiñ chavyaṃ kurvanti yadi ca nārciṣam evābhisaṃbhavanti |
arciṣo 'haḥ |
ahna āpūryamāṇapakṣam |
āpūryamāṇapakṣād yān ṣaḍ udaṅṅ eti māsāṃs tān |
māsebhyaḥ saṃvatsaram |
saṃvatsarād ādityam |
ādityāc candramasam |
candramaso vidyutam |
tat puruṣo 'mānavaḥ |
sa enān brahma gamayati |
eṣa devapatho brahmapathaḥ |
etena pratipadyamānā imaṃ mānavam āvartaṃ nāvartante nāvartante
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0