Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 2.9
ChUpBh_2,8.3 dugdhe 'smā ityādyuktārtham //3//
iti chāndogyopaniṣadi dvitīyādhyāyasyāṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 2,9.1
atha khalv amum ādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāsīta |
sarvadā samas tena sāma |
māṃ prati māṃ pratīti sarveṇa samas tena sāma
ChUpBh_2,9.1 avayavamātre sāmnyādityadṛṣṭiḥ pañcavidheṣūktā prathame cādhyāye /
athedānīṃ khalvamumādityaṃ samaste sāmnyavayavavibhāgaśo 'dhyasya saptavidhaṃ sāmopāsīta /
kathaṃ punaḥ sāmatvamādityasyeti /
ucyate /
udgīthatve hetuvadādityasya sāmatve hetuḥ /
ko 'sau, sarvadā samo vṛddhikṣayābhāvāttena hetunā sāmā'dityo māṃ prati māṃ pratīti tulyāṃ buddhimutpādayati /
ataḥ sarveṇa samo 'taḥ sāma samatvādityarthaḥ /
udgīthabhaktisāmānyavacanādeva lokādiṣūktasāmānyāddhiṅkārāditvaṃ gamyata iti hiṅkārāditve kāraṇaṃ noktam /
sāmatve punaḥ savituranuktaṃ kāraṇaṃ na subodhamiti samatvamuktam //1 //
START ChUp 2,9.2
tasminn imāni sarvāṇi bhūtāny anvāyattānīti vidyāt |
tasya yat purodayāt sa hiṅkāraḥ |
tad asya paśavo 'nvāyattāḥ |
tasmāt te hiṅkurvanti |
hiṅkārabhājino hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.2 tasminnāditye 'vayavavibhāgaśa imāni vakṣyamāṇāni sarvāmi bhūtānyanvāyattānyanugatānyādityamupajīvyatveneti vidyāt /
kathaṃ, tasyā'dityasya yatpurodayāddharmarūpaṃ sa hiṅkāro bhaktistatredaṃ sāmānyaṃ yattasya hiṅkārabhaktirūpaṃ tadasyā'dityasya sāmnaḥ paśavo gavādayo 'nvāyattā anugatāstadbhaktirūpamupajīvantītyarthaḥ /
yasmādevaṃ tasmātte hiṅkurvanti paśavaḥ prāgudayāt /
tasmāddhiṅkārabhājino hyetasyā'dityākhyasya sāmnaḥ tadbhaktibhajanaśīlatvāddhi ta evaṃ vartante //2 //
START ChUp 2,9.3
atha yat prathamodite sa prastāvaḥ |
tad asya manuṣyā anvāyattāḥ |
tasmāt te prastutikāmāḥ praśaṃsākāmāḥ |
prastāvabhājino hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.3 atha yatprathamodite savitṛrūpaṃ tadasyā'dityākhyāsya sāmnaḥ sa prastāvastadasya manuṣyā anvāyattāḥ pūrvavat /
tasmātte prastutiṃ praśaṃsāṃ kāmayante /
yasmātprastāvabhājino hyetasya sāmnaḥ //3 //
START ChUp 2,9.4
atha yat saṃgavavelāyāṃ sa ādiḥ |
tad asya vayāṃsy anvāyattāni |
tasmāt tāny antarikṣe 'nārambhaṇāny ādāyātmānaṃ paripatanti |
ādibhājīni hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.4 atha yatsaṅgavavelāyāṃ gavāṃ raśmīnāṃ saṅgamanaṃ saṅgamo yasyāṃ velāyāṃ, gavāṃ vā vatsaiḥ sā saṅgavavelā tasminkāle yatsāvitraṃ rūpaṃ sa ādirbhaktiviśeṣa oṅkārastadasya vayāṃsi pakṣiṇo 'nvāyattāni /
yata evaṃ tasmāttāni vayāṃstantarikṣe 'nārambaṇānyanālambanānyātmānamādāyā'tmānamevā'lambanatvena gṛhītvā paripatanti gacchantyata ākārasāmānyādādibhaktibhājīni hyetasya sāmnaḥ //4 //
START ChUp 2,9.5
atha yat saṃprati madhyaṃdine sa udgīthaḥ |
tad asya devā anvāyattāḥ |
tasmāt te sattamāḥ prājāpatyānām |
udgīthabhājino hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.5 atha yatsamprati madhyandina ṛjumadhyandina ityarthaḥ /
sa udgīthabhaktistadasya devā anvāyattāḥ /
dyotanātiśayāttatkāle /
tasmātte sattamā viśiṣṭatamāḥ /
prājāpatyānāṃ prajāpatyapatyānāmudgīthabhājino hyetasya sāmnaḥ //5 //
START ChUp 2,9.6
atha yad ūrdhvaṃ madhyaṃdināt prāg aparāhṇāt sa pratihāraḥ |
tad asya garbhā anvāyattāḥ |
tasmāt te pratihṛtā nāvapadyante |
pratihārabhājino hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.6 atha yadūrdhvaṃ madhyandinātprāgaparāhnādyadrūpaṃ savituḥ sa pratihārastadasya garbhā anvāyattāḥ /
ataste savituḥ pratihārabhaktirūpeṇordhvaṃ pratihṛtāḥ santo nāvapadyante nādhaḥ patanti taddvāre satyapītyarthaḥ /
yataḥ pratihārabhājino hyetasya sāmno garbhāḥ //6 //
START ChUp 2,9.7
atha yad ūrdhvam aparāhṇāt prāg astam ayāt sa upadravaḥ |
tad asyāraṇyā anvāyattāḥ |
tasmāt te puruṣaṃ dṛṣṭvā kakṣaṃ śvabhram ity upadravanti |
upadravabhājino hy etasya sāmnaḥ
ChUpBh_2,9.7 atha yadūrdhvamaparāhnātprāgastamayātsa upadravastadasyā'raṇyāḥ paśvo 'nvāyattāḥ /
tasmātte puruṣaṃ dṛṣṭvā bhītāḥ kakṣamaraṇyaṃ śvabhraṃ bhayaśūnyamityupadravantyupagacchanti dṛṣṭvopadravaṇādupadravabhājino hyetasya sāmnaḥ //7 //
START ChUp 2,9.8
atha yat prathamāstamite tan nidhanam |
tad asya pitaro 'nvāyattāḥ |
tasmāt tān nidadhati |
nidhanabhājino hy etasya sāmnaḥ |
evaṃ khalv amum ādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāste
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0