Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 2.10

2.10.1

ChUpBh_2,9.8 atha yatprathamāstamite 'darśanaṃ jigamiṣati savitari tannidhanaṃ tadasya pitaro 'nvāyattāstasmāttānnidadhati pitṛpitāmahaprapitāmaharūpeṇa darbheṣu nikṣipanti tāṃstadarthaṃ piṇḍānvā sthāpayanti /
nidhanasambandhānnidhanabhājino hyetasya sāmnaḥ pitaraḥ /
evamavayavaśaḥ saptadhā vibhaktaṃ khalvamumādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāste yastasya tadāpattiḥ phalamiti vākyaśeṣaḥ //8//
iti chāndogyopaniṣadi dvitīyādhyāyasya navamaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 2,10.1
atha khalv ātmasaṃmitam atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāsīta |
hiṅkāra iti tryakṣaram |
prastāva iti tryakṣaram |
tat samam

2.10.2

ChUpBh_2,10.1 mṛtyurādityaḥ ahorātrādikālena jagataḥ pramāpayitṛtvāt /
tasyātitaraṇāyedaṃ sāmopāsanamupadiśyate-atha khalvanantaram /
ādityamṛtyuviṣayasāmopāsanasya, ātmasaṃmitaṃ svāvayavatulyatayā mitaṃ paramātmatulyatayā vā saṃmitamatimṛtyu mṛtyujayahetutvāt /
yathā prathame 'dhyāya udgīthabhaktināmākṣarāṇyudgītha ityupāsyatvenoktāni, tatheha sāmnaḥ saptavidhabhaktināmākṣarāṇi samāhṛtya tribhisribhiḥ samatayā sāmatvaṃ parikalpyopāsyatvenocyante /
tadupāsanena mṛtyugocarākṣarasamakhyāsāmānyena taṃ mṛtyuṃ prāpya tadatiriktākṣareṇa tasyā'dityasya mṛtyoratikramaṇāyaiva saṃkramamaṃ kalpayati /
atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāsīta mṛtyumatikrāntamatiriktākṣarasaṃkhyayetyamṛtyu sāma /
tasya prathamabhaktināmākṣarāṇi biṅkāra ityetattryakṣaraṃ bhaktimāna prastāva iti ca bhaktestryakṣarameva māna tatpūrveṇa samam //1 //
START ChUp 2,10.2
ādir iti dvyakṣaram |
pratihāra iti caturakṣaram |
tata ihaikam |
tat samam

2.10.3

ChUpBh_2,10.2 ādiriti dvyakṣaraṃ, saptavidhasya sāmnaḥ saṃkhyāpūraṇa oṅkāra ādirityucyate /
pratihāra iti caturakṣaram /
tata ihaikamakṣaramavacchidyā'dyakṣarayoḥ prakṣipyate /
tena tatsamameva bhavati //2 //
START ChUp 2,10.3
udgītha iti tryakṣaram upadrava iti caturakṣaraṃ tribhis tribhiḥ samaṃ bhavati |
akṣaram atiśiṣyate tryakṣaram |
tat samam

2.10.4

ChUpBh_2,10.3 udgītha iti tryakṣaramupadrava iti caturakṣaraṃ tribhisribhiḥ samaṃ bhavatyakṣaramatiśiṣ.yate 'tiricyate /
tena vaiṣamye prāpte sāmnaḥ samatvakaraṇāyā'ha-tadekamapi sadakṣaramiti tryakṣarameva bhavati /
atastatsamam //3 //
START ChUp 2,10.4
nidhanam iti tryakṣaram |
tat samam eva bhavati |
tāni ha vā etāni dvāviṃśatir akṣarāṇi

2.10.5

ChUpBh_2,10.4 nidhanamiti tryakṣaraṃ tatsamameva bhavati /
evaṃ tryakṣarasamatayā sāmatvaṃ sampādya yathāprāptānyevākṣarāṇi saṃkhyāyante - tāni ha vā etāni saptabhaktināmākṣarāṇi dvāviṃśatiḥ //4 //
START ChUp 2,10.5
ekaviṃśatyādityam āpnoti |
ekaviṃśo vā ito 'sāv ādityaḥ |
dvāviṃśena param ādityāj jayati |
tan nākam |
tad viśokam

2.10.6

ChUpBh_2,10.5 tatraikaviṃśatyakṣarasaṃkhyayā'dityamāpnoti mṛtyum /
yasmādekaviṃśa ito 'smāllokādasāvādityaḥ saṃkhyayā /
"dvādaśa māsāḥ pañcartavasraya ime lokā asāvāditya ekaviṃśa"iti śruteratiśiṣṭena dvāviṃśenākṣareṇa paraṃ mṛtyorādityājjayatyāpnotītyarthaḥ /
yacca tadādityātparaṃ kiṃ tat?nākaṃ kamiti sukhaṃ tasya pratiṣedho 'kaṃ tanna bhavatīti nākaṃ kamevetyarthaḥ /
mṛtyuviṣayatvādduḥkhasya viśokaṃ ca tadvigataśokaṃ mānasaduḥkharahitamityarthaḥ /
tadāpnotīti //5 //
START ChUp 2,10.6
āpnotīhādityasya jayam |
paro hāsyādityajayāj jayo bhavati ya etad evaṃ vidvān ātmasaṃmitam atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāste sāmopāste

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc