Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 2.24
ChUpBh_2,23.3 tānyakṣarāṇyabhyatapattebhyo 'bhitaptebhya oṅkāraḥ samprāsravattadbrahma, kīdṛśamityāha-tadyathā śaṅkunā parṇanālena sarvāṇi parṇāni patrāvayavajātāni santṛṇṇāni nividdhāni vyāptānītyarthaḥ /
evamoṅkāreṇa brahmaṇā paramātmanaḥ pratīkabhūtena sarvā vākyaśabdajātaṃ santṛṇṇā /
"akāro vai sarvā vāk"ityādiśruteḥ /
paramātmavikāraśca nāmadheyamātramityata oṅkāra evedaṃ sarvamiti /
dvirabhyāsa ādarārthaḥ /
lokādiniṣpādanakathanamoṅkārastutyarthamiti //3//
iti chāndogyopaniṣadi dvitīyādhyāyasya trayoviṃśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 2,24.1
brahmavādino vadanti |
yad vasūnāṃ prātaḥsavanam |
rudrāṇāṃ mādhyaṃdinaṃ savanam |
ādityānāṃ ca viśveṣāṃ ca devānāṃ tṛtīyasavanam
ChUpBh_2,24.1 sāmopāsanaprasaṅgena karmaguṇabhūtatvānnivartyoṅkāraṃ paramātmapratīkatvādamṛtatvahetutvena mahīkṛtya prakṛtasyaiva yajñasyāṅgabhūtāni sāmahomamantrotthānānyupadidikṣannāha-brahmavādino vadanti yatprātaḥsavanaṃ tadvasūnām /
taiśca prātaḥ savanasambaddho 'yaṃ loko vaśīkṛtaḥ savaneśānaiḥ /
tathā rudrairmādhyandinasavaneśānairantarikṣalokaḥ /
ādityaiśca viśvairdevaiśca tṛtīyasavaneśānaistṛtīyo loko vaśīkṛtaḥ /
iti yajamānasya loko 'nyaḥ pariśiṣṭo na vidyate //1 //
START ChUp 2,24.2
kva tarhi yajamānasya loka iti |
sa yas taṃ na vidyāt kathaṃ kuryāt |
atha vidvān kuryāt
ChUpBh_2,24.2 ataḥ kva tarhi yajamānasya loko yadarthaṃ yajate /
na kvacilloko 'stītyabhiprāyaḥ /
"lokāya vai yajate yo yajate"iti śruteḥ /
lokābhāve ca sa yo yajamānastaṃ lokasvīkaraṇopāyaṃ sāmahomamantrotthānalakṣaṇaṃ na vidyānna vijānīyātso 'jñaḥ kathaṃ kuryādyajñaṃ na kathañcana tasya kartṛtvamupapadyata ityarthaḥ /
sāmādivijñānastutiparatvānnāviduṣaḥ kartṛtvaṃ karmamātravidaḥ pratiṣidhyate /
stutaye ca sāmādivijñānasyāvidvatkartṛtvapratiṣedhāya ceti hi bhidyate vākyam /
ādye cauṣastye kāṇḍe 'viduṣo 'pi karmāstīti hetumavocāma /
athaitadvakṣyamāṇaṃ sāmādyupāyaṃ vidvānkuryāt //2//
START ChUp 2,24.3
purā prātaranuvākasyopākaraṇāj jaghanena gārhapatyasyodāṅmukha upaviśya sa vāsavaṃ sāmābhigāyati
ChUpBh_2,24.3 kiṃ tadvedyamityāha-purā pūrvaṃ prātaranuvākasya śasrasya prārambhājjaghanena gārhapatyasya paścādudaṅmukhaḥ sannupaviśya sa vāsavaṃ vasudaivatyaṃ sāmābhigāyati //3 //
START ChUp 2,24.4
lo 3 kadvāram apāvā 3 rṇū 33 |
paśyema tvā vayaṃ rā 33333 hu 3 m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti
ChUpBh_2,24.4 lokadvāramasya pṛthivīlokasya prāptaye dvāramapāvṛṇu he 'gne tena dvāreṇa paśyema tvā tvāṃ rājyāyeti //4 //
START ChUp 2,24.5
atha juhoti |
namo 'gnaye pṛthivīkṣite lokakṣite |
lokaṃ me yajamānāya vinda |
eṣa vai yajamānasya lokaḥ |
etā asmi
ChUpBh_2,24.5 athānantaraṃ juhotyanena mantreṇa namo 'gnaye prahvībhūtāstubhyaṃ vayaṃ pṛthivīkṣite pṛthivīnivāsāya lokakṣite pṛthivīlokanivāsāyetyarthaḥ /
lokaṃ me mahyaṃ yajamānāya vinda labhasva /
eṣa vai mama yajamānasya loka etā gantāsmi //5 //
START ChUp 2,24.6
atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā |
apajahi parigham ity uktvottiṣṭhati |
tasmai vasavaḥ prātaḥsavanaṃ saṃprayacchanti
ChUpBh_2,24.6 atrāsmiṃlloke yajamāno 'hamāyuṣaḥ parastādūrdhvaṃ mṛtaḥ sannityarthaḥ /
svāhoti juhoti /
apajahyapanaya parighaṃ lokadvārārgalamityevaṃ mantramuktvottiṣṭhati evametairvasubhyaḥ prātaḥ savanasambaddho loko niṣkrītaḥ syāttataste prātaḥsavanaṃ dhasavo yajamānāya samprayacchanti //6 //
START ChUp 2,24.7-8
purā mādhyandinasya savanasyopākaraṇāj jaghanenāgnīdhrīyasyodaṅmukha upaviśya sa raudraṃ sāmābhigāyati
lo 3 kadvāramapāvār 3 ṇū 33 |
paśyema tvā vayaṃ vairā 33333 hu 3 m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti
ChUpBh_2,24.7,8 tathā'gnīdhrīyasya dakṣiṇāgnerjaghanenodaṅmukha upaviśya sa raudraṃ sāmābhigāyati yajamāno rudradaivatyaṃvairājyāya //7-8 //
START ChUp 2,24.9-10
atha juhoti |
nāmo vāyave 'ntarikṣakṣite lokakṣite |
lokaṃ me yajamānāya vinda |
eṣa vai yajamānasya lokaḥ |
etāsmi
atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā |
apajahi parigham ity uktvottiṣṭhati |
tasmai rudrā mādhyandinaṃ savanaṃ saṃprayacchanti
ChUpBh_2,24.9.10 antarikṣakṣita ityādi samānam //9//
START ChUp 2,24.11-13
purā tṛtīyasavanasyopākaraṇāj jaghanenāhavanīyasyodaṅmukha upaviśya sa ādityaṃ sa vaiśvadevaṃ sāmābhigāyati
lo 3 kadvāramapāvā 3 rṇū33 |
paśyema tvā vayaṃ svārā 33333 hu3m, ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 ity ādityam
atha vaiśvadevam |
lo3kadvāramapāvā3rṇū33 |
paśyema tvā vayaṃ sāmrā 33333 hu3m ā 33 jyā 3 yo 3 ā 32111 iti
ChUpBh_2,24.11-13 tathā'havanīyasyodaṅmukha upaviśya sa ādityadaivatyamādityaṃ vaiśvadevaṃ ca sāmābhigāyati krameṇa svārājyāya sāmrājyāya //11-13 //
START ChUp 2,24.14-15
atha juhoti |
nama ādityebhyaś ca viśvebhyaś ca devebhyo divikṣidbhyo lokakṣidbhyaḥ |
lokaṃ me yajamānāya vindata
eṣa vai yajamānasya lokaḥ |
etāsmy atra yajamānaḥ parastād āyuṣaḥ svāhā |
apahata parigham ity uktvottiṣṭhati
ChUpBh_2,24.14-15 divikṣidbhya ityevamādi samānamanyat /
vindatāpahateti bahivacanamātraṃ viśeṣaḥ /
yājamānaṃ tvetat /
etāsmyatra yajamāna ityādiliṅgāt //14-15 //
START ChUp 2,24.16
tasmā ādityāś ca viśve ca devās tṛtīyasavanaṃ saṃprayacchanti |
eṣa ha vai yajñasya mātrāṃ veda ya evaṃ veda ya evaṃ veda
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0