Language

ENहिગુ
Scripture Library

Caturvargasaṃgraha · Chapter 4

4.1

bhogābhogavilopakopakalahair astokaśokākulaṃ kāmaṃ kāmam akāmadhāmasamayaṃ yogaṃ viyogānugam |
rogodgāravikārapākaviṣamaṃ nirmūlya netravyathāḥ sekaṃ mokṣaphalasya saṃśayataror ekaṃ vivekaṃ numaḥ ||

4.2

udyāne mudhacandrikā śaśimukhīgītaṃ suhṛtsatkathā kasyedaṃ na sukhādhikaṃ sukhasakhīṃ prītiṃ parāṃ varṣati |
kiṃ tv etat khalasaṅgasarparasanāmātaṅgakarṇāñcala prauḍhāpāṅgapataṅgapakṣagaṇikānāgendrajālopamam ||

4.3

bālyaṃ duḥsahamohasaṃhatihataṃ rāgolbaṇaṃ yauvanaṃ vṛddhatvaṃ sakalopabhogakalanāvaikalyaśalyākulam |
vairāgyeṇa vinā vinaṣṭavimalālokaṃ saśokaṃ sadā saṃsāre saratāṃ punaḥ punar aho yātaṃ vṛthā jīvitam ||

4.4

dṛṣṭā bālakaceṣṭā yauvanadarpo 'tha vṛddhavairāgyam |
sāpi gatā so 'pi gatas tad api gataṃ svapnamāyeyam ||

4.5

punaḥpunarjanmasahasrahetur malīmasaḥ snehasamo 'sti nānyaḥ |
puṃsaḥ pradīpasya ca yaḥ karoti sevonmukhatvaṃ gṛhasaṃvibhāge ||

4.6

ākrāntaṃ piśunair narendrabhavanaṃ vidyāgṛhaṃ matsarair āyāsair draviṇaṃ kulaṃ kutanayair nānāvitogaiḥ sukham |
sādhutvaṃ khalavañcanāparibhavaiś cintāsahasrair manas tan nāsty eva na yat saroṣakaluṣaṃ nirdoṣa ekaḥ śamaḥ ||

4.7

bhoge rogabhayaṃ sukhe kṣayabhayaṃ vitte 'gnibhūbhṛdbhayaṃ dāsye svāmibhayaṃ gune khalabhayaṃ vaṃśe kuyoṣidbhayam |
māne mlānibhayaṃ jaye ripubhayaṃ kāye kṛtāntād bhayaṃ sarvaṃ nāma bhave bhaved bhayam aho vairāgyam evābhayam ||

4.8

kṛtaṃ śamajalena yair viratatīvratṛṣṇaṃ manaḥ paraṃ bhavaparābhavoddharaṇadhīradhuryair na te |
bhajanti jananījanaprasṛtadugdhadhārāghana stanapraṇayi tat punar daśanaśūnyam āsyaṃ narāḥ ||

4.9

utsṛjya saṃtoṣasukhāmṛtāni prītyai parārādhanasādhanāni |
aho nu mānāni dhanāni puṃsāṃ ghanāni nidrāsukhasādhanāni ||

4.10

vivekasvādhīne vijanagamane janmaśamane vikāre saṃsāre vyasanaparihāre 'pi sukare |
puraṃ lajjā sādhoḥ prasavasamaye śoṇitamaye punaḥ pāṇiṃ mūrdhni kṣipati yadi dhātrīti patitaḥ ||

4.11

āyāsaprasave vicāravirase lajjājugupsāspade rāgāndhā viramanti naiva kupade strībhoganāmni cyutāḥ |
cittaṃ nāsti sacetsām api nijākarṣe vimarṣaḥ kṣaṇaṃ ratyanyeṣu paraṅmukhatvam aniśaṃ prāpnoti nāyaṃ janaḥ ||

4.12

keśākule raktakaṣāyapaṅkakapālabhāji prakaṭāsthidante |
kāyaśmaśāne ramate 'ṅganānāṃ kāmākulaḥ kāmukakākalokaḥ ||

4.13

aho tṛṣṇā veśyā sakalajanatāmohanakarī vidagdhā mugdhānāṃ harati vivaśānāṃ śamadhanam |
vipaddīkṣādakṣāsahataralatāraiḥ praṇayinī kaṭākṣaiḥ kūṭākṣaiḥ kapaṭakuṭilaiḥ kāmakitavaḥ ||

4.14

bālyaṃ kulīrajananījanakapramohaṃ tadyauvanaṃ kulaṭabhāsubhagopayogam |
vṛddhatvam apy upacitaṃ kukalatraputraiḥ satyaṃ na kiṃcid idam atra khacitramitram ||

4.15

na kasya kurvanti śamopadeśaṃ svapnopamāni priyasaṃgatāni |
jarānipītani ca yauvanāni kṛtāntadaṣṭāni ca jīvitāni ||

4.16

cintyante yadi nāma rāmanahuṣaśvetādirājarṣayaḥ kiṃ tair yāti viśālakālakalanāmīlatkathākautukaiḥ |
gaṇyantāṃ svadṛśaiva bhūrivibhavā dṛṣṭāś ca naṣṭāś ca ye tasmāt sarvam anityatākavalitaṃ jñātvā śamaḥ smaryatām ||

4.17

yadā lolā lakṣmīḥ kṣitipatiraṇāraṇyahariṇī yadā svapnomeṣā tanughanataḍidyauvanaruciḥ |
yadā kālaḥ kāmaṃ janajalajakiñjalkamadhupas tadā saṃsāre 'sminn avibudhamano noparamate ||

4.18

saṃtoṣāmbhaḥ pibati nibhṛtasvaccham icchāmayūrī bhrāntvā cāntaḥkaraṇahariṇo yāti viśrāntim antaḥ |
līnaś cāyaṃ śamatarujale śītale tāpatāntiṃ mīlatkāmas tyajati niyataṃ mattacittadvipendraḥ ||

4.19

yāte bhoge smaraṇapadavīṃ saktanānāviyoge śokaḥ stokaṃ spṛśati na manaḥ sarvathā nirvyathānām |
kāle kāle kila kalayatām antavatsarvamantaḥ prāyaḥ kāyakṣayaparicaye niścaye nirbharaṃ naḥ ||

4.20

yātu vyaktiṃ kusumasamayaḥ saṃcayaḥ saurabhāṇāṃ khe khelanto malayanilayāḥ saṃtataṃ vāntu vātāḥ |
kāmaḥ kāmaṃ kṣapayatu dhṛtiṃ pakṣmalākṣīkaṭākṣaiḥ śāntiś citte sthirasukhasakhī nirvikāre mamāstu ||

4.21

jarānigīrṇe subhagābhimāne mlāne śanair bhūtilatāpratāne |
dhanāvadāne śithilābhimāne dhṛtir nidhāne praśamābhidhāne ||

4.22

rāgeṇa sārdhaṃ vayasi prayāte gateṣu bhogeṣu saha spṛhābhiḥ |
dehe ca mohena samaṃ pralīne nirargalo 'sāv apavargamārgaḥ ||

4.23

cittaṃ vātavikāsipāṃsusacivaṃ rūpaṃ dināntātapaṃ bhogaṃ durgatagehabandhacapalaṃ puṣpasmitaṃ yauvanam |
svapnaṃ bandhusamāgamaṃ tanum api prasthānapuṇyaprapāṃ nityaṃ cintayatāṃ bhavanti na satāṃ bhūyo bhavagranthayaḥ ||

4.24

abhinnārthānarthaḥ suhṛdariparicchedarahitaḥ samāvajñāmānaḥ sadṛśasukhaduḥkhavyatirekaḥ |
na maunī nāmaunī vanajalasamānāsanamanā na dainyaṃ nādainyaṃ spṛśati guṇanairguṇyavirataḥ ||

4.25

sā dūre haricandanasya na paraṃ hāreṇa kiṃ hāritā no kāntākucamaṇḍalasya sulabhā candre daridre kutaḥ |
gīte saṃgatir eva nāsti samatā tasyāṃ na siddhāmadhor nairāśye sahasaiva cetasi kṛte yā prītir ujjṛmbhate ||

4.26

labdhāvadhiḥ satyasukhāmṛtasya navapramodādbhutapūrṇakāmaḥ |
bhārāvatārād iva nirvṛto 'haṃ tyāgena sarvāgrahasaṃgrahāṇām ||

4.27

dhanārjanavicintanaṃ hṛdayaropitāśāvanaṃ vṛthā caraṇaśātanaṃ khalakadaryasaṃsevanam |
sadā vyasanaśocanaṃ priyaviyogadīnānanaṃ vihāya gṛhamajjanaṃ vrajati puṇyavān nirjanam ||

4.28

nāsti svastikaraḥ paraḥ paribhavo dharmātmanāṃ prāṇinām āpattāpaśamakṣamaṃ dhanasamaṃ nānyatkriyājīvitam |
saṃsāre param asti no 'tra sukhadaṃ ramyaṃ na rāmānanāt sarvakleśavināśanirvrtirasaḥ ko nāma mokṣāt paraḥ ||

4.29

caturvargopadeśena kṣemendreṇa yad arjitam |
puṇyaṃ tenāstu loko 'yaṃ caturvargasya bhājanam ||

Original text: Caturvargasaṃgraha · Edition: Paṇḍit Durgāprasād Kāśīnāth Pāṇḍuraṅg Parab Kāvyāmālā Part 5 Bombay Nirnaya Sagar Press 85-101 · Data entry Daniele Cuneo · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc