Candrāloka · Chapter 7

vṛttibhedais tribhir yuktā srotobhiriva jāhnavī
bhāratī bhāti gambhīrā kuṭilā saralā kvacit //

sāṃmukhyaṃ vidadhānāyāḥ sphuṭam arthāntare giraḥ
kaṭākṣa iva lolākṣyā vyāpāro vyañjanātmakaḥ //

avivakṣitavācyasya dvau bhedau vācyam eva cet
arthāntire saṃkramitam atyantaṃ vā tiraskṛtam //

dvau vivakṣitavācyasya lakṣyālakṣyakramātmakau
catvāriṃśadyutaikena bhedāḥ ṣaṭ cānayoḥ kramāt //

tridhā śabdārthatadyugma śaktijanmā sphuṭakramāt
rasabhāvatadābhāsa pramukhas tv asphuṭakramāt //

vastvalaṅkārayor vyakter bhedau dvau śabdaśaktijau
arthaśaktisamutthasya bhedā dvādaśa tad yathā //

catvāro vastv alaṃkāram alaṃkāras tu vastu yat
alaṃkāram alaṃkāro vastu vastu vyanakti tat //

vaktuḥ kavinibaddhasya kaver vā prauḍhinirmitaḥ
svasiddho vā vyañjako 'rthaś catvāras triguṇās tataḥ //

śabdārthobhayabhūr ekaḥ sa ca vākyaikasaṃśrayaḥ
padaikadeśe racanā varṇavākyapadeṣv api //

prabandhe ceti ṣoḍhāsau rasādyākhyo 'sphuṭakramaḥ
eṣu saptadaśasv ekaṃ parityajyāsphuṭakramam //

ye ṣoḍaśādyā dviguṇās te syur vākyapadāśrayāt
prabandhe 'pi dvādaśa syur arthaśaktibhuvo bhidaḥ //

dvātriṃśad dvādaśaikaḥ ṣaṭ sarvasaṃkalitadhvaneḥ
bhedāḥ syur ekapañcāśat saṃbhinnās tu sahasraśaḥ //

vaktṛsyūtaṃ bodhayituṃ vyaṅgyaṃ vaktur abhīpsitam
svāṅkuritam atadrūpaṃ svayam ullasitaṃ giraḥ //

kaścit sādhāraṇaḥ kaścid āmantrya pratibodhitaḥ
kaścit taṭasthaḥ kaścic ca bodhitapratibodhitaḥ //

ityevaṃ boddhṛvaicitryād vaktṛsyūtaṃ caturvidham
upekṣānihnavābhyāṃ ca dvidhā svāṅkuritaṃ matam //

bhūtādikālabhedena nihnavaḥ syād anekadhā
anenāpi prabhedena vyaktivallī vijṛmbhate //

nānāprabhedā niyatā kvacit prakaraṇādinā
arthe 'rtham anyaṃ yaṃ vakti tad vācyavyaṅgyam iṣyate //

mahādevaḥ satrapramukhamakhavidyaikacaturaḥ sumitrā tadbhaktipraṇihitamatir yasya pitarau
mayūkhastenāsau sukavijayadevena racite ciraṃ candrāloke sukhayatu mahati munisaṃkhyaḥ //