Camatkāracandrikā · Chapter 7

iti sarasasāhityacāturīdhurīṇaviśveśvarakavicandrapraṇītāyāṃ camatkāracandrikāyāṃ śabdālaṅkāraviveko nāma ṣaṣṭho vilāsaḥ //
saptamo vilāsaḥ /
camatkāracandrikā viśveśvarakavicandraviracitā saptamo vilāsaḥ /
alamarthānalaṅkartuṃ ye tadāśrayaśobhinaḥ /
ye tu jātyādayaḥ prājñaiḥ ter'thālaṅkārasaṃjñayā

jātirvibhāvanā heturahetussūkṣmamuttaram /
virodhaḥ sambhavo 'nyonyaṃ parivṛttirnidarśanā

bhedaḥ samāhitaṃ bhrāntiḥ vitarko mīlitaṃ smṛtiḥ /
bhāvo 'numānārthāpattī iti te viṃśatirmatāḥ

tatra jātiḥ
nānāvasthāsu siddhāni yāni rūpāṇi vastunaḥ /
sākṣādvidadhatī tāni jātirityabhidhīyate

seyaṃ dvidhā nisargatatkārabhedāt /
ādyā yathā
asakṛtparidhūlavāladhīn muhurākampitabaktrakandharān /
ripubhūbhṛdupāyanīkṛtān turagān paśyati siṅgabhūpatiḥ // Ckc_7.*1 //
atra turagāṇāmaya ... ... ... ... ... ... /
tātkālikī yathā
pūrvāṅgaṃ lalitaṃ nidhāya mṛdule siṃhāsanopāśraye paśyan bāṇamṛjūkṛtaṃ savayasā smerairapāṅgekṣaṇaiḥ /
kurvan karṇapuṭīṃ sudhārasamayīṃ vācaṃ parīkṣāvatā- māsthānyāmanavotasiṅganṛpatiḥ puṣṇāti netrotsavam // Ckc_7.*2 //
atra rājñastātkālikasvarūpāvasthānakathanāt tātkālikī jātiriyam /
prasiddhahetuvyāvṛcyā yatkiñcitkāraṇāntaram /
vibhāvyate khabhāvo vā vijñeyā sā vibhāvanā

atra kāraṇāntarasaṃbhāvanā yathā
tanvanna bhāravinatiṃ phaṇirājamūdhrnāṃ kurvanna dhautaśucitāṃ haraśāṭikānām /
badhrannanambara vitānamajāṇḍabhāge śrīsiṅgabhūpa tava bhāti yaśovilāsaḥ // Ckc_7.*3 //
atra vinatiśucitvavitānānāṃ bhāradhāvanāṃśukāni hetutayā prasiddhāni tāni nirvartya yaśaso dhāvalyanairmalyabāhulyānyanyāni kāraṇāni vibhāvyanta itīyaṃ kāraṇāntaravibhāvanā /
svabhāvavibhāvanā yathā
anullikhitatīkṣṇāgrā prajñā śrīsiṅgabhūpate /
avāsitasugandhaīni yaśāṃsi tava santatam // Ckc_7.*4 //
atra tīkṣṇatvasugandhitvayorloke ullekhanavāsane prasiddhabhūte iti nirvartya prajñāyaśasoḥ svabhāvo 'pi vibhāvyata itīyaṃ svabhāvavibhāvanā /
kriyāyāḥ kāraṇaṃ hetuḥ mukhyo gauṇa iti dvidhā /
mukhyaheturdvidhā tatra kārakajñāpakakramāt

pravṛtteśca nivṛtteśca prayukteśca tridhādimaḥ

atra pravartakakriyāviśiṣṭakārakaheturyathā
pāpakriyāpaṭalakhaṇḍanapaṇḍitāni puṇyakriyāpunarudīraṇapūraṇāni /
saṃpādayanti satataṃ pramadaṃ janānāṃ śrīsiṅgabhūpacaritāni mahādbhutāni // Ckc_7.*5 //
atra nāyakacaritānyevaṃ bhūtāni pracānāṃ prāgasataḥ santoṣasya pravartanakriyāyāmāviṣṭānīti kriyāviṣṭo 'yaṃ pravartakaḥ kārakahetuḥ /
sa evānāviṣṭo yathā
aviturakṛtabhaṅguṃ siṅgabhūpālamaules tribhuvanamapi siddhaṃ kīrtikallolinībhiḥ /
viṣamaviṣamacakṣurjūṭakoṭīraśṛṅga- skhalanavalitaphenasvardhunīspadhinībhiḥ // Ckc_7.*6 //
atra bhuvanaviśadabhāve kīrtāvanāviṣṭāṃ hetau tṛtīyāṃ prayojayati /
na tu kartarīti kriyānāviṣṭo 'yaṃ pravartakaḥ kārakahetuḥ /
nivartakakriyāviṣṭaḥ kārakaheturyathā
pradhvaṃsāya prabhavatitarāmugrasaṅgrāmaraṅga- prāmodāgre pratibhaṭacamūcakra durvikramāṇām /
siṅgakṣoṇīpatirabhivahan ghoradaṃbholipālī- jṛmbārambhaprakaṭanadhurā bandhurāṃ khaḍgadhārām // Ckc_7.*7 //
atra karavālaikasahāyasya nāyakasya pratibhaṭavikramadhvaṃsanakriyākartṛtvenāveśādāviṣṭo 'yaṃ nivartakaḥ kārakahetuḥ /
sa evānāviṣṭo tathā
śrīsiṅgabhūpakodaṇḍādatyārūḍha guṇadhvaneḥ /
bhajanti nirguṇībhāvaṃ vairastrīkaṇṭhabhūmayaḥ // Ckc_7.*8 //
atra vairikulapālikākaṇṭhasūtranivartanakriyāmanāviśan nāyakakodaṇḍadaṇḍo hetau pañcamīṃ prayojayatīti kriyānāviṣṭo 'yam nivartakaḥ kārakahetuḥ /
kriyāviṣṭaprayojakahetuḥ yathā
kumāre śrīsiṅge jaladhiraśanāṃ śāsati mahī- mamaryādādhvastāḥ patanapariṇāhapratibhuvaḥ /
adharmā nirmūlā narakaparipākapraṇidhayo vinaṣṭā duśceṣṭāḥ kali kaluṣapeśīparidhayaḥ // Ckc_7.*9 //
atra maryādādhvaṃsādiṣu kriyāsu saptamīvācyanaimittikādhikaraṇakārakabhāvena nāyako 'yamāviśan prayojako bhavatīti yathoktaḥ /
sa evānāviṣṭo yathā
śrīsiṅgakṣitināthapārśvamayatāmajñātapūrvaṃ hi naḥ tatsevābhyasanaṃ vidheyamiti te pratyarthipṛthvībhūjaḥ /
vṛddhāmātyajanānupāṃśu vinayātsiṃhāsane sthāpitān saṃbaddhāñjalayo bhajanti mahitā stotraikacitroktayaḥ // Ckc_7.*10 //
atra nīcairavasthānāñjalibandhanastotrakaraṇādirūpāyāṃ sevābhyasanakriyāyāmātmanyevātmanaḥ samāveśo na saṃbhavatīti kriyānāviṣṭo 'yamiti śabdābidheyaprayojako nāma kārakahetuḥ /
dvitīyā ca tṛtīyā ca caturthaī saptamī ca yam /
kriyānāviṣṭamācaṣṭe lakṣako jñāpakaśca saḥ

tatra dvitīyāvācyo lakṣakaheturyathā
śrīsiṅgabhūpatiṃ prati śītakarakaravālakhaṇḍitārātim /
saṅgarasīmani vividhāḥ kātaraceṣṭā bhavanti vimatānām // Ckc_7.*11 //
atra kriyānāviṣṭenaiva nāyakenana vimatānāṃ bhayajanakakātaraceṣṭā labhyante viśeṣyanta iti so 'yaṃ lakṣaṇahetuḥ /
pratinā yoge dvitīyāmutpādayatīti dvitīyāvācyo 'yam /
tadvattṛtīyāvācyo yathā
sādhāraṇāśrayayuje yudhi bandhutāyāṃ paśyanti rājācalarājadhānyām /
rājānamājñāsahajena paurāḥ praphullasaugandhikaśekhareṇa // Ckc_7.*12 //
atra saugandhikaśekharaṃ darśanakriyāyāmanāviśadeva rājānaṃ jñāpayatītītthaṃbhāvalakṣaṇatṛtīyayā vājyo 'yaṃ jñāpakahetuḥ /
caturthī vācyo yathā
śrīsiṅgadharaṇīpālapādasevā parāṅmukhaḥ /
akāṇḍe śemuṣī rājñāṃ rājyabhraṃśāya vairiṇām // Ckc_7.*13 //
atrotpātabhūtayā rājñāmakāṇḍato nāyakasevāparāṅmukhībhāvabuddhyā teṣāṃ rājyabhraṃśo jñāpyate /
tenāyamutpātena jñāpyamāna iti caturthyā vācyo jñāpakahetuḥ /
saptamīvācyo yathā
mā bhūta pratirājakātpratimukhāḥ kīrti vihāyādhunā prāṇebhyaḥ kva nuyāta dhūtamatayo bhoḥ paśyatāsmāniti /
śāsatsu svapatākinī radhikṛteṣvārūḍhamandasmitaḥ śrīsiṅgakṣitipo ripūnabhimukho badhnāti dossampadaḥ // Ckc_7.*14 //
atra senādhipatīnāṃ balānuśāsanakriyayā nāyakasya prakāśanakriyā lakṣyate /
heturgauṇa iti prokto gauṇavṛttivyapāśrayāt /
vaicitrīkāraṇatvena citrahetuśca satkṛtaḥ

samakālo viparyasto yuktāyuktāvasaṃgataḥ /
iti tasya samāsena pañca bhedāḥ prakīrtitāḥ

tatra kāryeṇaiva samutpanno hetuḥ samakālaḥ /
yathā
śrīsiṅgabhūpaḥ kavitābhiṣaṅgo raṇāṅgaṇe vīragururniṣaṅgāt /
bāṇān samākarṣati śātakoṇān prāṇairarīṇāṃ samakālameva // Ckc_7.*15 //
atra kāryapūrvakṣaṇa varti kāraṇamityetadullaṅdhya kāraṇabhūtasya bāṇākarṣaṇasya tatkāryabhūtasya vimataprāṇākarṣaṇasya ca samakālamevotpattikathanāt samakālo nāmāyaṃ gauṇahetuḥ /
kāryādanantaramutpanno heturviparyastaḥ /
yathā
paścānmuñcati te śaṅgaḥ kośaṃ śrīsiṅgabhūpate /
kośaṃ muñcanti paurastyāḥ purastādeva bhūbhujaḥ // Ckc_7.*16 //
atra pūrvadikpārthivabhāṇḍāgāratyāgalakṣaṇasya kāryasyotpatteranantaratvāt kāraṇabhūtasya nāyakakhaḍgamokṣasyotpattikathanādiyaṃ viparyasto nāma citrahetuḥ /
yuktakāryakārī heturyuktaḥ /
tadviparīto henurayuktaḥ /
tau yathā
kṛpāṇabhogī tava siṅgabhūpate karotvariprāṇasamīrapāraṇām /
bhavatpratāpātapavaibhavātkathaṃ virodhināṃ śokatamisramedhate // Ckc_7.*17 //
atra prathamārdhe yatsarpāṇāmucitaṃ pavanapāraṇakāryaṃ tadeva kṛtamityayaṃ yukto nāma gauṇahetuḥ /
uttarārdhe tejaso yaduktaṃ tamovardhanaṃ tadevakṛtamityatyukto 'yaṃ gauṇahetuḥ /
adhikaraṇaheturasaṅgataḥ /
yathā
bhūbhārastava dakṣa bāhuśikhare mūdhrnā natāḥ pārthivāḥ prāgalbhyaṃ tvayi siṅgabhūvara paraṃ vītatrapā vairiṇaḥ /
aunnatyaṃ tvayi garvitāḥ pratibhaṭa vyāptāntarikṣāntarāś citraṃ kāraṇamekataḥ parigataḥ kāryodayastvanyataḥ // Ckc_7.*18 //
atra nāyakagatānāṃ bhūbharaṇādikāraṇānāṃ pratināyakagatānāṃ namratvādikāryāṇāṃ vaiyadhikaraṇyenāsaṃbaddhatvādasaṅgato nāmāyaṃ gauṇahetuḥ /
iti hetuvikalpānāṃ darśitā gatirīdṛśī /
abhāvahetavo 'pyevaṃ khayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

vastusvabhāvādanyena hetunā vā parāhataḥ /
notpādayati yaḥ kāryaṃ so 'heturiti gīyate

vastusvabhāvaparāhato 'heturyathā
rūkṣāhaṃkṛtayo na santi lalite bhedaṃ gate na bhruvau dṛkkoṇo 'pi na rāgameti hasitaṃ mandaṃ ca nāntarhitam /
dṛṣṭvāpi pratigarjatāṃ kṣitibhujāṃ saṃraṃbhagarbhakriyā mūrtirdāruṇaceṣṭayāpyavikṛtā śrīsiṅgapṛthvīpate // Ckc_7.*19 //
atrātisaṃraṃbhapratināyakaceṣṭāvikaraṇa samarthasyāpi satatākārya (?) nāyaka mūrtisvabhāvaprabhāvaparāhatā huṃkārādikāluṣyarūpaṃ kāryaṃ notpādayatīti so 'yaṃ tathoktaḥ /
dvitīyo yathā
dossāraṃ samareṣu siṅganṛpateḥ prāyeṇa jānannapi kṣmāpāleṣu bhavādṛśeṣvapi cirāt tatpādasaṃseviṣu /
śruṇvannāptajanoddhatāṃ giramapi prāṇeśa dhīmān bhavān tatsevāṃ na cikīrṣatīti yadidaṃ tahaiva duśceṣṭitāt // Ckc_7.*20 //
atra nāyakadossārajñānādikāraṇānāṃ pratināyakagirā lakṣaṇakāryakaraṇasāmarthye 'pi bhavitavyatāparāhataśaktitvakathanāt kāraṇāntaraparāhato 'yamahetuḥ /
nirūḍhe sāhitye sarasahṛdayānandasadane vadānye śrīsiṅgakṣitipatilake tiṣṭhati puraḥ /
kṛtārthaḥ sarvārthe bhavati bhuvi yaḥ kaścana na cel lalāṭe durlaṃghā duritalipirasyaiva mahatī // Ckc_7.*21 //
atra vidyāpakṣapātavrata nāyakaudāryasya sakalārthi kṛtārthīkaraṇasāmarthye 'pi yatra kutra cit kāryasyānutpādakatve tadarthilālāṭika durlipiparāhatatvakathanādanyaparāhato 'yamahetuḥ /
yastu kāraṇamāleti hetusantāna ucyate /
pṛthak pṛthagasāmarythāt so 'pyaheturmato mama

yathā
prājñaiḥ prāktanavāsanāparikarairvidvajjavopāsanaṃ tenāpi pratibhā tathā madhurayā sāhityasākṣātkriyā /
tatproḍhīranavotasiṅganṛpatessmerāḥ kaṭābhakramāḥ te lakṣmīradhikāṃ tathā kṛtadhiyāṃ siddhyet trivargodayaḥ // Ckc_7.*22 //
atra vidvajjanopāsanādīnāmuttarottarahetubhūtānāmapi trivargodaye pūrvapūrvavyapekṣayā samucitanāmeva kāraṇatvamiti pṛthak pṛthagasāmarthyāt kāraṇamālāpyahetureva /
sūkṣmaṃ vidagdhalakṣyārtho dvidhākāreṅgitakramāt

yathā
keyūraratnamupalālayatā nṛpeṇa yatprārthitaṃ nijasakhījanasannidhāne /
śyāmā payodharayuge paramādareṇa tasyottaraṃ kṛtavatī pulakaprarohān // Ckc_7.*23 //
atra keyūranāyakaratnasaṃkrāntanāyikāpratibimbapayodharopalālanakaraṇamiṅgitam /
tena nāyakasya manoratho vidagdhayā nāyikayā lakṣyate sma /
nāyikāyāśca romāñca ākāraḥ /
tenāṅgīkaraṇarūpā svābhilaṣitacikīrṣā nāyikāyā vidagdhena nāyakena jñāyata itīdamubhayavidhaṃ sūkṣamam /
taduttaraṃ mahotkarṣo yo'rthānāmuttarottaram

yathā
jambūdvīpe lasati nitarāmandhradeśo viśeṣaḥ śreyastasmin bhavati nagaraṃ rājaśailābhidhānam /
tatrotkarṣaṃ kalayati sabhā siṅgabhūpālamaule- ssārātsāraṃ vacanaracanaṃ tatra tasyāpi rājñaḥ // Ckc_7.*24 //
atra āndhradeśādīnāmuttarottarakrameṇa sāratvābhidhānāduttaramidam //
virodhaktu padārthānāṃ parasparamasaṃhatiḥ /
asaṅgatapratyanīkaviṣamādhīrabhedavān

so 'yaṃ dvidhā budhairuktaratācvikābhāsa bhedataḥ /
tācviko 'pi dvidhā śuddho grathitaśceti gīyate

atra śuddhastācvikavirodho yathā
dhanapradānaṃ dvaviṇārjanaṃ ca sāmrājyakṣmīrbhuvi bhāratī ca /
dhīvṛddhasevā navayauvanaṃ ca śrīsiṅgabhūpe vilasanti nityam // Ckc_7.*25 //
atra dhanapradānārjanayoḥ takṣmīsarasvatyoḥ vṛddhasevānavayauvanayośca virodhastācviko viviktaśceti yathoktaḥ /
grathitastācvikavirodho yathā
kiṃ nirdveṣakathasya daityahananaṃ tatrāpi kiṃ nidrayā nidrālorurasi striyā kimatha sā nissaṃbhavā syātkatham /
daityāreriti tatpurāṇasamaye goṣṭhīṣu vidvajjana- prauḍhokttīrniśamayya siṅganṛpatiḥ smerānano jāyate // Ckc_7.*26 //
atra virodhasyottarottaragrathanena grathito nāmāyaṃ tacvavirodhaḥ /
yatra śleṣādisāmarthyāt virodhaścāvabhāsate /
pratītimātracārutvamābhāso 'yaṃ dvidhocyate

śuddhābhāsavirodho yathā
brūmahe siṅgabhūpālaṃ vayaṃ saujanyapaṇḍitam /
kāmaṃ vadati vīrāliḥ tamasaujanya paṇḍitam // Ckc_7.*27 //
atra rājanyasaujanyayogarūpo virodhaḥ śabdaśloṣamātreṇa pratīyate /
tacvatastu vīrapaṅktirasaujanyapaṇḍitaṃ raṇakuśalaṃ vadatīti parihāraḥ /
sa eva grathito yathā /
rājñaste gurutā kathaṃ bada guroḥ padmāttatā syātkatham padmāttasya ca jiṣṇutā kathamaho jiṣṇoḥ kathaṃ saumyatā /
saumyasya kṣitinandanatvamucitaṃ loke kathaṃ bhūpateḥ śrīsiṅgakṣitinandantvamapi tallakṣṇīśvarollāsitam // Ckc_7.*28 //
atrottarottarasaṃkalanayā grathitasya śleṣamūlatvādābhāsatvaṃ spaṣṭameva /
kiṃ bhūpatitvaṃ kutaḥ śrīsiṅgakṣitinandanasya tadidaṃ lakṣmīśvarollāsitamiti /
jātyādyasaṅgaterbhedā bahavo hyanayormatāḥ

tatra jāteḥ jātikriyāguṇadravyairyathā
śrīsiṅgabhūpālamano 'pi bhūbhṛt- padmākaro 'pi sphujapaṅkaśeṣaḥ /
khyāto 'si bhogījanavatsalo 'pi bhūmau suparvo 'pi ca sārvabhaumaḥ // Ckc_7.*29 //
atra prathame pāde meghaparvatajātyoḥ dvitīye padmākarapaṅkaśoṣaṇakriyayoḥ tṛtīye sarvajātivatsalatpaguṇayoḥ caturthe devajāteḥ sārvabhaumanānro diggajalakṣaṇasya dravyasya cāsaṃhatiriti catvāro jātivirodhāḥ /
kriyāyāḥ kriyāguṇadravyavirodho
yathā kaviprītiṃ kurvan tirayasi kaviṃ nītinigame tava prajñā tīkṣṇā racayati na bhedaṃ kṛtadhiyām /
kalānātho 'pi tvaṃ tyajasi nanu nabhatrapadavīṃ vicitraṃ śrīsiṅgakṣitivara caritraṃ tava param // Ckc_7.*30 //
atra kaviprītikaraṇa kavitiraskaraṇakriyayoḥ prathamapāde dvitīye tīkṣṇatvaguṇabhedakriyayoḥ tṛtīye kalānāthanāmnaḥ candralakṣaṇadravyasya nakṣatramārgatyajanekriyāyāśca saṅgatiriti trayaḥ kriyāvirodhāḥ /
guṇasya guṇadravyābhyāṃ virodhe dvau bhedau /
tatra guṇayorvirodho yathā
śrī siṅgabhūpa nāpi dvayamadana mekavṛkṣayaikasmin /
dākṣiṇyamuttaratvaṃ bhavati tu nirṛtyapekṣayā bhavati // Ckc_7.*31 //
atra dakṣiṇatvottaratvayordvayorguṇayorvirodhaḥ /
guṇadravyayoryathā
citraṃ śrī siṅgabhūpāla tāvakairarjunairapi /
bhūyate yaśasāṃ bṛndairmitranandanavatsalaiḥ // Ckc_7.*32 //
atrārjunalakṣaṇadravyasya karṇa vātsalyaguṇasya virodhaḥ /
dravyasya dravyeṇa virodhe eka eva bhedaḥ /
yathā
rājādrirājadātuvyāṃ (dhānyāṃ?) madhurāyāmapi sadā viśālāyām /
śrī siṅganṛpo dharaṇīṃ māṃdhātāpi praśāsti kṛtavīryaḥ // Ckc_7.*33 //
atra prathamārdhe madhurāyā viśalānagaratvaṃ dvitīye māṃdhātuḥ kṛtavīryatvamiti dravyavirodhaḥ /
ityābhāsavirodhasya daśa bhedā nirūpitāḥ /
evaṃ tācvika bhedāstu khayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

virodhabhedeṣvasaṅgato yathā
virājate madhyamalokabhāgyaṃ rājācale kaścana rājasiṃhaḥ /
yatprāntadṛptāptavatāṃ vilīno mādātirekā ripumañjarīṇām // Ckc_7.*34 //
atra siṃhāntikamāptānāṃ kuñjarāṇāṃ madaśoṣo nasaṃgacchata ityasaṃgato nāmāyaṃ virodhabhedaḥ /
pratyanīkaṃ yathā
śrotuṃ raṃbhāracanāṃ nirbharānandagarbhāṃ (?) prāsādeṣu pratidiśataṭinīṃ vīkṣituṃ jālamārgeḥ /
citraṃ siṅgakṣitipa bhavataḥ khaḍgadhārā nimagnā nidrāmudrāṃ niravadhikathāmāśrayanti dviṣantaḥ // Ckc_7.*35 //
atra vacanaśravaṇanirīkṣaṇārthināṃ niravadhinidrāśrayaṇaṃ pratikūlatvenāsaṅgatamiti pratyanīkamapi virodha eva /
viṣamaṃ yathā
diśāṃ dukūlaṃ hasitaṃ jayaśriyā yaśo vilāsastava siṅgabhūpate /
svabhāvaśuddho 'pi muśe virodhināṃ karoti mālinyataraṅgitāṃ diśām // Ckc_7.*36 //
atra dhavalasya yaśaso virodhimukheṣu yadatimālinyakaraṇaṃ tasya ca yādṛśo 'pyupajāyate tādṛgeva tadbhavatīti prasiddhivaiṣamyāt parasparāsaṅgaterayaṃ viṣamaṃ nāma virodhaḥ /
athavā diṅmukheṣu viśadīkaraṇaṃ virodhimukheṣu malinīkaraṇañca samavartanaprakāro na bhavatīti vaiṣamyādviṣam virodhaḥ /
adhikaṃ yathā
śrī siṅgakṣitipo vahanniśitadhī rākarṇakṛṣṭaṃ dhanuḥ pratyaśvaṃ pratikuñjaraṃ pratinaraṃ muñcannamoghān śarān /
yāvanti dviṣatāṃ balāni balavatyāścaryameko 'pyasau tāvadvā samameva tairabhimukhairadhyakṣamālabhyate // Ckc_7.*37 //
atraikasyāpi nāyakasyānekairapi sainyai ranekadhā dṛśyamānatve naikatvasaṃkhyāviruddhasaṃkhyādhikyaṃ pratīyata ityadhikaṃ nāma virodhabhedaḥ /
prabhūtakāraṇālokādyatra saṃbhāvyate vidhiḥ /
niṣedho vā viśeṣajñaissa saṃbhava itīritaḥ

atra vidhisaṃbhavo yathā
raicarlīyakṣitivara bhavadghora nāsīraghoṭī- koṭīkṣuṇṇakṣititalarajasyāvṛtāśāvakāśe /
syātsaṃbhāvyaṃ tanuyavanikāthannadīpopamānaṃ paryantodyatparivṛḍha śikhā padmarāgopalānāma // Ckc_7.*38 //
atraivaṃvidhe rajasi sāmantaśikhāmaṇīnāṃ tādṛśī daśā saṃbhāvyeti vidhessaṃbhāvyamānatvādayaṃ vidhisaṃbhavaḥ /
niṣedhasaṃbhavo yathā
somollāsini pāraśīkanṛpatau saṃdhānusaṃdhāyake kanyāratnasamarpaṇād gajapatau saṃbandhagandhaspṛśi /
raicarlānvayaśārṅiṇaṃ narapatiṃ draṣṭuṃ raṇe sāhasaṃ saṃbhāvyaṃ na hi gautamīparisarakṣudrakṣamābhṛdgaṇe // Ckc_7.*39 //
evaṃvidhanāyakasaṃraṃbhasahanasāhasaṃ kṣudrakṣatriyeṣu na saṃbhāvyamiti niṣedhānniṣedhasaṃbhavaḥ /
anyonyaṃ pratīkāro yastadanyonyaṃ mataṃ mama

yathā
nirvātastaṃbhitaurva dharaṇisurakaraspaśaṃpūtaiḥ suśīlais tvaddānāmbupravāhaissahimahimanidhe siṅgabhūpālamaule /
bhāṇḍāgārānyanarghairanudinamavate pūrayatyaiṣa ratnair ityanyonyopakāraprasṛmaravibhavau tvaṃ ca vārāṃ nidhiśca // Ckc_7.*40 //
atra nāyakanadīnāyakayordānāmbupravāhapraśastaratnasamudāyābhyāmanyonyopakārakabhāvādanyonyamidam /
ekatā cūlikā bhrāntiranyonyasyaiva bhūmikāḥ

atrānyonyaikatā yathā
uddaṇḍīkṛtapuṇḍarīkapaṭalaspaṣṭaprakāśaṃ yaśaḥ cañcaccampakamitrarucirākāraḥ pratāpaśca te /
pratyathikṣitipālamandirabhuvi śrīsiṅgabhūpojjvalā- nyanyonya dyutimelanena bhavatarḥ sakīrṇavarṇā iva // Ckc_7.*41 //
atra kīrtipratāpayor anyonyaṃ vikāryavikā rakabhāvāt pratīkārapratīteranyonyaikyatāpyanyonya eva /
anyonyacūlikā yathā
vidyāśriyā rājati vidyayā śrīḥ śrīsiṅgabhūpo vacasā śriyā ca /
nayo 'pi sattvena nayena sattvaṃ nayena sattvena yathā sa eva // Ckc_7.*42 //
atra vidyāśriyorvirājane parasparamupakāryopakārakatayā vartamānayordvayornāyakavirājamānakriyāyā apakārakatvaṃ yat seyaṃ cūlikopari vardhata ityanyonyacūlikeyamanyonyabheda eva /
anyonyabhrāntiryathā
līyante gahatnāntareṣu śanakairānmaikṣaṇāśaṅkino bhūpālān bhavadīya sainikadhiyā vīkṣyādhvagān vairiṇaḥ /
tānālokya malimlucā iti dhiyā pārśvadvayālokinaḥ sannaddhāstvaritaṃ prayānti pathikāḥ śrī siṅgapṛthvīpate // Ckc_7.*43 //
atra kāntārasañcāriṇāṃ nāyakavirodhināṃ pathikānāṃ parasparamuddeśyoddeśakatābhāvāt pratīkārapratīteranyonyabhrāntiranyonyabheda eva /
vyatyayo vastunonyastu yo vā vinimayo mithaḥ /
parivṛttiriyaṃ proktā mukhyā gauṇīti sā dvidhā

vyatyayavatī mukhyā yathā
sujanamayati lakṣṇīrdurjanānujjhati śrīḥ vrajati layamadharmo vardhate dharmamārgaḥ /
avitari maṇigarbhāmacyutasyāvatāre śritabudhaparicarye siṅgabhūpālavarye // Ckc_7.*44 //
atra nāyakarājye sujanadurjanayorlakṣmīparivṛttiḥ /
dharmādharmayorlayaparivṛttiśca mukhyata eva pratīṃyata iti vyatyavatī mukhyā nāma parivṛttiriyam /
vyatyayavatī gauṇī yathā
śrī siṅgabhūpayaśasā yad pākṛtamindumālinyam /
bhavati hi tadeva lakṣyaṃ vimatakṣitipālavadanakamaleṣu // Ckc_7.*45 //
atra nāyakayaśasāpākṛtasya candrakalaṅkasya virodhinaranāthavadaneṣu lakṣyamāṇatvaṃ tadidamanupapadyamānatayā na mukhyamiti gauṇīyaṃ vyatyayavatī parivṛttiḥ /
mukhyā vinimayā yathā
śrī siṅgakṣitipālajaitrapaṭahadhvānānu sandhāyino dhāvanto nijarūpagopanakṛte pratyarthipṛthvībhujaḥ /
dattvā vyādhakulāya maṇḍanabharaṃ keyūrahārādikaṃ guñjābījavibhūṣaṇāni vinayātkrīṇanti hīnānyapi // Ckc_7.*46 //
atra maṇiguñjāvibhūṣaṇayorvinimayayoḥ mukhyatayaiva saṃbhavatīti vinimayavatīyaṃ mukhyā nāma parivṛttiḥ /
saiva gauṇī yathā
vakretarābhivyavahāradakṣā śrī siṅgabhūpāla tavāsidhārā /
pradāya kampaṃ ripubhūpatīnāṃ saptāṅgarājyaśriyamādadati // Ckc_7.*47 //
atra nāyakakhaḍge ripubhūpatīṃnāṃ svakampapradānaṃ tebhyaḥ saptāṅgarājyaśriyāmādānaṃ ca mukhyā vṛttyā na saṃbhavatīti gauṇavinimayā nāma parivṛttiḥ /
dṛṣṭāntaḥ proktasiddhayai yaḥ siddher'the sā nidarśanā /
pūrvottarasamatvena tridheyaṃ manyate budhaiḥ

tatra pūrvā nidarśanā yathā
paraṃ kurvanti pāruṣyaṃ durjanā rājavallabhāḥ /
śrī siṅgabhūpakhaḍgo 'yaṃ paramarmaiva kṛntati // Ckc_7.*48 //
atra rājavallabhakrūrajanadṛṣṭāntasya pūrvamuktatvāt pūrvā nāma nidarśanā /
uttarā yathā
śrī siṅgabhūpacāpaṃ vidadhāti virodhijīvadroham /
namatāmapi vakrāṇāṃ parasantāpāya rājakarṇāsaktiḥ // Ckc_7.*49 //
atra rājasamīpavartikuṭilajanavṛttāntasya paścāduktatvāduttareyaṃ nidarśanā /
samā yathā
medinyāṃ gaganāṅganāṅgananato mandākinīveṇikāṃ veṇīto jalajātasaṃbhavasabhāsaugandhamārohati /
śrī siṅgakṣitipālakīrtilatikā tatsaṃśrayāṇāṃ nṛṇāṃ śaṃsatyadbhatamuttarottaratayā jātānubandhodayām // Ckc_7.*50 //
atra nāyakaparigraheṇottarottarodayavataḥ kīrtidṛṣṭāntasya nāyakāśritajanottarottaraunnatyalakṣaṇadārṣṭāntikasya ca śaṃsantīti vartamānalakṣaṇaśatra samakālamevoktatvādiyaṃ samā nāma nidarśanā /
kathite vā pratīte vā sādṛśye vastunor dvayoḥ /
bhedābhidhānaṃ bhedassyādyvatirekaśca saṃsmṛtaḥ

atra kathita sādṛśyasvajātīyavyatireko yathā
śrī siṅgabhūmipatinā na tulāṃ prayānti viśrāṇanakratubhuvo 'pi pare narendrāḥ /
nandanti tehi viduṣāṃ kavitāvilāsaiḥ so 'yaṃ pratinandayati ca prakāmam // Ckc_7.*51 //
atra nāyakasya sajātīyaiḥ narendraissaha vitaraṇe sādṛśyamabhidhāya pratiprīṇanahetubhūtakavitāvilāsaviśeṣakathanādayaṃ yathektaḥ /
sa eva pratītasādṛśye yathā
śrī siṅgabhūpa bhavadīyaparigraheṇa dharmāya yadbalavate kavireṣa bhītaḥ /
krītādibandhumuṣitā ca dadāti bhāgau tatte tulāṃ na dadhate prathame narendrāḥ // Ckc_7.*52 //
atra rakatvena (?) tretādvāparamahīnāthajātisāmye pratīte nāyakasya tadrājyacoritadhamabhāvapratyarpaṇapārabhūta paripālanaviśeṣabhedakathanādayaṃ pratītasādṛśyasajātīyavyatirekaḥ /
kathitasādṛśye svavyaktivyatireko yathā
śrī siṅgabhūpāla bhavān doṣā bhāve bhavāniva /
śriyāpunastvadanyastvaṃ pratyahaṃ vaṅghamānayā // Ckc_7.*53 //
atra nāyakasya doṣābhāve svenaiva tulyatāmabhidhāya pratyahaṃ vardhamānayā turagādisaṃpadā svasyaiva svato pratidināpekṣayā viśeṣakathanādayaṃ kathitasādṛśye svavyaktivyatirekaḥ /
yadi pratīyamānasādṛśye svavyaktivyatirekasyodāharaṇaṃ saṃbhavati cārutāṃ puṣṇāti vā tadapi nirūpaṇīyam /
kathitasādṛśthe ekavyatireko yathā
śrī siṅgadharaṇīpāla karuṇāvaruṇālaya /
anudātā kathaṃ tulyastava jīmūtavāhanaḥ // Ckc_7.*54 //
atra karuṇānidhitvena kathitasādṛśyayornāyakavidyādharanāyakayoruttaratraiva bhedakadharmakathanādayaṃ yathoktaḥ /
tatraivobhayavyatireko yathā nāyakasyaiva vaṃśāvalyām
saudaryo balabhadramūrtiraniśaṃ devī priyā rukmiṇī pradyumrastanayo 'pi pautranivaho yasyāniruddhādayaḥ /
soyaṃ śrīpatirannavotanṛpatiḥ kiṃ tvānanāmbhoruhe dhatte cāru sudarśanaśriyamasau sarvātma hastāmbuje // Ckc_7.*55 //
atra balabhadrasaudaryatvādibhirabhihitasādṛśyayoḥ nāyakarusmiṇīnāyakayoḥ sudarśanamukhatvaṃ, sudarśanakaratvaṃ cedubhayagatabhedakadharmakathanādayaṃ kathitasādṛśya ubhayavyatirekaḥ /
pratītasādṛśye ekavyatireko yathā
mitramamitraṃ kurvannarvāga dvijarājakabalanavyagraḥ /
rāhuḥ kathamupamānaṃ śrīsiṅganṛpālakhaḍgadhārāyāḥ // Ckc_7.*56 //
atra vivaṇātvena (?) pratītasāmyayoḥ saihikeyakakaukṣeyakayoḥ pūrvatraiva bhedakadharmakathanādayaṃ yathoktaḥ /
tatraivobhayavyatireko yathā
aśeṣabhogādhiṣṭhāyī nistandrassiṅgabhūpatiḥ /
saśeṣabhogādhiṣṭhāyī nidrālurnīrajāvaraḥ // Ckc_7.*57 //
atra jagattrāṇadīkṣitatvena pratīyamānasādṛśyayoḥ nārāyaṇanāyakayorubhayagatabhedakadharmakathanādayaṃ pratīyamānasādṛśya ubhayavyatirekaḥ /
kathitasādṛśyena sadṛśavyatireko yathā
rājādrisurarājādrī sakalyāṇau sadāśrayau /
ayaṃ śrī siṅgabhūpena rājate na tu vajriṇā // Ckc_7.*58 //
atra kathitasāmyayoḥ śailayoḥ pratīyamānasādṛśyābhyāmeva nāyakatridivanāyakābhyāṃ bhedakathanādayaṃ tathoktaḥ /
tatraiva visadṛśavyatireko yathā
digdantīnāṃ siṅgamahīpateśca samudbhavāllokahitāya kāmam /
mātaṅgatāyāmapi te madāndhā vaṃśonnatāvapyayamastagarvaḥ // Ckc_7.*59 //
atra lokahitatvena dikkuñjarāṇāṃ nāyakakuñjarasya ca sāmyamabhidhāya sadṛśābhyomeva mātaṅgatvavaṃśonnatibhyāṃ madāndhatvanirgarvatvābhyāṃ ca bhedakathanādayaṃ kathitasādṛśyo visadṛśavyatirekaḥ /
pratītasādṛśye sadṛśavyatireko yathā
ratvairayatnavimalairvibhāti payasāṃ prabhuḥ /
ayaṃ śrīsiṅgabhūpālo guṇainairmalyamiśritaiḥ // Ckc_7.*60 //
atra gambhīratvādinā pratītasāmyayornāyakanadīnāyakayoḥ kathitasādṛśyai reva ratnairguṇaiśca bhedakathanādayaṃ tathoktaḥ /
tatraiva visadṛśavyatireko yathā
nidrālau śrutivarjite viṣamukhe vakrāṃ dadhāne satīṃ śeṣe nūnamapāyaśaṅkihṛdayā sthātuṃ samudveginīm /
nistandre viśadaśrutau suvadane vakretarādhvakrame śrī siṅgakṣitipālake vasumatī yāti pratiṣṭhā parām // Ckc_7.*61 //
atra vidyāparijñānamahībharaṇādināpratītasāmyayoḥ śeṣanāyakaviśeṣayorvisadṛśanidrālunistandratvādibhedaka dharmakathanādayaṃ pratīyamānasādṛśye visadṛśavyatirekaḥ /
evaṃ hi vyatirekasya bhedāḥ kecinnidarśitāḥ /
anenaiva pathānyo 'pi svayamūhyā vicakṣaṇaiḥ

kiñcidārabhyamāṇena kāryaṃ tatsahakāriṇaḥ /
ākasmikasya saṃprāṣtessamāhitamitīhitam

daivikaṃ samāhitaṃ yathā
śrī siṅgakṣitipālasainikabhiyā bhūbhṛdguhāgāhināṃ kāntāreṣu cikīṣaṃtā nijapadaprastārasaṃmārjanām /
nirvyūḍhā sahakāritā vidhivaśādasmākamākasmikaiḥ kulyākṣāsalitakandarā parisaraprāraṃbhamaṃbhodharaiḥ // Ckc_7.*62 //
atra palāyamānamārgeṣu nijapadapaṅktimārjanacikīrṣūṇāṃ nāyakavirodhināmākasmikavarṣeṇa tatsuniṣpannamiti daivikaṃ samāhitam /
aḍhaivikaṃ yathā
varṣādiprathamaprabodhasamayācāreṇa padmālayā- dāḍhāsighdanabhekumanaso vyājādanidrātyajaḥ /
daityārerupakārakāraṇatayā jāgarti jāgraddhiyā śrī siṅgasya vibho rdigantavijayaprasthānabherīdhvaniḥ // Ckc_7.*63 //
atra nidrāvyājena lakṣmīgāḍhāliṅganasya śaithilyaṃ cikīrṣatā bhagavatā lavdhasya padmālayātaṅkahetutayā sahakāriṇo nāyakasannāhanissāṇarāṇasya pauruṣeyatayā tadidamadaivikaṃ samāhitam /
bhrāntirviparyayajñānaṃ saṃskārātsāmyato 'pi vā /
ālambavatyanālambavatī cetyādi sā dvidhā

ālambanavatī yathā
autsukyādanavotasiṅganṛpaterākāramālikhya sā nirvarṇyāyamasau mama priya iti premābhiyogabhramāt /
āśuddhāya tatopasṛtya tarasā kiñcidvivṛttānanā sānūnaṃ sadarasmitaṃ sacakitaṃ sākāṅkṣamālokate // Ckc_7.*64 //
atra nāyakānuraktāyāḥ kasyāścinnāyakacitre ayaṃ sākṣānnāyaka iti pratīteḥ seyaṃ satatanāyakānudhyānavāsanābalena citrastha nāyakākāramālambya jāyata iti saṃskārajā sālambā nāmabhrāntiriyam /
nirālambā yathā
prācaṇḍyaṃ pratigaṇḍabhairavavibhoralokya yuddhāṅgaṇe dāvanto girikandarāparisaraṃ pratyarthipṛthvībhujaḥ /
doruddhūtakarālakhaḍgalatikāvyagraṃ tamevāntike prartyādra pratipādapaṃ pratidiśaṃ paśyanti paryākulāḥ // Ckc_7.*65 //
atra raṇamukhe tādṛśapracaṇḍimānusandhāyakaṃ nāyakaṃ sākṣātkṛtavatāṃ dviṣatā mavigatena vāsanābalena nāyakasādṛśyālambanaṃ vināpi śailādiṣu yā nayakādipratītiḥ seyaṃ nirālaṃbanā nāma saṃskārato bhrāntiḥ /
dvitīyā ca parijñeyā dviprakārā manīṣibhiḥ /
atattave tattvarūpā ca tattve cātattvarūpiṇī

ādyā yathā
nartuṃ vāñchati dhūrjaṭiḥ phaṇadharāstiṣṭhanti paryantataḥ pratyuttiṣṭhati jāhnavī na sahate mānāgrahaṃ māninī /
serṣyaṃ paśyati pārvatī kamalabhūrāliṅgituṃ ceṣṭate śrī siṅgakṣitināthakīrtimahimanyāścaryadhuryodaye // Ckc_7.*66 //
atra sadṛśadhāvalyena yatprāleyaśailādirūpe nāyakayaśasi tattadrūpatayā pratibhānaṃ seyamatattve tattvarūpā bhrāntiḥ /
dvitīyā yathā
tṛṣṇākrāntā jalamiti dhiyā saṃplave bhānubhāsāṃ dhāvaṃ dhāvaṃ dhavaladhavalaṃ dhānvinīṣu sthalīṣu /
kṣāmakṣāmā ripunṛpatayaḥ siṅgabhūpāladhāṭyāṃ satyākārānapi na payasāṃ viśvasanti sma kūpān // Ckc_7.*67 //
atra bahuśo mṛgatṛṣṇikāpratāritānāṃ nāyakaparipanthināṃ pāramārthikeṣvapi jaleṣu na jalānīti yā pratipattiḥ seyaṃ tattvepyatattvarūpā bhrāntiḥ sādaśyajanitā bhrāntiḥ /
bhrānteḥ paraṃparā bhrānteḥṛ śruṅkhalā ityubhe ime /
bhrānteḥ pṛthagiti jñānaṃ bhrāntireveti me matam

atra bhrāntiparamparā yathā
śākhāsu prasavāśayā kṣitiruhāṃ karpūrakhaṃḍāśayā peṭīkāmudareṣu mohanavidherante duklāśayā /
śrīsiṅgakṣitināyakendra bhavato gṛhṇanti siddhāṅganāḥ lokālokadarīparīsahabhuvāmākalpakalpaṃ yaśaḥ // Ckc_7.*68 //
atra siddhāṅganānāṃ bahuśo mālākrameṇa nāyakayaśasi jāyamānā prasavādibhrāntireva brāntiparaṃparetyucyate /
bhrāntiśṛṅkhalā yathā
brahmā haṃsadhiyānurajyati nabhogaṅgādhiyā te khagāḥ kṣīrāṃbhodhidhiyā ca sā taṭavatī jyotsnādhiyā cāmbudhiḥ /
sā kāntiḥ śaradindumaṇḍaladhiyā tvatkīrtimavyāhatāṃ śrī siṅgakṣitinātha sādhujanatāsaṃkalpakalpadruma // Ckc_7.*69 //
atra bhrāntīnāmuttarottaraṃ śṛṅkhalānyāyeṃna saṃkalanādiyaṃ bhrāntiḥ śṛṅkhalā nāma bhrāntereva bhedaḥ /
ūhā vitarkaḥ sa dvedhā nirṇayānirṇayāvadhiḥ

atra nirṇayānto yathā
asau kiṃ kandarpaḥ kimayamamareśānatanayaḥ kimeṣaḥ śrīrāmaḥ kimayamalakānāyakasutaḥ /
sakhi jñātaṃ so 'yaṃ yuvatinayanotpādakaphalaṃ nidhānaṃ bhāgyānāṃ jayati khalu siṅgakṣitipatiḥ // Ckc_7.*70 //
atra kandarpādivitarkānantaraṃ so 'yaṃ nāyaka iti nirṇayakathanādayaṃ tathoktaḥ /
anirṇayānto yathā
saṃvartapāvakaśikhā kimi kinnu jihvā mṛtyoriyaṃ kimu yugāntakṛtāntadaṃṣṭrā /
ityūhyate samarasīmani vairisainyaiḥ śrī siṅgabhūpakarakampitakhaḍgarekhā // Ckc_7.*71 //
atra kimidaṃ kimidamiti vitarkayatā vimatasainyena seyaṃ nāyakakhaḍgadhāreti nirṇayākathanādayaṃ tathoktaḥ /
vastvantareṇa sthaganaṃ vastuno mīlitaṃ matam

yathā
nityaṃ śrīanavotasiṅganṛpateraśrāntaviśrāṇana- ślāghāślokakṛtā ca dānarasike nākaukasāṃ nāyake /
svardhenorvadane nisarganamanāllajjānatirgopyate mandārasya ca bāṣpa vindupaṭalaṃ ścyotanmadhūlīkaṇaiḥ // Ckc_7.*72 //
atra nāyakavitaraṇaślāghayāḥ parābhūtayoḥ kāmadhenukalpavṛkṣayor jāyamānalajjānatibāṣpapūrāḥ svabhāvamukhāvanatipuṣparasābhyāṃ sthagitamiti mīlitamidam /
tadbhedāssāmyapihita tadguṇātadṇāvapi

tatra sāmānyaṃ yathā
raicarlīyakulāvataṃsa nṛpate haṃsāḥ praśaṃsānidhe śliṣṭadravyavivekino vijahati prāvīṇyagarvaṃ nijam /
vaktrāntādgalitānmṛṇālakabalān kīlau tava brāhnaṇī prāptādvaitakathānmanāgapi paricchettuṃ cirādakṣamāḥ // Ckc_7.*73 //
atra kīrtimṛṇālayorekatvarūpaṃ sāmānyamapi sadṛśena sadṛśasthaganamiti mīritameva /
pihitaṃ yathā
kasyāśicitkuca maṇḍale navavayomattebhakumbhadvaye dṛṣṭiṃ rāgataraṅgitāṃ vidadhatā śrīsiṅgabhūmībhujā /
dākṣiṇyavratabhaṅgabhīrumanasā devena vāmabhruvā- manyāsāmapi sā tathaiva kṛtinā netrendriyeṇārpitā // Ckc_7.*74 //
atra prakaṭitasnehāṃ preyakīṃ paśyato nāyakasya yadanyāsvapi tathāvidhakaṭākṣavyāpāriṇa svakīyabhāvaka prakhyākachākavihitaṃ [bhāvapracchādanaṃ vihitaṃ (?)] tadidaṃ pihitamiti kecidācakṣate /
tadapi sahajānu rāgadṛṣṭivyāpārasya sādhitānurāgadṛṣṭivyāpāreṇa sthaganamiti mīlitameva /
tadguṇo yathā
patraprāyalatāpratāna kṛtā nikuñjaiḥ palaśottare (?) svacchāsu sphaṭikasthalīṣu dhavalakṣoṇīrajolepanāḥ /
śoṇagrāvasu gairikendradayujo vidveṣiṇastatkṣaṇāt lakṣyante na hi siṅgabhūpaticamūnāsīradhāṭībhaṭaiḥ // Ckc_7.*75 //
atra nāyakadveṣiṇāṃ nikuñjāpuñjādiguṇasamā śrayaṇena sthagitamiti tadguṇamīlitameva /
siṅgakṣmāpatikīrtibhirdhavalite lokatraye svaprabhoḥ kaṇṭhena vyatikālakūṭaghaṭanājīrṇena hṛṣṭā gaṇāḥ /
varṇe 'pi pratikūlatāṃ vijaharī patyuḥ priyā pārvatī pūrṇendor api mudritā janatayā rūḍhā kalaṅkaprathā // Ckc_7.*76 //
atrātadguṇānāmapi kālakaṇṭha.... ....yadvikārā viṣkaraṇaṃ so 'yamatadguṇa iti vyācakṣate /
tadasmin mate 'pi kriyākāraṇānāmasāmarthyādahetvalaṅkāra eva /
sadṛśādanubhūtārthapratītiḥ smaraṇaṃ matam

yathā
saṃtrāsādupavindhyakānanabilaiḥ paryantaniryanmadhu- srotaskā parilokya gaṇḍadṛṣado vyāmāvakāśaspṛśaḥ /
uddaṇḍapratigaṇjabhairavahṛtāḥ pratyarthibhiḥ pārthivaiḥ smaryante nijagandhabandhuraghaṭāḥ tṛṭyatkaṭagranthayaḥ // Ckc_7.*77 //
atra gaṇḍaśailadarśanena tatsadṛśānāṃ nāyakāpahṛtānāṃ nijagajendrāṇāṃ yā smṛtisso 'yaṃ smṛtyalaṅkāraḥ /
abhiprāyānukūlyena pravṛttirbhāva īritaḥ

yathā
śrīsiṅgakṣitināyakena viduṣā tattatkalāpaddhateḥ lokasyāṅgānyakṛtyasauṣṭhavakalāmaṅgoṣu sandhitsatā /
yadyatsaṃvihitaṃ raho vitanute tattatpratīpakramaṃ, prajñāśītavatī vivekacaturā kācitkuraṅgekṣaṇā // Ckc_7.*78 //
atra nāyakasya yo 'yaṃ sauṣṭhavopadeśapravṛttiḥ tayorpaṭadvayoranyonyasparśanasukhopameya prāyādityayaṃ bhāvālaṅkāraḥ
yathā ca
kalyāṇaśṛṅgapayasā pariṣektukāmā vakṣaḥsthalaṃ navavasantavihārakāle /
atyānatena śirakecchati siṅgabhūpe tanmāninī na vijarāti jahāti bāṣpam // Ckc_7.*79 //
atra vakṣasi salilasekaṃ nāyakaḥ śirasi yatsamīhitavān nāyikayā tatśṛṅgasalilaṃ na muktam kintu bāṣpamiti yattadatra nāyakasya hṛdaye kācidanyā hṛdayavallabhaā vasatīti bhāvaḥ /
bhāvapratīpastu parairbhāva eveti darśitaḥ /
anyathājñānarūpatvād bhrantireveti me matiḥ