Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita (another edition) · Chapter 10

10.1

iti buddhacarite mahākāvye kumārānveṣaṇoṃ nāma navamaḥ sargaḥ // 9 //
CANTO X
sa rājavatsaḥ pṛthupīnavakṣāstau havyamantrādhikṛtau vihāya /
uttīrya gaṅgāṃ pracalattaraṅgāṃ śrīmadgṛhaṃ rājagṛhaṃ jagāma

10.2

śailaiḥ suguptaṃ ca vibhūṣitaṃ ca dhṛtaṃ ca pūtaṃ ca śivaistapodaiḥ /
pañcācalāṅkaṃ nagaraṃ prapede śāntaḥ svayaṃbhūriva nākapṛṣṭham

10.3

gāmbhīryamojaśca niśāmya tasya vapuśca dīptaṃ puruṣānatītya /
visismiye tatra janastadānīṃ sthāṇūvratasyeva vṛṣādhvajāsya

10.4

taṃ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau yastatra tasthau pathi so 'nvagacchat /
drutaṃ yayau yaḥ sa jagāma dhīraṃ yaḥ kaścidāste sma sa cotpapāta

10.5

kaścittamānarca janaḥ karābhyāṃ satkṛtya kaścicchirasā vavande /
snigdhena kaścidvacasābhyanandanainaṃ jagāmāpratipūjya kaścit

10.6

taṃ jihriyuḥ prekṣya vicitraveṣāḥ prakīrṇavācaḥ pathi maunamīyuḥ /
dharmasya sākṣādiva saṃnikarṣe na kaścidanyāyamatirbabhūva

10.7

anyakriyāṇāmapi rājamārge strīṇāṃ nṛṇāṃ vā bahumānapūrvam /
taṃ devakalpaṃ naradevasūnuṃ nirīkṣamāṇā na tatarpa dṛṣṭiḥ

10.8

bhruvau lalāṭaṃ mukhamīkṣaṇe vā vapuḥ karau vā caraṇau gatiṃ vā /
yadeva yastasya dadarśa tatra tadeva tasyātha babandha cakṣuḥ

10.9

dṛṣṭvā ca sorṇabhruvamāyatākṣaṃ jvalaccharīraṃ śubhajālahastam /
ta bhikṣuveṣaṃ kṣitipālanārha saṃcukṣubhe rājagṛhasya lakṣmīḥ

10.10

śreṇyo 'tha bhartā magadhājirasya bāhyādvimānādvipulaṃ janaugham /
dadarśa papraccha ca tasya hetuṃ tatastamasmai puruṣaḥ śaśaṃsa

10.11

jñānaṃ paraṃ vā pṛthivīśriyaṃ vā viprairya ukto 'dhigamiṣyatīti /
sa eṣa śākyādhipatestanūjo nirīkṣyate pravrajito janena

10.12

tataḥ śrutārtho manasāgatāstho rājā babhāṣe puruṣaṃ tameva /
vijñāyatāṃ kva pratigacchatīti tathetyathainaṃ puruṣo 'nvagacchat

10.13

alolacakṣuryugamātradarśī nivṛttavāgyantritamandagāmī /
cacāra bhikṣāṃ sa tu bhikṣuvaryo nidhāya gātrāṇi calaṃ ca cetaḥ

10.14

ādāya bhaikṣaṃ ca yathopapannaṃ yayau gireḥ prasravaṇaṃ viviktam /
nyāyena tatrābhyavahṛtya cainanmahīdharaṃ pāṇḍavamāruroha

10.15

tasminnavau lodhravanopagūḍhe mayūranādapratipurṇakuñje /
kāṣāyavāsāḥ sa babhau nṛsūryo yathodayasyopari bālasūryaḥ

10.16

tatrainamālokya sa rājabhṛtyaḥ śreṇyāya rājñe kathayāṃcakāra /
saṃśrutya rājā sa ca bāhumānyāttatra pratasthe nibhṛtānuyātraḥ

10.17

sa pāṇḍavaṃ pāṇḍavatulyavīryaḥ śailottamaṃ śailasamānavarṣmā /
maulīdharaḥ siṃhagatirnṛsiṃhaścalatsaṭaḥ siṃha ivāruroha

10.18

tataḥ sma tasyopari śṛṅgabhūtaṃ śāntendriyaṃ paśyati bodhisattvam /
paryaṅkamāsthāya virocamānaṃ śaśāṅkamudyantamivābhrakuñjāt

10.19

taṃ rupalakṣmyā ca śamena caiva dharmasya nirmāṇamivopaviṣṭam /
savismayaḥ praśrayavānnarendraḥ svayaṃbhūvaṃ śakra ivopatasthe

10.20

taṃ nyāyato nyāyavidāṃ variṣṭhaṃ sametya papraccha ca dhātusāmyam /
sa cāpyavocatsadṛśena sāmnā nṛpaṃ manaḥsvāsthyamanāmayaṃ ca

10.21

tataḥ śucau vāraṇakarṇanīle śilātale saṃniṣasāda rājā /
upopaviśyānumataśca tasya bhāvaṃ vijijñāsuridaṃ babhāṣe

10.22

prītiḥ parā me bhavataḥ kulena kramāgatā caiva parīkṣitā ca /
jātā vivakṣā svavayo yato me tasmādidaṃ snehavaco nibodha

10.23

ādityapūrva vipulaṃ kulaṃ te navaṃ vayo dīptamidaṃ vapuśca /
kasmādiyaṃ te matirakrameṇa bhaikṣāka evābhiratā na rājye

10.24

gātraṃ hi te lohitacandanārhaṃ kāṣāyasaṃśleṣamanarhametat /
hastaḥ prajāpālanayogya eṣa bhoktuṃ na cārhaḥ paradattamannam

10.25

tatsaumya rājyaṃ yadi paitṛkaṃ tvaṃ snehātpiturnecchasi vikrameṇa /
na ca kramaṃ marṣayituṃ matiste bhuṅkṣvārdhamasmādviṣayasya śīghram

10.26

evaṃ hi na syātsvajanāvamardaḥ kālakrameṇāpi śamaśrayā śrīḥ /
tasmātkuruṣva praṇayaṃ mayi tvaṃ sadbhiḥ sahīyā hi satāṃ samṛddhiḥ

10.27

atha tvidānī kulagarvitatvādasmāsu viśrambhaguṇo na te 'sti /
vyūḍhānyanīkāni vigāhya bāṇairmayā sahāyena parān jigīṣa

10.28

tadbuddhimatrānyatarāṃ vṛṇīṣva dharmārthakāmānvidhivadbhajasva /
vyatyasya rāgādiha hi trivarga pretyeha ca bhraṃśamavāpnuvanti

10.29

yo hyarthadharmau paripīḍya kāmaḥ syāddharmakāmau paribhūya cārthaḥ /
kāmārthayoścoparameṇa dharmastyājyaḥ sa kṛtsno yadi kāṅkṣito 'rthaḥ

10.30

tasmāttrivargasya niṣevaṇena tvaṃ rūpametatsaphalaṃ kuruṣva /
dharmārthakāmādhigamaṃ hyanūnaṃ nṛṇāmanūnaṃ puruṣārthamāhuḥ

10.31

tanniṣphalau nārhasi kartumetau pīnau bhujau cāpavikarṣaṇārhau /
māndhātṛvajjetumimau hi yogyau lokānapi trīniha kiṃ punargām

10.32

snehena khalvetadahaṃ bravīmi naiśvaryarāgeṇa na vismayena /
imaṃ hi dṛṣṭvā tava bhikṣuveṣaṃ jātānukampo 'smyapi cāgatāśruḥ

10.33

yāvatsvavaṃśapratirūpa rūpaṃ na te jarābhyetyabhibhūya bhūyaḥ /
tadbhuṅkṣva bhikṣāśramakāma kāmān kāle 'si kartā priyadharma dharmam

10.34

śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmamāptuṃ kāmopabhogeṣvagatirjarāyāḥ /
ataśca yūnaḥ kathayanti kāmānmadhyasya vittaṃ sthavirasya dharmam

10.35

dharmasya cārthasya ca jīvaloke pratyarthibhutāni hi yauvanāni /
saṃrakṣyamāṇānyapi durgrahāṇi kāmā yatastena pathā haranti

10.36

vayāṃsi jīrṇāni vimarśavanti dhīrāṇyavasthānaparāyaṇāni /
alpena yatnena śamātmakāni bhavantyagatyaiva ca lajjayā ca

10.37

ataśca lolaṃ viṣayapradhānaṃ pramattamakṣāntamadīrghadarśi /
bahucchalaṃ yauvanamabhyatītya nistīrya kāntāramivāśvasanti

10.38

tasmādadhīraṃ capalapramādi navaṃ vayastāvadidaṃ vyapaitu /
kāmasya pūrva hi vayaḥ śaravyaṃ na śakyate rakṣitumindriyebhyaḥ

10.39

atho cikīrṣā tava dharma eva yajasva yajñaṃ kuladharma eṣaḥ /
yajñairadhiṣṭhāya hi nāgapṛṣṭhaṃ yayau marutvānapi nākapṛṣṭham

10.40

suvarṇakeyūravidaṣṭabāhavo maṇipradīpojjvalacitramaulayaḥ /
nṛparṣayastāṃ hi gatiṃ gatā makhaiḥ śrameṇa yāmeva maharṣayo yayuḥ

10.41

ityevaṃ magadhapatirvaco babhāṣe yaḥ samyagvalābhidiva bruvan babhāse /
tacchrutvā na sa vicacāla rājasūnuḥ kailāso giririva naikacitrasānuḥ

Original text: Buddhacarita · Edition: E.H. Johnston: The Buddhacarita: Or, Acts of the Buddha, Part I. Calcutta: Baptist Mission Press 1935 (Panjab University Oriental Publications, 31) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc