Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 69

69.01

snigdha^unnata^agra^tanu^tāmra^nakhau kumāryāḥ
pādau sama^upacita^cāru^nigūḍha^gulphau/
śliṣṭa^aṅgulī kamala^kānti^talau ca yasyās
tām udvahed yadi bhuvo +adhipatitvam icchet//

69.02

matsya^aṅkuśa^abja^yava^vajra^hala^asi^cihna^
avasvedanau mṛdu^talau caraṇau praśastau/
jaṅghe ca roma^rahite viśire suvṛtte
jānu^dvayaṃ samam anulbaṇa^sandhideśam//

69.03

ūrū ghanau karikara^pratimāv aromāv
aśvattha^patra^sadṛśaṃ vipulaṃ ca guhyam/
śroṇī^lalāṭam uru^kūrma^samunnataṃ ca
gūḍho maṇiś ca vipulāṃ śriyam ādadhāti//

69.04

vistīrṇa^māṃsa^upacito nitambaḥ
guruś ca dhatte raśanā[K.rasanā]^kalāpam/
nābhir gabhīrā[K.gambhīrā] vipula^aṅgānāṃ
pradakṣiṇa^āvarta^gatā *ca śastā[K.praśastā]//

69.05

madhyaṃ striyās tri^vali^nātham aromaśaṃ ca
vṛttau ghanāv aviṣamau kaṭhināv urasyau/
roma^pravarjitam[K.apavarjitam] uro mṛdu ca^aṅganānāṃ
grīvā ca kambu^nicita^artha^sukhāni datte[K.dhatte]//

69.06

bandhujīva^kusuma^upamo +adharo
māṃsalo rucira^bimba^rūpa^bhṛt/
kunda^kuḍmala^nibhāḥ samā dvijā
yoṣitāṃ patisukha^amita^arthadāḥ//

69.07

dākṣiṇya^yuktam aśaṭhaṃ parapuṣṭa^haṃsa^
valgu prabhāṣitam adīnam analpa^saukhyam/
nāsā samā sama^puṭā rucirā praśastā
dṛg^nīla^nīraja^dala^dyuti^hāriṇī ca//

69.08

no saṅgate na^atipṛthū na lambe śaste bhruvau bāla^śaśāṅka^vakre/
ardhendu^saṃsthānam aromaśaṃ ca śastaṃ lalāṭaṃ na nataṃ na tuṅgam//

69.09

karṇa^yugmam api yukta^māṃsalaṃ śasyate mrdu *samāhitam samam[K.samaṃ samāhitam]/
snigdha^nīla^mṛdu^kuñcita^ekajā mūrdhajāḥ sukha^karāḥ samaṃ śiraḥ//

69.10

bhṛṅgāra^āsana^vāji^kuñjara^ratha^śrīvṛkṣa^yūpa^iṣubhir
mālā^kuṇḍala^cāmara^aṅkuśa^yavaiḥ śailair dhvajais toraṇaiḥ/
matsya^svastika^vedikā^vyajanakaiḥ śaṅkha^ātapatra^ambujaiḥ
pāde pāṇi^tale +atha vā[K.api vā] yuvatayo gacchanti rājñī^padam//

69.11

nigūḍha^maṇibandhanau taruṇa^padma^garbha^upamau
karau nṛpati^*yoṣitas[K.yoṣitāṃ] tanu^vikṛṣṭa^parva^aṅgulī/
na nimnam ati na^unnataṃ kara^talaṃ su^rekhā^anvitaṃ
karoty avidhavāṃ ciraṃ suta^sukha^artha^sambhoginīm//

69.12

madhya^aṅguliṃ yā maṇibandhana^utthā
rekhā gatā pāṇi^tale +aṅganāyāḥ/
ūrdhva^sthitā pāda^tale +atha vā yā
puṃso +atha vā rājya^sukhāya sā syāt//

69.13

kaniṣṭhikā^mūla^bhavā gatā yā
pradeśinī^madhyamika^antarālam/
karoti rekhā parama^āyuṣaḥ sā
pramāṇam ūnā tu tad ūnam āyuḥ//

69.14

aṅguṣṭa^mūle prasavasya rekhāḥ
putrā bṛhatyaḥ pramadās tu tanvyaḥ/
acchinna^madhyā[K.dīrghā] bṛhad^āyuṣas[K.bṛhadāyuṣāṃ] tāḥ
svalpa^āyuṣāṃ chinna^laghu^pramāṇāḥ//

69.15

iti^idam uktaṃ śubham aṅganānām
ato viparyastam aniṣṭam uktam/
viśeṣato +aniṣṭa^phalāni yāni
samāsatas tāny anukīrtayāmi//

69.16

kaniṣṭhikā vā tad^anantarā vā
mahīṃ na yasyāḥ śpṛśati striyāḥ syāt/
gatā^atha vā^aṅguṣṭham atītya yasyāḥ
pradeśinī sā kulaṭā +atipāpā//

69.17

udbaddhābhyām piṇḍikābhyām śirāle
śuṣke jaṅghe lomaśe[K.ū.romaśe] ca^atimāṃse
vāma^āvartaṃ nimnam alpaṃ ca guhyaṃ
kumbha^ākāraṃ ca^udaraṃ duḥkhitānām//

69.18

hrasvayā^atiniḥsvatā dīrghayā kula^kṣayaḥ/
grīvayā pṛthu^utthayā yoṣitaḥ pracaṇḍatā//

69.19

netre yasyāḥ kekare piṅgale vā
sā duḥśīlā śyāva^lola^īkṣaṇā ca/
kūpau yasyā gaṇḍayoś ca smiteṣu
niḥsandigdhaṃ bandhakīṃ tāṃ vadanti//

69.20

pravilambini devaraṃ lalāṭe
śvaśuraṃ hanty udare sphijoḥ patiṃ ca/
atiroma^caya^anvita^uttara^oṣṭhī
na śubhā bhartur atīva yā ca dīrghā//

69.21

stanau saromau malina^ulbaṇau ca
kleśaṃ dadhāte viṣamau ca karṇau/
sthūlāḥ karālā viṣamāś ca dantāḥ
kleśāya cauryāya ca kṛṣṇa^māṃsāḥ//

69.22

kravyāda^rūpair vṛka^kāka^kaṅka^
sarīsṛpa^ulūka^samāna^cihnaiḥ
śuṣkaiḥ śirālair viṣamaiś ca hastair
bhavanti nāryaḥ sukha^vitta^hīnāḥ//

69.23

yā tu^uttaroṣṭhena samunnatena
rūkṣa^agra^keśī kalaha^priyā sā/
prāyo virūpāsu bhavanti doṣā
yatra^ākṛtis tatra guṇā vasanti//

69.24

pādau sagulphau prathamaṃ pradiṣṭau jaṅghe dvitīyaṃ tu sa^jānu^cakre/
meḍhra^ūru^muṣkaṃ ca tatas tṛtīyaṃ nābhiḥ kaṭiś ca^eva[K.ca iti] caturtham āhuḥ//

69.25

udaraṃ kathayanti pañcamaṃ hṛdayaṃ ṣaṣṭham atas stana^anvitam/
atha saptamam aṃsajatruṇī kathayanty aṣṭamam oṣṭha^kandhare//

69.26

navamaṃ nayane ca sa^bhruṇī sa^lalāṭaṃ daśamaṃ śiras tathā/
aśubheṣv aśubhaṃ daśāphalaṃ caraṇa^ādyeṣu śubheṣu śobhanam//
70 vastracchedalakṣaṇādhyāyaḥ
70.01ab[K.71.6ab]/ prabhūta^vastradā^aśvinī bharaṇy atha^apahāriṇī/
70.01cd[K.71.6cd]/ pradahyate +agnidaivate prajesvare +artha^siddhayaḥ//
70.02ab[K.71.7ab]/ mṛge tu mūṣakād bhayaṃ vyasutvam eva śāṅkare/
70.02cd[K.71.7cd]/ punarvasau śubha^āgamas tad^agrabhe dhanair yutiḥ//
70.03ab[K.71.8ab]/ bhujaṅga^bhe vilupyate maghāsu mṛtyum ādiśet/
70.03cd[K.71.8cd]/ bhaga^āhvaye nṛpād bhayaṃ dhana^āgamāya ca^uttarā//
70.04ab[K.71.9ab]/ kareṇa karma^siddhayaḥ śubha^āgamas tu citrayā/
70.04cd[K.71.9cd]/ śubhaṃ ca bhojyam ānile dvi^daivate jana^priyaḥ//
70.05ab[K.71.10ab]/ suhūdyutiś[K.ū.suhṛdyutiś] ca mitrabhe tad^agra^bhe[K.purandare] +ambara^kṣayaḥ/
70.05cd[K.71.10cd]/ jala^plutiś ca nairṛte rujo jalādhi^daivate//
70.06ab[K.71.11ab]/ miṣṭam annam api vaiśva^daivate vaiṣṇave bhavati netra^rogatā/
70.06cd[K.71.11cd]/ dhānya^labdhir[K.labdhim] api[K.atha] vāsave[K.viśvadaivate] vidur vāruṇe viṣa^kṛtaṃ mahadbhayam//
70.07a[K.71.12a] bhadrapadāsu bhayaṃ salila^utthaṃ
70.07b[K.71.12b] tat parataś ca bhavet suta^labdhiḥ/
70.07c[K.71.12c] ratna^yutiṃ kathayanti ca pauṣṇe
70.07d[K.71.12d] yo +abhinava^ambaram icchati bhoktum//
[K.71.13ab/ vipra^matād atha bhūpati^dattaṃ yac ca vivāha^vidhāv abhilabdham/
K.71.13cd/ teṣu guṇai rahiteṣv api bhoktuṃ nūtanam ambaramiṣṭaphalaṃ syāt//]
70.08ab[K.71.14ab]/ bhoktuṃ nava^ambaraṃ śastam ṛkṣe +api guṇa^varjite/
70.08cd[K.71.14cd]/ vivāhe rāja^sammāne brahmaṇāṇāṃ ca sammate//
70.09ab[K.71.1ab]/ vastrasya koṇeṣu vasanti devā narāś ca pāśānta^daśānta^madhye/
70.09cd[K.71.1cd]/ śeṣās trayaś ca^atra niśācarāṃśās tatha^eva śayyā^āsana^pādukāsu//
70.10ab[K.71.2ab]/ lipte maṣī^gomaya^kardama^ādyaiś chinne pradagdhe sphuṭite ca vindyāt/
70.10cd[K.71.2cd]/ puṣṭaṃ nave +alpa^alpataraṃ ca bhukte pāpaṃ śubhaṃ ca^adhikam uttarīye//
70.11ab[K.71.3ab]/ rug^rākṣasa^aṃśesv atha vā +api mṛtyuḥ puñ^janma^tejaś ca manuṣya^bhāge/
70.11cd[K.71.3cd]/ bhāge +amarāṇām atha bhoga^vṛddhiḥ prānteṣu sarvatra vadanty aniṣṭam//
70.12ab[K.71.4ab]/ kaṅka^plava^ulūka^kapota^kāka^kravyāda^gomāyu^khara^uṣṭra^sarpaiḥ/
70.12cd[K.71.4cd]/ cheda^ākṛtir daivata^bhāgagā^api puṃsāṃ bhayaṃ mṛtyu^samaṃ karoti//
70.13ab[K.71.5ab]/ chatra^dhvaja^svastika^vardhamāna^śrīvṛkṣa^kumbha^ambuja^toraṇa^ādyaiḥ/
70.13cd[K.71.5cd]/ cheda^ākṛtir nairṛta^bhāgagā^api puṃsāṃ vidhatte na cireṇa lakṣmīm//
71 cāmaralakṣaṇādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc